กิจกรรมวันเด็ก ไอเดียทำที่บ้านและในชุมชน แยกตามวัย

กิจกรรมวันเด็กที่ลูกจำได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นงานใหญ่หรือของรางวัลราคาแพง สิ่งที่เด็กส่วนใหญ่ต้องการจากวันนี้คือได้เล่นเต็มที่ ได้ขยับตัว และได้ผู้ใหญ่ที่เล่นด้วยจริงๆ ไม่ใช่นั่งดูโทรศัพท์อยู่ข้างๆ

เรารวบรวมไอเดียกิจกรรมแยกตามวัย ทั้งแบบทำที่บ้านและแบบออกไปในชุมชน โดยอิงคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) เรื่องเวลาเคลื่อนไหวของเด็กเล็ก และหลักการเล่นจาก American Academy of Pediatrics (AAP) ใครอยากรู้ที่มาของวันเด็กแห่งชาติก่อน อ่านได้ที่ วันเด็กแห่งชาติ

เด็กต้องเคลื่อนไหวมากแค่ไหนในหนึ่งวัน

WHO ออกแนวทางเรื่องการเคลื่อนไหว การนั่งนิ่ง และการนอนของเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี สรุปตัวเลขหลักได้ดังนี้

วัย	การเคลื่อนไหว	หน้าจอ	การนอน (รวมงีบ)
ต่ำกว่า 1 ปี	เล่นบนพื้นหลายครั้งต่อวัน และนอนคว่ำขณะตื่นอย่างน้อย 30 นาที	ไม่แนะนำ	แตกต่างตามช่วงเดือน
1 ถึง 2 ปี	อย่างน้อย 180 นาที กระจายตลอดวัน	อายุ 1 ปีไม่แนะนำ อายุ 2 ปีไม่เกิน 1 ชั่วโมง	11 ถึง 14 ชั่วโมง
3 ถึง 4 ปี	อย่างน้อย 180 นาที โดยมีช่วงออกแรงปานกลางถึงหนักอย่างน้อย 60 นาที	ไม่เกิน 1 ชั่วโมง น้อยกว่านั้นยิ่งดี	10 ถึง 13 ชั่วโมง

WHO ยังแนะนำไม่ให้เด็กเล็กถูกจำกัดอยู่ในรถเข็น เก้าอี้สูง หรือเป้อุ้ม นานเกิน 1 ชั่วโมงต่อครั้ง เมื่อนำตัวเลขนี้มาคิดกับวันเด็ก ภาพที่ได้คือกิจกรรมที่ให้ลูกขยับตัวหลายช่วง สลับกับพัก ไม่ใช่นั่งรถไปงานไกลแล้วอยู่ในรถเข็นทั้งวัน

ทำไมการเล่นธรรมดาก็พอ

AAP อธิบายว่าการเล่นช่วยพัฒนาทั้งร่างกาย ภาษา ความคิด และการจัดการอารมณ์ AAP ยกงานวิจัยที่พบว่าเด็กวัย 3 ถึง 4 ขวบที่มีความกังวล เมื่อได้เล่นราว 15 นาที ระดับความเครียดลดลง และย้ำว่าของเล่นที่ดีไม่จำเป็นต้องมีแบตเตอรี่หรือหน้าจอ บล็อก กล่อง ภาชนะ หรือช้อนไม้ ก็เป็นของเล่นที่ได้ผล

การเล่นนอกบ้านช่วยเรื่องการทรงตัวและการรับรู้ตำแหน่งของร่างกาย ส่วนการเล่นกับผู้ใหญ่ช่วยให้เด็กรู้สึกปลอดภัยและผูกพัน ดังนั้นกิจกรรมวันเด็กที่ดีจึงมีส่วนผสมสามอย่าง คือ ได้ขยับตัว ได้ใช้จินตนาการ และมีผู้ใหญ่เล่นด้วย

เด็ก 1 ถึง 3 ขวบ เล่นอิสระคือหัวใจ

AAP แนะนำว่าเด็กวัยนี้ได้ประโยชน์จากการเล่นอิสระที่ไม่มีโครงสร้างตายตัว การเล่นสมมติ และการเล่นกับเพื่อนโดยมีผู้ใหญ่ดูแล ไอเดียที่ทำได้ในวันเด็ก

