การดูแลผิวตอนท้อง สารไหนใช้ต่อได้ สารไหนควรหยุดก่อน

เมื่อรู้ว่าตั้งครรภ์ สิ่งแรกที่ควรทำกับผิวคือเปิดตู้ยาและชั้นสกินแคร์ แล้วแยกสามกลุ่มออกมาให้ชัด ยาที่ต้องหยุดทันที ผลิตภัณฑ์ที่ควรหยุดชั่วคราว และของที่ใช้ต่อได้ ส่วนที่เหลือคือการปรับรูทีนรับมือกับสิว ฝ้า ผิวมัน และอาการคันที่ฮอร์โมนช่วงนี้พาเข้ามา

คุณแม่ส่วนใหญ่ไม่ต้องทิ้งสกินแคร์ทั้งหมด แค่ต้องรู้ชื่อสารที่ควรหาบนฉลาก และรู้ว่าอาการผิวแบบไหนต้องไปให้แพทย์ดู

ยาและสารที่ต้องหยุดทันทีเมื่อรู้ว่าท้อง

สถาบันโรคผิวหนังอเมริกัน (AAD) แบ่งยารักษาสิวตามความเสี่ยงไว้ชัดเจน ตารางนี้ช่วยแยกของในตู้ได้เร็ว

สารหรือยา	รูปแบบที่พบในไทย	คำแนะนำช่วงตั้งครรภ์
Isotretinoin	ยากินรักษาสิวรุนแรง	หยุดทันที ทำให้ทารกพิการรุนแรงได้
Tazarotene	ยาทารักษาสิวและสะเก็ดเงิน	หยุดทันที
Spironolactone	ยากินที่ใช้รักษาสิวฮอร์โมน	หยุดทันที
Adapalene, Tretinoin	เจลหรือครีมรักษาสิว ครีมลดริ้วรอย	ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่แนะนำให้หยุด
Doxycycline, Minocycline, Tetracycline	ยากินรักษาสิว	หยุดก่อนอายุครรภ์ 15 สัปดาห์
Azelaic acid	เจลหรือครีม 15-20%	ถือว่าใช้ได้
Clindamycin แบบทา	เจลหรือโลชั่นรักษาสิว	คิดว่าปลอดภัย ปรึกษาแพทย์ก่อนใช้
Benzoyl peroxide	เจล ครีม โฟมล้างหน้า	ใช้ได้ในปริมาณจำกัด ปรึกษาแพทย์ก่อน
Salicylic acid	โทนเนอร์ เจลแต้มสิว โฟม	ใช้ได้ระยะสั้นและปริมาณจำกัด ปรึกษาแพทย์ก่อน

ข้อที่ต้องจำคือเรตินอยด์ไม่ได้อยู่แค่ในยารักษาสิว เซรั่มและครีมลดริ้วรอยหลายตัวมีเรตินอล เรตินาลดีไฮด์ หรือเรตินิลปาล์มิเตตอยู่ด้วย ข้อมูลของ AAD พูดถึงยาเรตินอยด์อย่าง adapalene และ tretinoin โดยตรง ส่วนเรตินอลในเครื่องสำอางยังไม่มีคำแนะนำที่ชัดเท่า แพทย์หลายท่านจึงแนะนำให้พักไว้ก่อนจนคลอดและหยุดให้นมบุตร เพราะผลลัพธ์ที่ได้จากมันรอได้

ถ้าเพิ่งรู้ว่าท้องหลังจากทายาเรตินอยด์มาหลายสัปดาห์ ให้หยุดตั้งแต่วันนี้แล้วแจ้งแพทย์ในนัดฝากครรภ์ครั้งแรก พร้อมบอกชื่อยา ความแรง และระยะเวลาที่ใช้ ส่วนคนที่กินไอโซเตรติโนอินอยู่ตอนรู้ว่าตั้งครรภ์ ให้ติดต่อแพทย์ทันทีโดยไม่ต้องรอนัด

รูทีนเช้าเย็นที่ปรับใหม่สำหรับคนท้อง

รูทีนที่ดีช่วงตั้งครรภ์มักสั้นกว่าเดิม ลดจำนวนขั้นตอนลงช่วยให้รู้ว่าอะไรทำให้ผิวระคายเคืองเมื่อมีปัญหา และลดโอกาสได้รับสารที่ไม่จำเป็น

