เตรียมตัวคลอด: ของใช้ เอกสาร ค่าใช้จ่าย และสิ่งที่ควรเตรียมก่อนถึงวันนั้น

การเตรียมตัวคลอดที่ดีแบ่งได้เป็นสี่เรื่อง คือ กระเป๋าและของใช้ เอกสารและสิทธิ์ เงินกับการเดินทาง และความรู้กับใจที่พร้อมรับมือ เริ่มได้ตั้งแต่ราวสัปดาห์ที่ 28-30 แล้วค่อย ๆ ทำให้เสร็จก่อนสัปดาห์ที่ 36 NHS ให้ข้อมูลว่าทารกเพียงราว 1 ใน 20 คนที่เกิดตรงวันกำหนดคลอด ที่เหลือมาก่อนหรือหลังวันนั้น การเตรียมให้เสร็จเร็วจึงช่วยให้คุณแม่ไม่ต้องรีบแพ็กของตอนเจ็บท้องค่ะ

คุณแม่ท้องแรกหลายคนเตรียมแต่ของใช้ลูก แล้วลืมเรื่องที่สำคัญพอกัน เช่น ใครจะพาไปโรงพยาบาลถ้าเจ็บท้องตอนตีสอง ต้องโทรหาเบอร์ไหน หรือเอกสารเบิกค่าคลอดต้องใช้อะไร ด้านล่างเรียงเป็นช่วงสัปดาห์ ทำตามทีละขั้นได้เลย

ภาพรวมทั้งไตรมาสสามในตารางเดียว

ช่วงอายุครรภ์	เรื่องที่ควรทำ	ทำเสร็จแล้วได้อะไร
28-30 สัปดาห์	ยืนยันโรงพยาบาลที่จะคลอด ขอใบประเมินค่าใช้จ่าย เช็กสิทธิ์	รู้งบและรู้ว่าต้องสำรองเงินเท่าไร
30-32 สัปดาห์	ลงคลาสเตรียมคลอด คุยวิธีคลอดและการระงับปวดกับแพทย์	ตัดสินใจล่วงหน้า ไม่ต้องเลือกตอนเจ็บ
32-34 สัปดาห์	ซื้อของจำเป็น ซักผ้าลูก ติดตั้งคาร์ซีท	บ้านพร้อมรับลูก
34-36 สัปดาห์	จัดกระเป๋า รวมเอกสาร ซ้อมเส้นทางไปโรงพยาบาล	หยิบกระเป๋าแล้วออกจากบ้านได้ทันที
36 สัปดาห์ขึ้นไป	ทบทวนสัญญาณคลอด เติมน้ำมันรถ ชาร์จมือถือ	ใจนิ่งขึ้นเมื่อวันจริงมาถึง

สัปดาห์ที่ 28-32 วางแผนเรื่องใหญ่ก่อน

ยืนยันโรงพยาบาลและวิธีคลอด

ถ้าฝากครรภ์ที่ไหน การคลอดที่เดิมจะสะดวกที่สุด เพราะแพทย์มีประวัติครรภ์ครบ ถ้าจำเป็นต้องย้าย ให้ย้ายก่อนไตรมาสสามจะลึก และขอสรุปประวัติกับผลเลือดทั้งหมดจากที่เดิม

ช่วงนี้เป็นเวลาที่ดีในการคุยกับแพทย์เรื่องวิธีคลอด ทั้งคลอดทางช่องคลอดและผ่าคลอด รวมถึงการระงับปวด เช่น บล็อกหลัง แพทย์จะประเมินจากท่าของลูก ตำแหน่งรก ประวัติผ่าตัดเดิม และสุขภาพของคุณแม่ การคุยล่วงหน้าทำให้คุณแม่มีเวลาคิดและถามข้อสงสัยได้ครบ