กิจกรรมที่บ้าน

• ตั้งสถานีกล่องกระดาษ ให้ลูกคลานลอด ใส่ของ ซ่อนตัว
• เล่นน้ำในกะละมังพร้อมถ้วยและช้อน ในที่ร่มและมีผู้ใหญ่อยู่ข้างตัวตลอด
• เปิดเพลงเด็กแล้วเต้นตามด้วยกัน
• เล่นสมมติทำกับข้าวด้วยหม้อและช้อนจริงที่ไม่มีคม

กิจกรรมนอกบ้าน

• เดินเล่นสวนสาธารณะ ให้ลูกเก็บใบไม้ ดูมด ดูนก
• เล่นเครื่องเล่นในสนามเด็กเล่นที่เหมาะกับวัย
• นัดเพื่อนที่มีลูกวัยใกล้กันมาเล่นด้วยกันที่บ้านหรือสวน

เด็กวัยนี้ใช้สมาธิกับอะไรได้ไม่นาน วางแผนกิจกรรมเป็นช่วงสั้น และพร้อมเปลี่ยนเมื่อลูกเบื่อ

เด็ก 4 ถึง 6 ขวบ เพิ่มเรื่องเล่าและกติกา

AAP ยกตัวอย่างกิจกรรมสำหรับวัยนี้ ได้แก่ ร้องเพลง เต้น วาดรูป เล่าเรื่อง และเล่นบทบาทสมมติ เด็กวัยอนุบาลเริ่มเล่นเกมที่มีกติกาง่ายๆ และชอบงานที่ทำเสร็จแล้วเอาไปอวดได้

กิจกรรม	ทำที่ไหน	สิ่งที่ต้องเตรียม	ทักษะที่ได้
ล่าสมบัติในบ้าน	บ้าน	ภาพคำใบ้ ของรางวัลเล็กๆ	อ่านภาพ แก้ปัญหา
ละครหุ่นมือ	บ้าน	ถุงเท้าเก่า กล่องเป็นเวที	ภาษา จินตนาการ
วาดรูปบนพื้นด้วยชอล์ก	ลานหน้าบ้าน	ชอล์กแท่งใหญ่	กล้ามเนื้อมือ การออกแบบ
วิ่งเปี้ยว กระโดดเชือก	สวน	เชือก ขวดน้ำ	ออกแรง การทรงตัว
ปิกนิกเล่านิทาน	สวน	เสื่อ ผลไม้ หนังสือ	การฟัง ความผูกพัน

ถ้าลูกชอบงานศิลปะ ไอเดียกิจกรรมศิลปะตามวัยมีให้เลือกอีกมากที่ ศิลปะสำหรับเด็ก

เด็กประถม ท้าทายมากขึ้น

เด็กโตขึ้นต้องการกิจกรรมที่ท้าทายและได้ใช้ทักษะ ไอเดียสำหรับเด็กประถม

• ทำอาหารง่ายๆ ร่วมกัน เช่น แซนด์วิช หรือผลไม้เสียบไม้ ให้ลูกเป็นคนวางแผนเมนู
• เกมกระดาน เกมไพ่ หรือเกมฝึกคิดที่เล่นได้ทั้งครอบครัว ไอเดียเกมเพิ่มเติมดูได้ที่ เกมฝึกสมองเด็ก
• ปั่นจักรยานรอบหมู่บ้านหรือในสวน พร้อมหมวกกันน็อก
• ว่ายน้ำในสระที่มีผู้ดูแล รายละเอียดเรื่องการเริ่มเรียนว่ายน้ำอ่านต่อได้ที่ ว่ายน้ำสำหรับเด็ก
• ทำโปรเจกต์เล็กๆ ที่ใช้เวลาครึ่งวัน เช่น ปลูกต้นไม้ในกระถาง หรือสร้างบ้านนกจากกล่อง

เด็กโตบางคนอยากใช้เวลากับเพื่อนมากกว่าพ่อแม่ ลองเสนอให้ชวนเพื่อนหนึ่งถึงสองคนมาร่วมกิจกรรมด้วย

พี่น้องต่างวัย เล่นด้วยกันได้อย่างไร

บ้านที่มีลูกสองคนขึ้นไปและอายุห่างกัน มักเจอปัญหาว่าพี่เบื่อกิจกรรมของน้อง หรือน้องตามเกมของพี่ไม่ทัน วิธีที่ช่วยได้คือเลือกกิจกรรมที่แต่ละคนมีบทบาทต่างกันในเรื่องเดียวกัน

