วิธีนับอายุครรภ์จากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย พร้อมตัวอย่างคำนวณ

วิธีนับอายุครรภ์ที่ใช้กันทั่วไปคือ นับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย (LMP) เป็นวันที่ 0 แล้วนับไปจนถึงวันที่ต้องการ ได้เป็นสัปดาห์กับวัน การตั้งครรภ์ปกติยาวประมาณ 40 สัปดาห์ หรือ 280 วัน นับตามวิธีนี้ ซึ่งแปลว่าสองสัปดาห์แรกที่ยังไม่ได้ตั้งครรภ์จริงก็ถูกนับรวมเข้ามาด้วย

คุณไม่ต้องคำนวณเองเสมอไป เพราะแพทย์จะบอกให้ในการฝากครรภ์ แต่การเข้าใจวิธีนับช่วยให้ตรวจตัวเลขได้เอง วางแผนนัดตรวจให้ตรงช่วง และเข้าใจว่าทำไมบางครั้งแพทย์เปลี่ยนกำหนดคลอดหลังอัลตราซาวด์ครั้งแรก

ทำไมต้องนับจากประจำเดือนครั้งสุดท้าย

วันที่ไข่ผสมกับอสุจิจริง ๆ มักระบุไม่ได้ชัดเจน เพราะการมีเพศสัมพันธ์ไม่ได้ตรงกับวันไข่ตกเสมอ และอสุจิอยู่รอดในร่างกายผู้หญิงได้หลายวัน ในขณะที่วันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย คนส่วนใหญ่จำได้หรือจดไว้ในแอปปฏิทิน จึงใช้เป็นหลักอ้างอิงร่วมกันทั่วโลก

ในรอบเดือนมาตรฐาน 28 วัน ไข่ตกประมาณวันที่ 14 หลังประจำเดือนมา การปฏิสนธิจึงเกิดราว 2 สัปดาห์หลังวันแรกของ LMP นี่คือเหตุผลที่ "อายุครรภ์" มากกว่า "อายุของตัวอ่อน" ประมาณ 2 สัปดาห์ ถ้าอยากรู้ว่าไข่ตกช่วงไหนของรอบ อ่านต่อที่ วางแผนตั้งครรภ์ตามวันไข่ตก

ผลที่ตามมาซึ่งหลายคนงงคือ ตอนที่ประจำเดือนขาดและตรวจครรภ์ขึ้นสองขีด อายุครรภ์ตามตำราก็ประมาณ 4 สัปดาห์แล้ว ทั้งที่การปฏิสนธิเพิ่งเกิดไปราว 2 สัปดาห์

ขั้นตอนนับอายุครรภ์ด้วยตัวเอง

ขั้นที่ 1 หาวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย

วันแรกที่เลือดออกจริงเป็นวันที่ 1 ของรอบ จะใช้วันที่ประจำเดือนหมดมาเป็นจุดเริ่มต้นไม่ได้ และไม่นับเลือดกะปริบกะปรอยที่เป็นเลือดจากการฝังตัว ถ้าจำไม่ได้ ให้ย้อนดูปฏิทินมือถือ แอปติดตามรอบเดือน ใบเสร็จซื้อผ้าอนามัย หรือเหตุการณ์ที่ใกล้เคียง เช่น วันเดินทางหรือวันหยุดยาว

ขั้นที่ 2 นับจำนวนวันตั้งแต่วันนั้นถึงวันนี้

นับว่าผ่านมากี่วัน แล้วหารด้วย 7 ได้ผลเป็นสัปดาห์ เศษที่เหลือเป็นจำนวนวัน

ตัวอย่าง LMP คือ 1 มกราคม 2569 ผ่านไปถึง 12 มีนาคม 2569 นับได้ 70 วัน (มกราคมเหลือ 30 วัน กุมภาพันธ์ 28 วัน และมีนาคม 12 วัน) เมื่อหาร 7 ได้ 10 สัปดาห์พอดี คืออายุครรภ์ 10 สัปดาห์ 0 วัน

ลองอีกตัวอย่าง LMP คือ 15 กุมภาพันธ์ 2569 วันนี้คือ 20 เมษายน 2569 นับได้ 13 วันในกุมภาพันธ์ 31 วันในมีนาคม และ 20 วันในเมษายน รวม 64 วัน หาร 7 ได้ 9 สัปดาห์ เศษ 1 วัน เขียนแบบสมุดฝากครรภ์ว่า 9+1

