งานบ้านที่เด็กทำได้ตามวัย ตารางตั้งแต่ 2 ขวบถึงวัยรุ่น

เด็กเริ่มช่วยงานบ้านได้ตั้งแต่ราว 2 ขวบ ด้วยงานสั้นๆ ที่ทำพร้อมผู้ใหญ่ เช่น ใส่ของเล่นกลับกล่อง หรือถือผ้าเปียกไปใส่ตะกร้า พอเข้าวัยประถม ลูกรับงานประจำของตัวเองได้ทีละอย่าง และเมื่อถึงราว 11 ถึง 12 ปี ส่วนใหญ่ทำงานบ้านได้เกือบทุกประเภท เหลือแค่งานที่อันตรายซึ่งยังต้องมีผู้ใหญ่อยู่ด้วย

ตารางด้านล่างอ้างอิงแนวทางของ American Academy of Pediatrics (AAP) สำหรับวัย 5 ปีขึ้นไป และเพิ่มงานสำหรับเด็กเล็กที่ปรับให้เข้ากับบ้านในไทย ใช้เป็นจุดตั้งต้นได้ แล้วปรับตามความพร้อมของลูกแต่ละคน

ตารางงานบ้านแยกตามวัย

วัย	งานที่เริ่มให้ทำได้	ต้องมีผู้ใหญ่ทำด้วยหรือดูอยู่ไหม
2 ถึง 3 ปี	ใส่ของเล่นลงกล่อง ทิ้งผ้าอ้อมที่ห่อแล้วลงถังขยะ ถือผ้าใช้แล้วไปใส่ตะกร้า เช็ดโต๊ะเตี้ยด้วยผ้าหมาด	ทำด้วยกันทุกครั้ง
4 ปี	วางช้อนส้อมบนโต๊ะ รดน้ำต้นไม้ด้วยกระบอกเล็ก จับคู่ถุงเท้า เก็บรองเท้าเข้าชั้น	ผู้ใหญ่อยู่ในห้องเดียวกัน
5 ถึง 7 ปี	ปูที่นอน จัดและเก็บโต๊ะอาหาร เก็บของเล่น ใส่ผ้าใช้แล้วลงตะกร้า เทอาหารให้สัตว์เลี้ยง เทถังขยะในห้อง กวาดพื้น คัดแยกผ้า รดน้ำต้นไม้ ล้างจานพลาสติก	ดูอยู่ใกล้ๆ ช่วงแรก
8 ถึง 10 ปี	งานของวัย 5 ถึง 7 ปี บวกดูดฝุ่น ช่วยทำอาหารเย็น ทำของว่างเอง พาสัตว์เลี้ยงเดินเล่น เก็บผ้าของตัวเองเข้าตู้ เก็บของที่ซื้อมาเข้าที่	อยู่ในบ้าน ตรวจเป็นครั้งคราว
11 ถึง 12 ปี	งานของวัยก่อนหน้า บวกทำความสะอาดครัว เปลี่ยนผ้าปูที่นอน ซักและพับผ้า ล้างห้องน้ำ ล้างรถ ทำอาหารง่ายๆ โดยมีผู้ใหญ่ดูแล ดูน้องขณะที่มีผู้ใหญ่อยู่ในบ้าน	งานที่ใช้ไฟหรือของมีคม ต้องมีผู้ใหญ่ดูแล
13 ปีขึ้นไป	ดูดฝุ่นพื้นที่ส่วนกลาง ทำความสะอาดครัวหลังทำอาหาร ดูแลสัตว์เลี้ยง ช่วยดูแลน้อง	ทำเองได้ ผู้ใหญ่ทบทวนเป็นระยะ

งานในแถววัย 5 ถึง 12 ปี มาจากรายการของ AAP โดยตรง ส่วนแถว 2 ถึง 4 ปี เป็นงานที่เราแนะนำโดยยึดหลักที่ AAP ระบุไว้ว่าเด็กวัยอนุบาลส่วนใหญ่เริ่มช่วยงานบ้านง่ายๆ ได้ และเด็กเล็กมักอยากช่วยเองอยู่แล้ว

บางงานในรายการของต่างประเทศไม่ค่อยมีในบ้านไทย เช่น โกยใบไม้ในสนามหญ้า หรือใช้เครื่องล้างจาน ให้เลือกงานที่บ้านมีจริงแทน เช่น เช็ดโต๊ะหลังกินข้าว เก็บรองเท้าที่หน้าบ้าน หรือช่วยแม่หยิบผักออกจากถุง

งานไหนยังไม่ควรให้ทำ แม้ลูกอยากช่วย

เด็กเล็กมักอยากทำทุกอย่างที่เห็นพ่อแม่ทำ ความกระตือรือร้นนี้ดี แต่บางงานยังเสี่ยงเกินวัย

