ท้องแรกต้องเตรียมตัวอย่างไร ไล่ตามไตรมาส ตั้งแต่นัดแรกถึงเก็บกระเป๋าไปคลอด

คนท้องแรกมักเจอรายการสิ่งที่ต้องทำยาวเหยียดจากทุกทาง ทั้งญาติ เพื่อน และโซเชียล จนไม่รู้ว่าอะไรด่วนและอะไรรอได้ คำตอบคือส่วนใหญ่รอได้ มีเพียงไม่กี่เรื่องที่มีกำหนดเวลาจริง เช่น การฝากครรภ์ การตรวจคัดกรองบางอย่างที่ต้องทำในช่วงสัปดาห์แคบๆ และการเตรียมสิทธิ์ประกันสังคมให้ทันก่อนคลอด

ด้านล่างเรียงตามไตรมาส เพื่อให้แต่ละช่วงมีเรื่องที่ต้องทำไม่เกินหยิบมือ

สามเรื่องแรกที่ทำเร็วที่สุด

ทันทีที่ตรวจพบว่าท้อง ให้เริ่มจากสามเรื่องนี้ก่อน

1. เลือกโรงพยาบาลและโทรนัดฝากครรภ์ NHS แนะนำให้พบพยาบาลผดุงครรภ์ให้เร็วที่สุด ภายในราวสัปดาห์ที่ 10 ถ้ายังลังเลว่าจะไปรัฐหรือเอกชน ดูเกณฑ์เปรียบเทียบที่ ฝากครรภ์ที่ไหนดี
2. กินกรดโฟลิกต่อเนื่องและงดสิ่งที่ทำให้เสี่ยง เช่น บุหรี่ แอลกอฮอล์ และยาที่ไม่ได้ปรึกษาแพทย์ ดูรายละเอียดวิตามินที่ วิตามินก่อนคลอด
3. นับอายุครรภ์ให้แม่น เพราะนัดตรวจและกำหนดคลอดคำนวณจากตรงนี้ ใช้วิธีใน วิธีนับอายุครรภ์

ถ้าต้องกินยาประจำอยู่ก่อนท้อง เช่น ยาโรคประจำตัว ยากันชัก หรือยาไทรอยด์ ห้ามหยุดเอง ให้โทรถามแพทย์ที่ดูแลอยู่ก่อน เพราะบางตัวต้องปรับขนาดหรือเปลี่ยนชนิด

ไตรมาสแรก (สัปดาห์ 1-13): เน้นดูแลตัวเองและรอผ่านช่วงเปราะบาง

ช่วงนี้ร่างกายปรับตัวหนักที่สุดแม้ท้องยังไม่โต อาการแพ้ท้อง เหนื่อยง่าย และอยากนอนตลอดเป็นเรื่องปกติ ถ้าคลื่นไส้จนกินอะไรไม่ได้เลย ดูวิธีรับมือที่ แก้คลื่นไส้ตอนท้อง

สิ่งที่ควรทำในช่วงนี้

• ไปฝากครรภ์ครั้งแรก เจาะเลือดตรวจกรุ๊ปเลือด ความเข้มข้นเลือด ไวรัสตับอักเสบบี ซิฟิลิส และเอชไอวี ตามที่โรงพยาบาลกำหนด
• ตรวจอัลตราซาวด์เพื่อยืนยันตำแหน่งตัวอ่อนและอายุครรภ์
• ตัดสินใจเรื่องการตรวจคัดกรองดาวน์ซินโดรม เพราะ Combined test ต้องทำในช่วง 11-14 สัปดาห์ ดู ตรวจดาวน์ซินโดรมตอนท้อง
• จัดมื้ออาหารให้กินน้อยๆ แต่บ่อย และเลี่ยงของดิบที่เสี่ยงติดเชื้อ ดูแนวทางที่ อาหารคนท้อง
• ขอใบรับรองแพทย์หรือเอกสารฝากครรภ์ไว้ เพราะต้องใช้เบิกสิทธิ์ทีหลัง

เรื่องที่ไม่ต้องรีบ คือซื้อของลูก ตั้งชื่อ ตกแต่งห้อง และถ่ายรูปท้องแรกเริ่ม ทั้งหมดรอไตรมาสสองได้