คำถามที่ควรถามโรงพยาบาลในช่วงนี้

• ค่าคลอดโดยประมาณทั้งแบบธรรมชาติและผ่าคลอด รวมค่าห้องและค่าดูแลทารก
• ให้สามีหรือญาติเข้าห้องคลอดได้ไหม มีเงื่อนไขอะไร
• เมื่อเจ็บท้องต้องโทรก่อน หรือมาที่ห้องคลอดได้เลย เบอร์ที่ใช้คือเบอร์ไหน
• ลูกอยู่ห้องเดียวกับแม่ไหม โรงพยาบาลส่งเสริมนมแม่อย่างไร
• ของใช้อะไรที่โรงพยาบาลมีให้แล้ว จะได้ไม่ต้องขนไปซ้ำ

เช็กสิทธิ์และเอกสารเบิก

ผู้ประกันตนมาตรา 33 และ 39 มีสิทธิ์ค่าคลอดบุตรและเงินสงเคราะห์การหยุดงาน เงื่อนไขหลักคือส่งเงินสมทบครบตามที่กำหนดก่อนคลอด ให้เช็กยอดสมทบผ่านแอปหรือเว็บไซต์ของสำนักงานประกันสังคมตั้งแต่ช่วงนี้ รายละเอียดจำนวนเงินและเอกสารเบิกอ่านต่อได้ที่ สิทธิ์ประกันสังคมกรณีคลอดบุตร

คนที่มีประกันสุขภาพเอกชน ให้โทรถามบริษัทประกันว่าคุ้มครองการคลอดไหม มีระยะรอคอยหรือเปล่า และโรงพยาบาลที่เลือกอยู่ในเครือข่ายไหม หลายกรมธรรม์ไม่คุ้มครองการคลอดปกติเลย การรู้ตั้งแต่ตอนนี้ช่วยให้วางเงินสำรองได้ถูก

สัปดาห์ที่ 32-36 เตรียมของ

กระเป๋าของคุณแม่

NHS แนะนำให้จัดกระเป๋าเสร็จอย่างน้อย 3 สัปดาห์ก่อนวันกำหนดคลอด รายการด้านล่างปรับจากรายการของ NHS ให้เข้ากับโรงพยาบาลในไทย

• สมุดฝากครรภ์ แผนคลอดถ้าเขียนไว้ และยาประจำตัว
• ชุดใส่สบายสำหรับวันกลับบ้าน และเสื้อเปิดหน้าสำหรับให้นม
• ผ้าอนามัยหลังคลอดแบบยาวพิเศษ กางเกงในผ้านุ่มหรือแบบใช้แล้วทิ้ง
• ชุดชั้นในให้นมและแผ่นซับน้ำนม
• ของใช้ส่วนตัว แปรงสีฟัน ที่คาดผม ยางรัดผม ลิปบาล์ม แว่นหรือคอนแทคเลนส์
• ถุงเท้า ผ้าคลุมไหล่หรือเสื้อคลุม เพราะห้องในโรงพยาบาลมักเปิดแอร์เย็น
• รองเท้าแตะพื้นไม่ลื่น
• น้ำดื่มขวดมีหลอด และของว่างที่ถามแพทย์แล้วว่ากินได้
• มือถือ สายชาร์จยาว และแบตสำรอง
• ถุงผ้าสำหรับใส่เสื้อผ้าใช้แล้ว

กระเป๋าของลูก

• บอดี้สูทหรือเสื้อผูกหน้า 2-3 ชุด และชุดใส่กลับบ้านหนึ่งชุด
• หมวก ถุงมือ ถุงเท้า
• ผ้าอ้อมขนาดแรกเกิด สำลีหรือผ้าเช็ดทำความสะอาด
• ผ้าห่อตัวและผ้าอ้อมผ้าเนื้อบาง
• คาร์ซีทสำหรับนั่งรถกลับบ้าน