สมมติว่าบ้านหนึ่งมีลูกคนโตอายุ 8 ขวบ และคนเล็กอายุ 2 ขวบ กิจกรรมที่ใช้ได้ เช่น

• ล่าสมบัติ ให้พี่เป็นคนวาดแผนที่และซ่อนของ น้องเป็นคนตามหา
• ทำผลไม้เสียบไม้ พี่หั่นผลไม้นิ่มด้วยมีดพลาสติกโดยมีผู้ใหญ่ดู น้องล้างผลไม้ในกะละมัง
• ละครหุ่นมือ พี่แต่งเรื่องและพากย์เสียง น้องเป็นคนดูที่ปรบมือ หรือถือหุ่นตัวที่ไม่ต้องพูด
• ปิกนิก พี่ช่วยจัดตะกร้า น้องช่วยถือเสื่อผืนเล็ก

การให้คนโตเป็นผู้ช่วยหรือผู้นำ ทำให้พี่รู้สึกว่าตัวเองสำคัญ ไม่รู้สึกว่าถูกบังคับให้เล่นของเด็กเล็ก ส่วนน้องได้เลียนแบบพี่ ซึ่งเป็นวิธีเรียนรู้ที่เด็กเล็กชอบที่สุดวิธีหนึ่ง

แต่ก็ควรแบ่งเวลาให้คนโตได้ทำกิจกรรมของวัยตัวเองบ้าง เช่น ช่วงที่น้องนอนกลางวัน ให้เป็นเวลาเล่นเกมกระดานหรือทำโปรเจกต์กับพ่อแม่แบบตัวต่อตัว

กิจกรรมแบ่งปัน สอนลูกคิดถึงคนอื่น

วันเด็กไม่จำเป็นต้องมีแต่การรับ ลองเพิ่มกิจกรรมเล็กๆ ที่ลูกได้ให้กับคนอื่นด้วย เด็กวัยอนุบาลขึ้นไปเริ่มเข้าใจความรู้สึกของคนอื่นและภูมิใจเมื่อได้ช่วย

ไอเดียที่ทำได้ไม่ยาก

กิจกรรม	วัยที่เหมาะ	วิธีทำ
คัดของเล่นส่งต่อ	4 ขวบขึ้นไป	ให้ลูกเลือกของเล่นสภาพดีที่ไม่ได้เล่นแล้ว ทำความสะอาด แล้วนำไปบริจาคด้วยกัน
วาดการ์ดขอบคุณ	3 ขวบขึ้นไป	วาดรูปให้คุณครู คนดูแลหมู่บ้าน หรือปู่ย่าตายาย
เก็บขยะในสวน	5 ขวบขึ้นไป	ใส่ถุงมือ ใช้ที่คีบ เก็บเฉพาะขยะแห้งที่ไม่มีคม
ปลูกต้นไม้	3 ขวบขึ้นไป	ปลูกต้นไม้ในกระถางแล้วให้ลูกดูแลรดน้ำต่อ

วัยที่ระบุในตารางเป็นแนวทางคร่าวๆ จากเรา ไม่ได้มาจากแหล่งอ้างอิงใด ปรับได้ตามความพร้อมของลูกแต่ละคน

ให้ลูกตัดสินใจเองว่าจะส่งต่อของเล่นชิ้นไหน ถ้าพ่อแม่เลือกแทน ลูกจะรู้สึกว่าถูกเอาของไป ไม่ได้รู้สึกว่าได้ให้

ออกไปงานวันเด็กในชุมชน เตรียมอะไรบ้าง

หน่วยงานหลายแห่งเปิดสถานที่ให้เด็กเข้าชมในวันเด็ก มีเกม ของรางวัล และการแสดง บรรยากาศสนุก แต่คนมาก อากาศร้อน และเด็กพลัดหลงได้ง่าย