ไตรมาสสอง (สัปดาห์ 14-27): ช่วงที่ควรใช้ให้คุ้ม

อาการแพ้ท้องมักดีขึ้น พลังกลับมา และท้องยังไม่ใหญ่จนขยับลำบาก จึงเป็นช่วงที่เหมาะกับงานเตรียมการที่ต้องใช้แรงและเวลา

เรื่อง	ทำอะไร	ช่วงที่เหมาะ
อัลตราซาวด์โครงสร้าง	ตรวจอวัยวะลูกอย่างละเอียด NHS ระบุว่านัดที่ 18-21 สัปดาห์	18-21 สัปดาห์
ตรวจน้ำตาลในเลือด	คัดกรองเบาหวานขณะตั้งครรภ์ตามที่แพทย์สั่ง	ราว 24-28 สัปดาห์
เรื่องเงิน	ถามราคาแพ็กเกจคลอดและประมาณการค่าใช้จ่าย	ก่อน 28 สัปดาห์
ประกันสังคม	ตรวจว่าส่งเงินสมทบครบกี่เดือนและเข้าเงื่อนไขหรือไม่	ก่อน 28 สัปดาห์
ออกกำลังกาย	เริ่มท่าเบาๆ เช่น เดิน ว่ายน้ำ โยคะคนท้อง	ได้ตลอดถ้าแพทย์ไม่ห้าม
คลาสเตรียมคลอด	ลงเรียนพร้อมคู่ หรือดูคอร์สออนไลน์	24-32 สัปดาห์

ถ้าเป็นผู้ประกันตน อ่านขั้นตอนเบิกสิทธิ์ทีละขั้นที่ ฝากครรภ์ประกันสังคมใช้สิทธิ์ยังไง และดูภาพรวมค่าใช้จ่ายที่ ค่าฝากครรภ์และค่าคลอด เพื่อกันงบไว้ล่วงหน้า

อีกเรื่องที่ควรเริ่มในไตรมาสนี้คือสังเกตการเคลื่อนไหวของลูก คุณแม่ท้องแรกมักรู้สึกลูกดิ้นครั้งแรกราวสัปดาห์ที่ 18-25 ซึ่งช้ากว่าคนท้องหลังที่รู้ว่าความรู้สึกนั้นเป็นอย่างไร รู้สึกเหมือนฟองอากาศแตกหรือปลาตอดเบาๆ ไม่ต้องตกใจถ้ายังไม่รู้สึกใน 20 สัปดาห์

ไตรมาสสาม (สัปดาห์ 28 ขึ้นไป): เตรียมวันคลอดให้พร้อม

ช่วงนี้นัดตรวจถี่ขึ้น อ่านตารางนัดของโรงพยาบาลคุณให้ชัด และทำสี่เรื่องนี้ให้เสร็จก่อนสัปดาห์ที่ 36

1. เก็บกระเป๋าไปโรงพยาบาลและวางไว้ใกล้ประตู ของที่ต้องมีคือเอกสาร บัตรประชาชน สมุดฝากครรภ์ เสื้อผ้าแม่ ชุดลูก และของใช้ส่วนตัว ดูรายการเต็มที่ เตรียมตัวคลอด
2. ซ้อมเส้นทางไปโรงพยาบาลทั้งตอนเช้าและตอนเย็น ดูเวลาจริงช่วงรถติด และหาคนขับสำรองสองคน
3. จดเบอร์โทรห้องคลอดและแพทย์เจ้าของไข้ไว้ในมือถือและกระดาษ
4. ติดตั้งคาร์ซีทถ้าจะรับลูกกลับบ้านด้วยรถ ดู คาร์ซีทเด็ก

ส่วนของใช้ลูกที่ควรมีก่อนคลอดจริงๆ มีไม่มาก

• ชุดแรกเกิด 5-7 ชุด ขนาดแรกเกิดและ 3 เดือน
• ผ้าอ้อมแรกเกิดหนึ่งห่อเล็ก ซื้อห่อใหญ่ก่อนไม่คุ้มเพราะลูกโตเร็ว
• ผ้าห่ม ผ้าเช็ดตัว สำลี และที่ตัดเล็บเด็ก
• ที่นอนหรือเตียงสำหรับลูกที่แข็งพอดีตัว ไม่ควรนุ่มยวบหรือมีหมอนนุ่มรอบข้าง
• ขวดนมและเครื่องนึ่งอย่างละชุด เผื่อไว้ถ้าน้ำนมมาช้า

สัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ท้องแรกมักไม่แน่ใจว่าอาการแค่ไหนถึงเรียกว่าผิดปกติ ตารางนี้ช่วยตัดสินใจ

อาการ	ต้องทำอะไร
เลือดออกทางช่องคลอด	โทรหรือไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอนัด
ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง	ไปโรงพยาบาล
ลูกดิ้นน้อยลงชัดเจนหรือไม่ดิ้นเลย	โทรห้องคลอดทันที ไม่ควรรอถึงพรุ่งนี้
ปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่า มือเท้าบวมเร็ว	ไปโรงพยาบาล เป็นสัญญาณของครรภ์เป็นพิษได้
น้ำใสๆ ไหลออกมาไม่หยุด	โทรห้องคลอด อาจเป็นน้ำเดิน
มีไข้ ปัสสาวะแสบ มีกลิ่น	พบแพทย์วันเดียวกัน
อาเจียนไม่หยุด กินน้ำไม่ได้ทั้งวัน	พบแพทย์วันเดียวกัน

ถ้าไม่แน่ใจ ให้โทรถามห้องคลอดเสมอ พยาบาลยินดีให้คำแนะนำ และการโทรถามเกินไปไม่ใช่เรื่องน่าอาย ในกรณีฉุกเฉินที่เดินทางเองไม่ได้ โทร 1669

เรื่องที่คนท้องแรกมักกังวล และความจริงที่ควรรู้

กลัวเจ็บตอนคลอด ความเจ็บเป็นเรื่องจริงและแต่ละคนรู้สึกไม่เท่ากัน แต่มีวิธีบรรเทาหลายแบบ ทั้งการหายใจ การเปลี่ยนท่า การนวด และการระงับปวดด้วยยา พูดคุยกับแพทย์ตั้งแต่ไตรมาสสามว่าโรงพยาบาลมีตัวเลือกอะไร

กลัวว่าตัวเองจะไม่รู้ว่าเจ็บท้องคลอดแล้ว ท้องแรกมักใช้เวลาเจ็บท้องนานกว่าท้องหลัง และมีสัญญาณเตือนล่วงหน้า เช่น มดลูกบีบรัดตัวสม่ำเสมอ มูกเลือดออก หรือน้ำเดิน ให้โทรห้องคลอดเมื่อเจ็บถี่ตามเกณฑ์ที่โรงพยาบาลบอก

กลัวเงินไม่พอ ถามราคาแพ็กเกจให้ชัดและกันงบสำรองไว้อีกส่วน ถ้าคุณมีประกันสังคมแต่ยังไม่รู้สิทธิ์ ดูตัวอย่างที่ คลอดลูกใช้สิทธิ์ประกันสังคมได้เท่าไหร่

กลัวเลี้ยงลูกไม่เป็น ไม่มีใครเป็นตั้งแต่แรก โรงพยาบาลมีพยาบาลสอนอาบน้ำ ให้นม และดูแลสะดือก่อนกลับบ้าน ขอให้พยาบาลสอนหลายรอบจนมั่นใจ

สมุดฝากครรภ์และการนัดตรวจ ใช้ให้เป็นประโยชน์

หลังฝากครรภ์ครั้งแรก โรงพยาบาลรัฐส่วนใหญ่จะให้สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก หรือที่คุณแม่เรียกกันว่าสมุดสีชมพู ส่วนโรงพยาบาลเอกชนบางแห่งให้สมุดของตัวเองแทน สมุดเล่มนี้คือประวัติครรภ์ฉบับพกพา ถ้าวันหนึ่งต้องไปโรงพยาบาลอื่นกลางดึก แพทย์เปิดดูแล้วรู้ทันทีว่าคุณแม่กรุ๊ปเลือดอะไร ผลเลือดเป็นอย่างไร และอายุครรภ์เท่าไร จึงควรพกติดกระเป๋าตลอดตั้งแต่ไตรมาสสอง