จุดที่ควรระวังเป็นพิเศษในบ้านไทยคือน้ำยาทำความสะอาดที่เทใส่ขวดน้ำดื่มเก่า เด็กแยกไม่ออก ถ้าจะให้ลูกช่วยล้างห้องน้ำ ให้ผู้ใหญ่ผสมน้ำยาเอง แล้วให้ลูกถือแปรงขัดอย่างเดียว

งานดูแลน้องก็เช่นกัน AAP ระบุว่าเด็ก 11 ถึง 12 ปีช่วยดูน้องได้ ในกรณีที่มีผู้ใหญ่อยู่ในบ้านด้วย การปล่อยพี่ดูน้องเล็กตามลำพังเป็นเรื่องที่ต้องคิดหนักกว่านั้นมาก โดยเฉพาะน้องที่ยังเป็นทารกหรือบ้านที่มีสระน้ำ ถังน้ำ หรือโอ่ง

สอนงานใหม่ให้ลูก ทำเป็นสี่จังหวะ

เด็กไม่รู้ว่า "เก็บห้องให้เรียบร้อย" หมายถึงอะไร ผู้ใหญ่ต้องแตกงานเป็นขั้นที่มองเห็นได้ และสอนตามลำดับนี้

1. ทำให้ดู พร้อมพูดทีละขั้น เช่น "ผ้าสีขาวใส่ตะกร้านี้ ผ้าสีเข้มใส่ตะกร้านั้น"
2. ทำด้วยกัน ลูกทำส่วนหนึ่ง ผู้ใหญ่ทำส่วนหนึ่ง
3. ลูกทำ ผู้ใหญ่ดูอยู่และช่วยเฉพาะตอนลูกติด
4. ลูกทำเอง ผู้ใหญ่ตรวจภายหลัง

แต่ละจังหวะใช้เวลาไม่เท่ากัน งานง่ายอย่างเก็บรองเท้า สองสามวันก็ผ่านได้ งานที่มีหลายขั้นอย่างพับผ้า อาจใช้หลายสัปดาห์

AAP แนะนำว่าสำหรับเด็กวัยเรียนที่ยังไม่เคยมีหน้าที่มาก่อน ให้เพิ่มทีละงาน เพราะรายการยาวทำให้เด็กรู้สึกหนักเกินไป ถ้าเพิ่งเริ่ม ให้เลือกงานเดียวที่ทำทุกวัน ทำจนเป็นนิสัยราวสองถึงสามสัปดาห์ แล้วค่อยเพิ่มงานที่สอง

ตัวอย่างสมมติ: สอนลูก 6 ขวบปูที่นอน

สมมติว่าคุณแม่อยากให้ลูกวัย 6 ขวบปูที่นอนเองทุกเช้า ถ้าบอกว่า "ปูที่นอนด้วย" ลูกจะงงว่าต้องทำแค่ไหน ลองแตกงานเป็นสามขั้นที่ลูกเห็นภาพ

• ดึงผ้าห่มขึ้นให้คลุมถึงหมอน
• วางหมอนไว้ตรงหัวเตียง
• วางตุ๊กตาไว้บนหมอน

ไม่ต้องให้ผ้าปูตึงหรือผ้าห่มพับเป็นสี่เหลี่ยม สำหรับเด็ก 6 ขวบ สามขั้นนี้คือที่นอนที่ปูแล้ว ถ้าพ่อแม่ปูใหม่ทุกครั้งหลังลูกทำ ลูกจะรู้สึกว่าทำไปก็ไม่มีความหมาย

ตารางงานบ้านประจำครอบครัว

AAP แนะนำให้ใช้ตารางงานหรือรายการที่ติดไว้ในห้องลูกหรือที่ตู้เย็น เพื่อให้ทุกคนเห็นว่าต้องทำอะไรทั้งรายวันและรายสัปดาห์ และให้ทำงานในเวลาเดิมทุกวัน ตารางแบบนี้ยังทำให้ลูกรู้สึกว่าทำสำเร็จทุกครั้งที่ได้ติ๊ก

ตัวอย่างตารางสำหรับบ้านที่มีลูกสองคน วัย 5 และ 9 ปี

ช่วงเวลา	ลูกคนเล็ก (5 ปี)	ลูกคนโต (9 ปี)
ตื่นนอน	ดึงผ้าห่มขึ้น วางหมอน	ปูที่นอน เปิดหน้าต่าง
ก่อนกินข้าวเย็น	วางช้อนส้อมบนโต๊ะ	วางจาน แก้วน้ำ และช่วยตักข้าว
หลังกินข้าวเย็น	ยกจานของตัวเองไปที่อ่างล้างจาน	ล้างจานพลาสติกและแก้ว เช็ดโต๊ะ
ก่อนนอน	เก็บของเล่นลงกล่อง	จัดกระเป๋า เก็บผ้าที่พับแล้วเข้าตู้
วันเสาร์	คัดแยกผ้าขาวกับผ้าสี	ดูดฝุ่นห้องนอนตัวเอง
วันอาทิตย์	รดน้ำต้นไม้หน้าบ้าน	ช่วยเก็บของที่ซื้อมาเข้าตู้เย็น