เช็กลิสต์ก่อนออกจากบ้าน

หมวด	ของที่ควรพกหรือเตรียม
ความร้อน	น้ำดื่มขวดส่วนตัว หมวก ร่ม ครีมกันแดดสำหรับเด็ก
พลัดหลง	เสื้อสีสดที่จำง่าย ถ่ายรูปลูกก่อนออกจากบ้าน บัตรหรือสายรัดข้อมือเขียนเบอร์โทรพ่อแม่
ของกิน	ผลไม้หรือขนมที่ลูกกินประจำ ผ้าเปียก
การพัก	เสื่อผืนเล็ก หรือรถเข็นสำหรับเด็กเล็กที่เดินไม่ไหว
การเดินทาง	แผนกลับบ้าน และเวลาที่ตั้งใจจะกลับ

เด็กเล็กที่ไม่ชอบเสียงดังหรือแสงจ้า ไปช่วงเช้าที่เพิ่งเปิดงานจะสบายกว่า และควรกลับก่อนที่ลูกจะเหนื่อยจนงอแง

ตัวอย่างตารางวันเด็กแบบไม่เหนื่อยเกินไป

ตัวอย่างสมมติสำหรับครอบครัวที่มีลูกวัยอนุบาลหนึ่งคน ปรับเวลาได้ตามจังหวะของแต่ละบ้าน

ช่วงเวลา	กิจกรรม	หมายเหตุ
เช้า	ออกไปสวนสาธารณะ วิ่งเล่น เล่นเครื่องเล่น	ช่วงที่อากาศยังไม่ร้อน ได้ออกแรงเต็มที่
สาย	ปิกนิกกินผลไม้ เล่านิทาน	พักและเติมน้ำ
กลางวัน	กลับบ้าน กินข้าว นอนกลางวัน	เด็กวัยนี้ยังต้องการช่วงพัก
บ่าย	ทำงานศิลปะ หรือละครหุ่นมือ	กิจกรรมเงียบในร่ม
เย็น	ทำอาหารเย็นด้วยกัน	ให้ลูกช่วยงานที่ปลอดภัย
ก่อนนอน	ดูรูปที่ถ่ายวันนี้ คุยว่าชอบอะไร	ปิดวันด้วยความรู้สึกดี

ตารางแบบนี้ให้ลูกได้เคลื่อนไหวหลายช่วงตามที่ WHO แนะนำ มีเวลาพัก และไม่มีหน้าจอเป็นศูนย์กลางของวัน

เมื่อวันเด็กไม่เป็นไปตามแผน

บางปีฝนตก ลูกไม่สบาย หรือพ่อแม่ต้องทำงาน วันเด็กไม่จำเป็นต้องตรงกับวันในปฏิทินเสมอไป ย้ายไปทำวันอื่นได้ หรือย่อเหลือกิจกรรมเดียวที่ลูกชอบที่สุด

ถ้าฝนตกจนออกไปข้างนอกไม่ได้ ยังมีกิจกรรมในบ้านที่ได้ขยับตัว

• สร้างเส้นทางผจญภัยด้วยหมอนอิง เบาะ และเก้าอี้ ให้ลูกคลาน ปีน และกระโดดข้าม
• เล่นเกมหยุดนิ่ง เปิดเพลงให้เต้น พอเพลงหยุดทุกคนต้องนิ่ง
• โยนลูกบอลผ้าลงตะกร้า ขยับตะกร้าให้ไกลขึ้นทีละนิด
• เล่นซ่อนหาในบ้าน โดยปิดห้องที่มีของอันตรายไว้ก่อน

กิจกรรมเหล่านี้ใช้พื้นที่ไม่มาก ควรเก็บของแตกง่ายและเลื่อนโต๊ะที่มีมุมคมออกก่อนเริ่มเล่น

สิ่งที่ลูกจดจำมักไม่ใช่สถานที่ ลูกจะจำว่าพ่อแม่หัวเราะด้วย วิ่งไล่จับ หรือนั่งวาดรูปข้างกัน ถ้าอยากเตรียมของขวัญด้วย ไอเดียแยกตามวัยดูได้ที่ ของขวัญวันเด็ก

ถ้าในวันนั้นลูกมีไข้ ซึม ไม่ยอมดื่มน้ำ หรือดูอ่อนเพลียผิดปกติหลังอยู่กลางแดด ให้พักในที่เย็น ให้ดื่มน้ำ และปรึกษาแพทย์ถ้าอาการไม่ดีขึ้น กิจกรรมทุกอย่างเลื่อนได้เสมอ