ขั้นที่ 3 คำนวณวันกำหนดคลอด

กฎของเนเกเล (Naegele's rule) ที่ใช้บ่อยที่สุดคือ

1. นำวันแรกของ LMP
2. บวก 7 วัน
3. ลบ 3 เดือน
4. บวก 1 ปี

ตัวอย่างต่อ LMP 1 มกราคม 2569 บวก 7 วัน ได้ 8 มกราคม ลบ 3 เดือน ได้ 8 ตุลาคม แล้วบวก 1 ปีได้กำหนดคลอด 8 ตุลาคม 2569 ซึ่งตรงกับการนับไปข้างหน้า 280 วัน บางเดือนสองวิธีให้ผลต่างกัน 1 ถึง 2 วันตามจำนวนวันในเดือน ไม่มีผลต่อการดูแลครรภ์

สำหรับ LMP 15 กุมภาพันธ์ 2569 บวก 7 วันได้ 22 กุมภาพันธ์ ลบ 3 เดือนได้ 22 พฤศจิกายน บวก 1 ปีกลับเป็นปี 2569 เหมือนเดิม เพราะการลบ 3 เดือนจากกุมภาพันธ์ย้อนไปปีก่อน กำหนดคลอดจึงเป็น 22 พฤศจิกายน 2569 จุดนี้คนนับผิดบ่อย ให้ตรวจซ้ำด้วยการนับวันจริงหรือใช้ วิธีคำนวณกำหนดคลอด ประกอบ

ขั้นที่ 4 แปลงเป็นเดือนและไตรมาส

ช่วง	สัปดาห์ของอายุครรภ์	สิ่งที่มักเกิดในช่วงนี้
ไตรมาสที่ 1	1 ถึง 13 สัปดาห์	ช่วงสร้างอวัยวะสำคัญ แพ้ท้องบ่อย
ไตรมาสที่ 2	14 ถึง 27 สัปดาห์	อาการมักดีขึ้น เริ่มรู้สึกลูกดิ้น
ไตรมาสที่ 3	28 สัปดาห์ถึงคลอด	น้ำหนักทารกเพิ่มเร็ว เตรียมคลอด

การแปลงสัปดาห์เป็นเดือนไม่ตรงทั้งหมด เนื่องจาก 1 เดือนมี 4.3 สัปดาห์โดยเฉลี่ย อายุครรภ์ 4 สัปดาห์จึงยังไม่ถึง 1 เดือนเต็ม

ตารางแปลงสัปดาห์เป็นเดือนโดยประมาณ

อายุครรภ์ (สัปดาห์)	โดยประมาณคือเดือนที่
4 ถึง 8	เดือนที่ 2
9 ถึง 13	เดือนที่ 3
14 ถึง 17	เดือนที่ 4
18 ถึง 21	เดือนที่ 5
22 ถึง 26	เดือนที่ 6
27 ถึง 30	เดือนที่ 7
31 ถึง 35	เดือนที่ 8
36 ถึง 40	เดือนที่ 9

แต่ละแหล่งข้อมูลแบ่งช่วงสัปดาห์ในแต่ละเดือนต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดหน่วยสัปดาห์ตามที่แพทย์ระบุ เพราะการนัดตรวจทุกอย่างอ้างอิงสัปดาห์ ตารางนี้มีไว้ตอบคำถามญาติที่ถามว่า "ท้องกี่เดือนแล้ว" เท่านั้น

เมื่อรอบเดือนไม่ปกติหรือไม่แน่ใจวัน LMP

วิธีของเนเกเลสมมุติว่ารอบเดือนยาว 28 วัน และไข่ตกวันที่ 14 ถ้ารอบของคุณสั้นหรือยาวกว่านั้น กำหนดคลอดที่คำนวณได้จะคลาดเคลื่อนตามไปด้วย หน้าเครื่องคำนวณกำหนดคลอดของ NHS ก็ให้กรอกความยาวรอบเดือนเพิ่ม หากรอบไม่ใช่ 28 วัน ด้วยเหตุผลเดียวกัน

กรณีที่พบบ่อยมีดังนี้

• รอบยาว 35 วัน ไข่มักตกราววันที่ 21 กำหนดคลอดจริงจึงช้ากว่าที่คำนวณราว 1 สัปดาห์
• รอบสั้น 24 วัน ไข่ตกเร็วกว่า กำหนดคลอดเร็วกว่าที่นับราว 4 วัน
• รอบไม่สม่ำเสมอ เช่น ผู้ที่มีภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) การนับจาก LMP เชื่อถือได้น้อย ควรใช้อัลตราซาวด์
• เพิ่งหยุดยาคุมหรือยังให้นมลูกคนก่อน ประจำเดือนยังไม่กลับมาสม่ำเสมอ วัน LMP จึงไม่ชัดเจน
• จำวัน LMP ไม่ได้เลย แพทย์จะประเมินจากอัลตราซาวด์เป็นหลัก