คาร์ซีทเป็นของที่ควรติดตั้งก่อนวันคลอด เพราะการติดตั้งครั้งแรกใช้เวลาและต้องอ่านคู่มือ ทารกแรกเกิดใช้คาร์ซีทแบบหันหลังเท่านั้น ลองติดตั้งในรถคันที่จะใช้จริงสักครั้ง อ่านวิธีเลือกและติดตั้งได้ที่ คาร์ซีทเด็ก ส่วนรายการเต็มพร้อมจำนวนชิ้นอยู่ใน เช็กลิสต์กระเป๋าไปคลอด

เอกสารสำคัญ

เอกสาร	ใช้ทำอะไร
บัตรประชาชนแม่และพ่อ	ลงทะเบียนรับเข้า และแจ้งเกิด
สมุดฝากครรภ์และผลตรวจ	แสดงประวัติครรภ์และผลเลือดทั้งหมด
ทะเบียนสมรส (ถ้ามี)	ประกอบการแจ้งเกิด และการเบิกสิทธิ์บางกรณี
สำเนาทะเบียนบ้าน	แจ้งเกิดและเพิ่มชื่อลูกเข้าบ้าน
บัตรประกันหรือเอกสารสิทธิ์	เบิกค่าคลอดหรือใช้สิทธิ์ที่มี
สำเนาสมุดบัญชีธนาคาร	ใช้ยื่นรับเงินสิทธิ์ประกันสังคม

ใส่เอกสารทั้งหมดในซองพลาสติกกันน้ำซองเดียว แล้ววางไว้ในกระเป๋าของคุณแม่ ถ่ายรูปเก็บในมือถืออีกชุด เผื่อลืมซองไว้ที่บ้าน

เรื่องเงินและการเดินทาง

ขอใบประเมินราคาจากโรงพยาบาล แล้วเผื่อเงินสำรองสำหรับกรณีที่ไม่ได้วางแผน เช่น เปลี่ยนจากคลอดธรรมชาติเป็นผ่าคลอด อยู่โรงพยาบาลนานกว่าที่คิด หรือลูกต้องเข้าหอผู้ป่วยทารกแรกเกิด โรงพยาบาลเอกชนหลายแห่งเก็บมัดจำตอนรับเข้า ให้ถามล่วงหน้าว่าจ่ายช่องทางไหนได้บ้าง

แผนเดินทางควรมีอย่างน้อยสองชั้น

1. คนที่จะขับรถพาไป และคนสำรองถ้าคนแรกติดงาน
2. เส้นทางไปโรงพยาบาล และเวลาเดินทางทั้งช่วงรถติดกับช่วงกลางคืน ลองขับจริงหนึ่งครั้ง
3. แอปเรียกรถหรือเบอร์แท็กซี่ที่ไว้ใจได้ บันทึกในมือถือ
4. ถ้ามีลูกคนโตหรือสัตว์เลี้ยง ตกลงไว้ก่อนว่าใครดูแลระหว่างคุณแม่อยู่โรงพยาบาล
5. ถ้าเจ็บท้องรุนแรงจนเดินทางเองไม่ไหว หรือรู้สึกว่าลูกกำลังจะคลอด ให้โทร 1669

รู้จักสัญญาณคลอดก่อนถึงวันจริง

NHS ระบุสัญญาณที่บอกว่าการคลอดอาจเริ่มแล้ว ได้แก่ มดลูกบีบตัวหรือท้องแข็งเป็นจังหวะสม่ำเสมอ มีมูกปนเลือดสีชมพูหลุดออกมา ปวดหลังหรือหน่วงท้องน้อย รู้สึกอยากถ่ายเพราะศีรษะลูกกดลำไส้ และน้ำเดิน ซึ่งเกิดได้ทั้งก่อนหรือระหว่างเจ็บท้อง