ตอนเช้า

1. ล้างหน้าด้วยคลีนเซอร์อ่อนโยนที่ไม่มีน้ำหอม
2. มอยส์เจอไรเซอร์เนื้อบางสำหรับผิวมันหรือเนื้อครีมสำหรับผิวแห้ง
3. ครีมกันแดดทุกวัน แม้อยู่ในบ้านที่มีแดดส่องผ่านหน้าต่าง

ตอนเย็น

1. ล้างครีมกันแดดและเครื่องสำอางออกให้หมด ถ้าใช้กันแดดกันน้ำ ใช้คลีนซิ่งก่อนล้างหน้า
2. ยารักษาสิวที่แพทย์อนุมัติ เช่น กรดอะเซลาอิก (ถ้ามีสิว)
3. มอยส์เจอไรเซอร์

ถ้าอยากเพิ่มเซรั่ม ให้เพิ่มทีละตัว ห่างกันอย่างน้อย 1-2 สัปดาห์ และจดว่าเริ่มวันไหน ผิวช่วงตั้งครรภ์ระคายเคืองง่ายกว่าเดิม ของที่เคยใช้ได้อาจทำให้แสบ แดง หรือเป็นผื่นขึ้นมาได้โดยไม่มีเหตุผลชัดเจน

สิวขึ้นช่วงไตรมาสแรก รับมืออย่างไร

ข้อมูลของ Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าสิวมีแนวโน้มกำเริบในไตรมาสแรก หลายคนดีขึ้นเองเมื่อเข้าไตรมาสสอง แต่บางคนเป็นต่อจนคลอด

ลำดับการจัดการที่แพทย์ผิวหนังมักใช้กับคนท้อง

1. ล้างหน้าวันละ 2 ครั้ง ไม่ขัดถู ไม่บีบสิว
2. เปลี่ยนมอยส์เจอไรเซอร์และครีมกันแดดเป็นสูตรที่ระบุว่าไม่อุดตัน (non-comedogenic)
3. ถ้ายังมีสิวอักเสบ ให้แพทย์พิจารณากรดอะเซลาอิก หรือเบนซอยล์เปอร์ออกไซด์ความเข้มข้นต่ำทาเฉพาะจุด
4. สิวอักเสบมากหรือเป็นตุ่มหนองลึก ให้พบแพทย์ผิวหนัง ซึ่งอาจพิจารณาคลินดามัยซินแบบทาหรือยาปฏิชีวนะกินที่ใช้ในคนท้องได้

ซื้อยาสิวเองจากร้านขายยาโดยไม่บอกว่าตั้งครรภ์เป็นจุดที่พลาดบ่อย เวลาซื้อยา บอกเภสัชกรทุกครั้งว่าท้องกี่สัปดาห์ แม้จะซื้อแค่เจลแต้มสิว

ฝ้าและผิวคล้ำ ทำไมเข้มขึ้น และป้องกันอย่างไร

MedlinePlus อธิบายว่าคนท้องบางคนมีรอยปื้นสีน้ำตาลหรือเหลืองที่รอบตา โหนกแก้ม และจมูก เรียกว่าฝ้าตอนท้องหรือ mask of pregnancy และแสงแดดทำให้รอยเข้มขึ้น ข้อมูลของ Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าฝ้ามักปรากฏในไตรมาสสองหรือสาม ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับที่ผิวมันและสิวขึ้นตามที่เล่าไว้ใน อาการท้องไตรมาสสอง

ผิวส่วนอื่นก็คล้ำขึ้นได้ เช่น หัวนม รักแร้ ขาหนีบ และเส้นสีเข้มกลางท้องที่เรียก linea nigra MedlinePlus ระบุว่าสีผิวที่เปลี่ยนส่วนใหญ่จะจางลงภายในไม่กี่เดือนหลังคลอด แม้บางคนจะยังมีกระหลงเหลืออยู่