ตัวอย่างการปรับเมื่อรอบเดือนไม่ใช่ 28 วัน

สูตรของเนเกเลถือว่าไข่ตกวันที่ 14 ของรอบ ถ้ารอบของคุณยาวหรือสั้นกว่านั้น ให้ปรับกำหนดคลอดตามส่วนต่างของรอบ

ความยาวรอบเดือน	การปรับกำหนดคลอด	ตัวอย่างเมื่อ LMP คือ 1 มกราคม
25 วัน	ลบ 3 วัน	ประมาณ 5 ตุลาคม
28 วัน	ไม่ต้องปรับ	8 ตุลาคม
32 วัน	บวกเพิ่ม 4 วัน	ประมาณ 12 ตุลาคม
35 วัน	บวกเพิ่ม 7 วัน	ประมาณ 15 ตุลาคม

การปรับนี้เป็นการประมาณ ยิ่งรอบไม่สม่ำเสมอ ยิ่งควรพึ่งอัลตราซาวด์ไตรมาสแรก ส่วนผู้ที่ตั้งครรภ์จากการรักษาภาวะมีบุตรยาก เช่น ทำเด็กหลอดแก้ว จะทราบวันย้ายตัวอ่อนแน่ชัด แพทย์จึงคำนวณอายุครรภ์จากวันนั้นโดยตรง ไม่ต้องพึ่ง LMP

อัลตราซาวด์ใช้ยืนยันอายุครรภ์อย่างไร

ในไตรมาสแรก ทารกโตในอัตราใกล้เคียงกันมาก แพทย์จึงวัดความยาวตั้งแต่ศีรษะถึงก้น (CRL) แล้วเทียบกับตารางมาตรฐานเพื่อบอกอายุครรภ์ ในระบบของ NHS อังกฤษ การตรวจนี้เรียกว่า dating scan นัดทำช่วงประมาณ 10 ถึง 14 สัปดาห์ จุดประสงค์คือตรวจว่าตั้งครรภ์มากี่สัปดาห์และกำหนดวันคลอดโดยประมาณ (EDD) พร้อมกับดูจำนวนทารกและการเต้นของหัวใจ

โดยทั่วไป ถ้าผลต่างระหว่างวันตามประจำเดือนกับวันตามอัลตราซาวด์มีไม่มาก แพทย์มักยึดวันตามประจำเดือนต่อไป ถ้าต่างเกินเกณฑ์ตามช่วงอายุครรภ์ แพทย์จะปรับกำหนดคลอดตามอัลตราซาวด์ แนวทาง ACOG Committee Opinion ฉบับที่ 700 ระบุว่าเมื่อได้ "best obstetric estimate" แล้ว การเปลี่ยนกำหนดคลอดครั้งต่อ ๆ ไปควรเกิดขึ้นในกรณีที่พบน้อยมาก และครรภ์ที่ไม่มีอัลตราซาวด์ยืนยันหรือปรับกำหนดคลอดก่อนอายุครรภ์ 22 สัปดาห์ ถือว่าการกำหนดอายุครรภ์ยังไม่ดีพอ

ไตรมาสที่ 2 และ 3 อัลตราซาวด์บอกอายุครรภ์ได้ไม่แม่นเท่า เพราะทารกแต่ละคนโตเร็วช้าต่างกัน ผลที่ได้ช่วงนี้ใช้ดูการเจริญเติบโตเทียบกับอายุครรภ์เดิม แพทย์จะไม่เลื่อนวันคลอดตามผลนี้ ดูว่าอัลตราซาวด์แต่ละครั้งตรวจเพื่ออะไรที่ อัลตราซาวด์ตอนตั้งครรภ์

กำหนดคลอดคือวันคาดการณ์

กำหนดคลอด (EDD) เป็นวันที่คาดการณ์เท่านั้น มีเพียงส่วนน้อยของคุณแม่ที่คลอดตรงวัน NHS อธิบายว่าการตั้งครรภ์ตามปกติยาวตั้งแต่ 37 ถึง 42 สัปดาห์นับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ใช้แบ่งช่วงได้คร่าว ๆ ดังนี้

อายุครรภ์ตอนคลอด	ความหมาย
ก่อน 37 สัปดาห์	คลอดก่อนกำหนด ทีมแพทย์ต้องดูแลทารกใกล้ชิดขึ้น
37 ถึง 42 สัปดาห์	อยู่ในช่วงคลอดปกติ
เกิน 42 สัปดาห์	เกินกำหนด แพทย์มักวางแผนติดตามหรือชักนำการคลอดก่อนถึงจุดนี้

ความหมายในชีวิตจริงคือ ควรเตรียมกระเป๋าคลอดและเรื่องลางานให้เสร็จก่อนเข้าสัปดาห์ที่ 37 อย่ารอจนใกล้วันกำหนดคลอด อ่านสัญญาณที่บอกว่าใกล้คลอดได้ที่ สัญญาณใกล้คลอด