ระยะแรกของการคลอดใช้เวลาได้หลายชั่วโมงจนถึงหลายวัน โดยเฉพาะท้องแรก ถ้าแพทย์บอกว่ารอที่บ้านได้ NHS แนะนำให้ขยับตัวหรือเดินเบา ๆ ดื่มน้ำ กินอาหารเบา ๆ ถ้าหิว ใช้เทคนิคหายใจที่ฝึกมา และให้คนข้างตัวช่วยนวดหลัง รายละเอียดเพิ่มอ่านได้ที่ สัญญาณใกล้คลอด และ น้ำเดิน

เกณฑ์ทั่วไปเทียบกับเกณฑ์ของโรงพยาบาล

สถานการณ์	คำแนะนำทั่วไปจาก NHS	สิ่งที่ควรถามโรงพยาบาลของคุณ
ท้องแข็งเป็นพัก ๆ ไม่สม่ำเสมอ	มักรอที่บ้านได้ ขยับตัว ดื่มน้ำ	ถ้าบ้านไกลเกินหนึ่งชั่วโมง ควรมาเร็วกว่าคนอื่นไหม
บีบตัวทุก 5 นาทีหรือถี่กว่า	ติดต่อห้องคลอด	ต้องบีบตัวนานแค่ไหนต่อครั้งจึงให้มา
น้ำเดิน	ติดต่อทันที การคลอดมักเริ่มภายใน 24 ชั่วโมง ถ้าไม่เริ่มจะพิจารณาเร่งคลอด	ต้องมาทันที หรือโทรแจ้งก่อน
ลูกดิ้นน้อยลง	ติดต่อทันที ไม่รอวันรุ่งขึ้น	ช่องทางติดต่อนอกเวลาราชการ

จดคำตอบไว้ในมือถือ และแปะเบอร์ห้องคลอดไว้ที่ตู้เย็น คนในบ้านทุกคนจะได้หยิบโทรได้ทันที

เตรียมความรู้และใจ

โรงพยาบาลหลายแห่งเปิดคลาสเตรียมคลอดให้คุณแม่ที่ฝากครรภ์ สอนการหายใจ ท่าคลอด การเบ่ง และการให้นมครั้งแรก ถ้าเป็นท้องแรก คลาสนี้คุ้มค่ามาก พาคุณพ่อไปด้วยถ้าทำได้ เพราะคนที่อยู่ข้างเตียงจะช่วยได้ดีขึ้นเมื่อรู้ว่าแต่ละช่วงต้องทำอะไร

ในวันคลอด ลำดับเหตุการณ์โดยรวมเป็นแบบนี้

ช่วง	สิ่งที่เกิดขึ้นโดยสังเขป	สิ่งที่คุณแม่เตรียมได้
มาถึงโรงพยาบาล	ตรวจปากมดลูก ฟังเสียงหัวใจลูก ประเมินว่ารับไว้หรือให้กลับไปรอ	สมุดฝากครรภ์ แจ้งประวัติแพ้ยา
ระยะรอคลอด	ปากมดลูกค่อย ๆ เปิด เปลี่ยนท่า หายใจ ขอยาแก้ปวดตามต้องการ	ฝึกหายใจ ให้คนข้างตัวช่วยนวด
ระยะเบ่งคลอด	เบ่งตามจังหวะที่ทีมบอก	ฟังพยาบาล ไม่ต้องกังวลเรื่องภาพลักษณ์
หลังคลอด	ลูกได้อยู่บนอกแม่ เริ่มดูดนม คลอดรก ตรวจร่างกาย	บอกความต้องการเรื่องนมแม่ไว้ล่วงหน้า

เขียนแผนคลอดสั้น ๆ หนึ่งหน้า

แผนคลอดคือรายการสิ่งที่คุณแม่อยากให้เกิดขึ้น เช่น ให้สามีอยู่ด้วยตลอด อยากได้อยู่เนื้อแนบเนื้อกับลูกทันทีหลังคลอด อยากให้นมแม่ก่อนนมผง หรือคิดเรื่องยาแก้ปวดไว้แล้ว เขียนสั้น ๆ ไม่เกินหนึ่งหน้า เอาไปคุยกับแพทย์ล่วงหน้าว่าที่โรงพยาบาลทำได้แค่ไหน และพร้อมปรับเมื่อสถานการณ์เปลี่ยน ความปลอดภัยของคุณแม่และลูกต้องมาก่อนเสมอ