สิ่งที่ช่วยได้จริงคือกันแดดอย่างจริงจัง

• ครีมกันแดดที่ปกป้องทั้ง UVA และ UVB ทาทุกเช้าในปริมาณประมาณ 2 ข้อนิ้วสำหรับหน้าและคอ
• ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง หรือหลังเหงื่อออกมาก
• หมวกปีกกว้าง แว่นกันแดด และร่มเมื่อเดินกลางแดดช่วง 10 โมงถึงบ่าย 3 โมง
• ครีมกันแดดที่มีสีผสม (tinted) ซึ่งมีไอรอนออกไซด์ ช่วยกันแสงที่มองเห็นได้ ซึ่งมีผลกับฝ้าในผิวเอเชีย

เรื่องที่ต้องระวังคือครีมแก้ฝ้าที่ซื้อจากออนไลน์โดยไม่มีเลขจดแจ้งที่ตรวจสอบได้ MedlinePlus แนะนำให้หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มีสารฟอกสีหรือสารเคมีอื่นๆ ระหว่างตั้งครรภ์ คอนซีลเลอร์ปกปิดใช้ได้ ส่วนการรักษาฝ้าจริงจังให้รอหลังคลอดและคุยกับแพทย์ผิวหนังอีกครั้ง เพราะฝ้าส่วนหนึ่งจะจางลงเอง

ผิวมัน ผิวแห้ง และผิวแพ้ง่ายขึ้น

คุณแม่คนเดียวกันอาจผิวมันขึ้นตรงหน้าแต่ผิวแห้งลอกตรงแขนขา ให้ดูแลตามบริเวณ ไม่ต้องใช้ผลิตภัณฑ์เดียวทั้งตัว

อาการ	สิ่งที่ช่วย	สิ่งที่ควรเลี่ยง
หน้ามันมากขึ้น	คลีนเซอร์อ่อนโยน มอยส์เจอไรเซอร์เจล กระดาษซับมัน	ล้างหน้าบ่อยเกินวันละ 2-3 ครั้ง ทำให้ผิวขาดน้ำแล้วมันขึ้นอีก
ผิวกายแห้งคัน	อาบน้ำอุ่นไม่ร้อน ไม่เกิน 10 นาที ทาโลชั่นไม่มีน้ำหอมภายใน 3 นาทีหลังเช็ดตัว	สบู่ที่มีน้ำหอมแรง การขัดผิว
ผิวแดงแสบง่าย	ลดจำนวนผลิตภัณฑ์ เหลือคลีนเซอร์ มอยส์เจอไรเซอร์ กันแดด	กรดผลัดเซลล์หลายตัวพร้อมกัน
ผื่นผิวหนังอักเสบ (eczema) กำเริบ	มอยส์เจอไรเซอร์เนื้อหนาวันละ 2 ครั้ง	ทายาสเตียรอยด์เองโดยไม่ถามแพทย์

Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าผื่นผิวหนังอักเสบเป็นโรคผิวหนังที่พบบ่อยที่สุดในช่วงตั้งครรภ์ และเกิดได้ต่อเนื่องถึงช่วงให้นม MedlinePlus แนะนำให้ใช้โลชั่นหรือครีมที่ไม่มีน้ำหอมสำหรับผิวคัน ถามแพทย์ก่อนกินยาแก้แพ้ และใช้ครีมสเตียรอยด์ตามที่แพทย์สั่งเท่านั้น

ท้องลาย ไฝ และเส้นเลือดฝอย

รอยแตกลายเกิดกับคนท้องส่วนใหญ่ที่ท้อง เต้านม สะโพก หรือก้น MedlinePlus ระบุว่าโลชั่นและน้ำมันป้องกันรอยแตกลายไม่ได้จริง สิ่งที่ลดความเสี่ยงคือไม่ให้น้ำหนักขึ้นเร็วเกินไป รอยจะจางลงหลังคลอด รายละเอียดเรื่องการดูแลรอยและอาการคันที่มากับมันอยู่ใน ท้องลาย ป้องกันได้จริงไหม

ไฝที่มีอยู่เดิมอาจโตขึ้นหรือเข้มขึ้นได้ระหว่างตั้งครรภ์ ข้อมูลจาก Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้ไปพบแพทย์ถ้าไฝเปลี่ยนไป โดยเฉพาะไฝที่ขอบไม่เรียบ มีหลายสีในเม็ดเดียว โตเร็ว หรือมีเลือดออก ให้ถ่ายรูปไฝที่กังวลไว้ทุก 4 สัปดาห์โดยวางไม้บรรทัดข้างๆ จะช่วยให้แพทย์เปรียบเทียบได้