ความผิดพลาดที่ทำให้ตัวเลขคลาด

ตัวเลขที่คลาดส่วนใหญ่มาจากจุดเริ่มนับที่ผิด ไม่ได้มาจากการคิดเลขผิด ตัวอย่างที่เจอบ่อย

• นับจากวันที่ตรวจพบสองขีด ซึ่งช้ากว่าอายุครรภ์จริงอย่างน้อย 4 สัปดาห์
• นับจากวันมีเพศสัมพันธ์ แล้วลืมว่าอายุครรภ์นับก่อนหน้านั้นอีกราว 2 สัปดาห์
• นับเดือนละ 4 สัปดาห์ ทำให้สรุปว่าท้อง 9 เดือนเท่ากับ 36 สัปดาห์ ซึ่งยังไม่เข้าช่วงครบกำหนด
• ใช้วันที่มีเลือดกะปริบกะปรอยแทนวันแรกของประจำเดือนปกติ
• เปลี่ยนตัวเลขตามที่คลินิกใหม่บอกโดยไม่ถามเหตุผล ควรยึดกำหนดคลอดในสมุดฝากครรภ์ และขอให้แพทย์อธิบายถ้าตัวเลขต่างกัน

อายุครรภ์ในสมุดฝากครรภ์ อ่านอย่างไร

สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก (สมุดสีชมพู) และใบนัดของโรงพยาบาลมักเขียนอายุครรภ์เป็น "สัปดาห์+วัน" เช่น 12+3 หมายถึง 12 สัปดาห์กับอีก 3 วัน อย่าอ่านเป็นทศนิยม 12.3 สัปดาห์ เศษที่เป็นวันมีค่าได้ตั้งแต่ 0 ถึง 6 เมื่อครบ 7 วันจะขึ้นสัปดาห์ใหม่ บางโรงพยาบาลเขียนเป็น GA 12 wk 3 d ซึ่งหมายถึงค่าเดียวกัน

ผลอัลตราซาวด์รอบหลังบางครั้งให้อายุครรภ์ต่างจากที่นับจาก LMP ไม่กี่วัน ไม่ต้องตกใจ สิ่งที่ใช้อ้างอิงต่อไปคือ "วันกำหนดคลอด" ที่แพทย์ลงในสมุด การนัดตรวจคัดกรอง การฉีดวัคซีน และการวางแผนคลอดล้วนอิงตัวเลขนี้ หากสงสัยว่าทำไมตัวเลขเปลี่ยน ถามแพทย์ได้ตรง ๆ ว่าเปลี่ยนเพราะอะไร

นำอายุครรภ์ไปใช้วางแผนอย่างไร

ตัวเลขอายุครรภ์ใช้กำหนดช่วงเวลาของการตรวจและการเตรียมตัวหลายเรื่อง เช่น

• ฝากครรภ์ครั้งแรกควรเร็วที่สุดเท่าที่ทำได้ โดยทั่วไปก่อน 12 สัปดาห์ ดูแนวทางที่ คู่มือฝากครรภ์
• การตรวจคัดกรองและวัคซีนบางชนิดต้องทำในช่วงสัปดาห์ที่กำหนด พลาดช่วงแล้วต้องเปลี่ยนวิธีตรวจ
• การคำนวณวันลาคลอด และการยื่นเอกสารประกันสังคมหรือสวัสดิการของที่ทำงาน
• การเตรียมของใช้และกระเป๋าคลอด

อาการต่าง ๆ ก็สัมพันธ์กับอายุครรภ์ เช่น แพ้ท้องมักเริ่มราวสัปดาห์ที่ 6 และดีขึ้นในไตรมาสที่ 2 การรู้สัปดาห์ที่แน่นอนช่วยให้แยกได้ว่าอาการไหนเป็นไปตามช่วง และอาการไหนควรรีบปรึกษาแพทย์

นับอายุครรภ์เอง เริ่มจากวันแรกของประจำเดือน

เปิดปฏิทินหาวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย นับวันจนถึงวันนี้แล้วหาร 7 จะได้อายุครรภ์เป็นสัปดาห์กับวัน จากนั้นบวก 7 วัน ลบ 3 เดือน บวก 1 ปี เพื่อหากำหนดคลอดคร่าว ๆ ถ้ารอบเดือนยาวหรือสั้นกว่า 28 วันให้ปรับตามตารางด้านบน จดตัวเลขทั้งหมดไว้ไปคุยกับแพทย์ตอนฝากครรภ์ครั้งแรก เมื่ออัลตราซาวด์ไตรมาสแรกยืนยันแล้ว ให้ใช้กำหนดคลอดในสมุดฝากครรภ์เป็นตัวเลขเดียวตลอดการตั้งครรภ์