ถ้าวันจริงต้องเปลี่ยนแผน เช่น จากคลอดธรรมชาติเป็นผ่าคลอด นั่นเป็นการตัดสินใจทางการแพทย์เพื่อความปลอดภัย ไม่ได้แปลว่าคุณแม่ทำอะไรผิด หลายคนรู้สึกผิดหวังหรือเสียดายหลังคลอด ความรู้สึกแบบนี้เป็นเรื่องปกติ คุยกับคนใกล้ตัวหรือพยาบาลได้เสมอนะคะ

บทบาทของคุณพ่อหรือผู้ดูแลในวันคลอด

• ดูแลกระเป๋าและซองเอกสาร ขับรถหรือเรียกรถ
• อยู่ข้างคุณแม่ ช่วยจังหวะหายใจ นวดหลัง ส่งน้ำให้จิบ
• คุยกับพยาบาลแทนคุณแม่ในเรื่องทั่วไป และแจ้งข่าวญาติ
• ร่วมตัดสินใจกับคุณแม่เมื่อทีมแพทย์ให้ทางเลือก
• กินข้าวและพักบ้าง เพราะหลังคลอดยังมีงานรออีกมาก

คุยกันก่อนคลอดด้วยว่าหลังกลับบ้านใครช่วยเรื่องอะไร เช่น ทำอาหาร ซักผ้า ดูแลลูกคนโต หรืออุ้มลูกให้คุณแม่ได้หลับสักสองชั่วโมง การแบ่งงานให้ชัดช่วยให้สัปดาห์แรกผ่านไปได้ง่ายขึ้นมาก

ของที่ยังไม่ต้องซื้อก่อนคลอด

ของ	เหตุผลที่รอได้
เสื้อผ้าไซซ์แรกเกิดจำนวนมาก	ลูกโตเร็ว และมักได้ของขวัญเพิ่มจากญาติ
เครื่องอุ่นนมหรือเครื่องนึ่งหลายแบบ	ยังไม่รู้ว่าจะให้นมแม่ล้วนหรือใช้ขวดมากแค่ไหน
นมผงหลายกระป๋อง	ถ้าตั้งใจให้นมแม่ ซื้อทีหลังเมื่อจำเป็นได้
ของที่โรงพยาบาลจัดให้แล้ว	ถามรายการจากโรงพยาบาลก่อน จะได้ไม่ขนซ้ำ

สรุป

เตรียมตัวคลอดให้ครบสี่เรื่อง คือ กระเป๋า เอกสารและสิทธิ์ เงินกับการเดินทาง และความรู้กับใจ เริ่มราวสัปดาห์ที่ 28-30 จัดกระเป๋าให้เสร็จอย่างน้อย 3 สัปดาห์ก่อนวันกำหนด ติดตั้งคาร์ซีทล่วงหน้า และจดเกณฑ์ไปโรงพยาบาลของที่ฝากครรภ์ไว้ให้ทุกคนในบ้านรู้ เมื่อเตรียมไว้ครบ วันจริงจะเหลือแค่หยิบกระเป๋าแล้วออกเดินทางค่ะ

สัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

• น้ำเดิน โดยเฉพาะถ้าน้ำมีสีเขียว น้ำตาล หรือมีกลิ่น
• เลือดออกทางช่องคลอด
• ลูกดิ้นน้อยลงหรือไม่ดิ้น
• เจ็บท้องเป็นจังหวะก่อนอายุครรภ์ 37 สัปดาห์
• ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง ปวดศีรษะมาก ตาพร่า หรือมีไข้