เส้นเลือดขอดที่ขาก็พบบ่อยขึ้น ข้อมูลเดียวกันระบุว่ามักหายเองหลังคลอดโดยไม่ต้องรักษา การยกขาสูงเวลานั่งพักและไม่ยืนนิ่งนานช่วยบรรเทาอาการปวดหน่วงได้

อาการคันที่ต้องให้แพทย์ดู

ผิวแห้งทำให้คันได้ก็จริง แต่อาการคันในช่วงตั้งครรภ์บางแบบไม่ได้มาจากผิว

ภาวะน้ำดีคั่งในการตั้งครรภ์ (obstetric cholestasis) พบไม่บ่อย แต่ Pregnancy, Birth and Baby เตือนว่ามีผลต่อทารกได้ จึงให้แจ้งแพทย์หรือผดุงครรภ์ทุกครั้งที่คัน MedlinePlus ระบุเช่นกันว่าอาการคันต่อเนื่องโดยไม่มีผื่นควรรายงานแพทย์ ลักษณะที่มักพบคือคันมากที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า คันหนักขึ้นตอนกลางคืน และมองไม่เห็นผื่น

ผื่นคันอีกแบบคือ PEP (polymorphic eruption of pregnancy) เป็นผื่นแดงคันมาก มักเริ่มที่หน้าท้องช่วงไตรมาสสาม ส่วนใหญ่หลัง 34 สัปดาห์ แล้วลามไปต้นขา ก้น และแขน ผื่นนี้ไม่อันตรายต่อทารกและหายหลังคลอด แต่ต้องให้แพทย์ยืนยันก่อนว่าใช่ PEP

ผม เล็บ และเรื่องย้อมผม

MedlinePlus ระบุว่าคนท้องหลายคนผมและเล็บยาวเร็วขึ้นและแข็งแรงขึ้น หลังคลอดหลายคนผมร่วงและเล็บเปราะ ซึ่งมักกลับเป็นปกติในเวลาต่อมา ถ้าผมร่วงหลังคลอดมาก ดูข้อมูลเพิ่มใน ผมร่วงหลังคลอด

เรื่องย้อมผมและทำเล็บเจล ถ้าจะทำ ให้เลือกร้านที่ระบายอากาศดี ทำหลังพ้นไตรมาสแรก และหลีกเลี่ยงการนั่งดมกลิ่นสารเคมีนานๆ ถ้าแพ้ท้องหนัก กลิ่นแอมโมเนียหรือน้ำยาล้างเล็บจะทำให้อาการแย่ลงได้

จัดชั้นสกินแคร์ใหม่ภายใน 15 นาที

1. หยิบทุกขวดที่ใช้อยู่ออกมาวางบนโต๊ะ
2. อ่านส่วนผสม หาคำว่า retinol, retinal, retinoate, tretinoin, adapalene, tazarotene แยกไว้กล่องหนึ่งแล้วเก็บจนคลอด
3. ดูยากินที่แพทย์เคยสั่งเรื่องสิว ถ้าเป็นไอโซเตรติโนอิน สไปโรโนแลกโทน หรือยากลุ่มเตตราไซคลิน ให้หยุดและโทรถามแพทย์
4. ตั้งของที่เหลือไว้ใช้ต่อ คือคลีนเซอร์อ่อนโยน มอยส์เจอไรเซอร์ ครีมกันแดด
5. ถ่ายรูปฉลากผลิตภัณฑ์ที่ไม่แน่ใจ แล้วนำไปถามแพทย์ในนัดฝากครรภ์

ผิวช่วงตั้งครรภ์เปลี่ยนไปตามฮอร์โมน หลายเรื่องดีขึ้นเองหลังคลอด สิ่งที่ควรโฟกัสคือหยุดสารที่มีความเสี่ยงให้ถูกตัว กันแดดให้สม่ำเสมอ และบอกแพทย์ทุกครั้งที่มีอาการคันผิดปกติ