องค์การอนามัยโลกแนะนำให้คุณแม่ได้พบบุคลากรสุขภาพอย่างน้อย 8 ครั้งตลอดการตั้งครรภ์ โดยครั้งแรกควรอยู่ภายใน 12 สัปดาห์ ท้องแรกที่ไม่มีความเสี่ยงพิเศษมักได้นัดห่างทุก 4 สัปดาห์ในช่วงแรก แล้วถี่ขึ้นเป็นทุก 2 สัปดาห์และทุกสัปดาห์เมื่อใกล้คลอด

วิธีใช้นัดแต่ละครั้งให้ได้มากที่สุด

1. จดคำถามลงมือถือระหว่างสัปดาห์ เช่น อาการที่สงสัย ยาที่อยากกิน หรือเรื่องการทำงาน แล้วเปิดถามตอนพบแพทย์
2. ขอดูค่าความดัน น้ำหนัก และผลเลือดที่จดในสมุดทุกครั้ง ถ้าตัวเลขไหนต่างจากครั้งก่อนมาก ถามเลยว่าต้องทำอะไรเพิ่มไหม
3. ถ่ายรูปหน้าสมุดที่มีผลเลือดเก็บไว้ในมือถืออีกชุด เผื่อลืมสมุดในวันฉุกเฉิน
4. ถ้าคู่ไปด้วยได้ ให้ไปในนัดที่มีอัลตราซาวด์หรือการคุยเรื่องการคลอด เพราะเป็นนัดที่ต้องตัดสินใจร่วมกัน

ถ้าพลาดนัด ให้โทรเลื่อนภายในสัปดาห์เดียวกัน ไม่ต้องรอนัดถัดไป เพราะการตรวจบางอย่าง เช่น ตรวจน้ำตาลหรือคัดกรองดาวน์ ผูกกับช่วงอายุครรภ์ที่แคบ

สิ่งที่ไม่ต้องรีบทำตอนท้องแรก

• ไม่ต้องซื้อของลูกครบทุกหมวด รอหลังคลอดแล้วค่อยดูว่าขาดอะไร
• ไม่ต้องเรียนคอร์สราคาแพงทุกคอร์ส เลือกเฉพาะที่เกี่ยวกับการคลอดและการให้นม
• ไม่ต้องกินอาหารเสริมนอกเหนือที่แพทย์สั่ง วิตามินที่จำเป็นมักมีไม่กี่ตัว
• ไม่ต้องเชื่อทุกข้อห้ามที่ญาติบอก เช่น ห้ามเอื้อมมือสูง ห้ามกินของบางอย่าง ถ้าสงสัยให้ถามแพทย์
• ไม่ต้องเปรียบเทียบขนาดท้องกับคนอื่น ท้องแรกมักเริ่มเห็นช้ากว่าและขนาดต่างกันตามรูปร่าง

ตารางเวลาสรุปทั้งการตั้งครรภ์

ช่วง	งานหลัก
สัปดาห์ 4-8	ตรวจครรภ์ นัดฝากครรภ์ เริ่มกรดโฟลิก
สัปดาห์ 8-12	ฝากครรภ์ครั้งแรก เจาะเลือดพื้นฐาน อัลตราซาวด์ยืนยัน
สัปดาห์ 11-14	ตัดสินใจเรื่อง Combined test
สัปดาห์ 18-21	อัลตราซาวด์โครงสร้าง
สัปดาห์ 24-28	ตรวจน้ำตาล เตรียมเอกสารสิทธิ์
สัปดาห์ 28-36	เก็บกระเป๋า ซ้อมเส้นทาง ซื้อของจำเป็น
สัปดาห์ 36 ขึ้นไป	พร้อมคลอดได้ทุกเมื่อ ติดตามอาการเจ็บท้องและน้ำเดิน

ตารางนี้เป็นกรอบกว้างๆ นัดจริงของคุณขึ้นกับโรงพยาบาลและความเสี่ยงของแต่ละคน ถ้าแพทย์นัดต่างจากนี้ให้ทำตามแพทย์

ท้องแรกเป็นประสบการณ์ที่คุณเรียนรู้ไปพร้อมกัน ถ้าทำได้ครบสามเรื่องแรก ฝากครรภ์ตรงนัด เตรียมเงินและสิทธิ์ให้พร้อม และรู้ว่าอาการไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล ที่เหลือค่อยๆ ทำได้ทัน