ตารางนี้เป็นตัวอย่างสมมติ แต่ละบ้านปรับได้ตามกิจวัตรจริง ข้อสังเกตคืองานของแต่ละคนผูกกับช่วงเวลาที่เกิดทุกวัน ลูกจึงไม่ต้องรอคนสั่ง

งานเดียวกัน ทำให้ยากขึ้นตามวัย

ไม่จำเป็นต้องหางานใหม่ให้ลูกทุกปี งานเดิมเพิ่มความยากได้ ลูกจะรู้สึกว่าตัวเองโตขึ้น

งาน	วัยเล็ก	วัยกลาง	วัยโต
เสื้อผ้า	ใส่ผ้าใช้แล้วลงตะกร้า	คัดแยกผ้าสี จับคู่ถุงเท้า	ซักและพับผ้าเอง เก็บเข้าตู้
อาหาร	ล้างผักในกะละมัง	ทำของว่างเอง เช่น ทาแยมบนขนมปัง	ทำอาหารง่ายๆ โดยมีผู้ใหญ่ดูแล
โต๊ะอาหาร	วางช้อนส้อม	จัดโต๊ะครบชุด และเก็บหลังกิน	ล้างจาน เช็ดเตา ทำความสะอาดครัว
สัตว์เลี้ยง	เทอาหารเม็ดใส่ชาม	พาเดินเล่นพร้อมผู้ใหญ่	ดูแลอาหาร น้ำ และทำความสะอาดที่นอนสัตว์
ขยะ	ทิ้งขยะของตัวเองลงถัง	เทถังขยะในห้อง	แยกขยะ นำไปทิ้งจุดรวม

งานเรื่องอาหารเป็นตัวอย่างที่ดี เด็กที่ล้างผักตั้งแต่ 4 ขวบ จะคุ้นกับครัวพอที่จะช่วยทำอาหารเย็นได้ในวัย 8 ถึง 10 ปี ตามที่ AAP ระบุไว้ ไอเดียเมนูที่ลูกช่วยเตรียมได้ ดูได้จาก ข้าวกล่องสำหรับลูก

เมื่อลูกไม่ยอมทำ หรือทำแบบขอไปที

ช่วงที่ลูกผัดวันหรือต้องเตือนบ่อยเป็นเรื่องปกติ AAP ระบุว่าเด็กส่วนใหญ่มีช่วงแบบนี้ และแนะนำวิธีจัดการไว้หลายข้อ

• บอกงานให้ชัด ว่าต้องทำอะไรทุกวัน และอะไรทุกสัปดาห์
• ชมอย่างจริงใจ โดยเฉพาะเมื่อลูกเริ่มทำเองโดยไม่ต้องเตือน หรือทำได้ดีกว่าปกติ
• นัดคุยกันในครอบครัวเป็นประจำ ถามความเห็นลูกเรื่องงาน แล้วปรับข้อตกลงใหม่
• ถ้าลูกเลือกไม่ทำ ใช้ผลที่ตกลงไว้ เช่น งดสิทธิ์บางอย่าง หรือลดเวลาหน้าจอ เพราะหน้าจอเป็นสิทธิพิเศษ ไม่ได้เป็นสิ่งที่ได้โดยอัตโนมัติ

AAP ย้ำว่าการบ่นหรือดุไม่ได้ทำให้เด็กรับผิดชอบมากขึ้น การให้กำลังใจและชมเมื่อทำสำเร็จได้ผลกว่า

อีกสาเหตุที่พบบ่อยคือพ่อแม่คาดหวังสูงเกินไป ติงานทุกชิ้น หรือให้งานมากเกินไปจนลูกรู้สึกท่วมจนต่อต้านทั้งหมด ถ้าลูกต่อต้านทุกงาน ลองตัดรายการให้เหลืองานเดียวที่ลูกชอบที่สุด แล้วสร้างใหม่จากตรงนั้น

ควรจ่ายเงินค่างานบ้านไหม

AAP เปิดทางไว้ว่าพ่อแม่อาจใช้รางวัลที่จับต้องได้ เช่น ค่าขนมหรือสติกเกอร์ ผูกกับงานที่ทำเสร็จ แนวทางที่หลายบ้านใช้คือแยกงานเป็นสองกลุ่ม

• งานประจำที่ทุกคนในบ้านต้องทำ ไม่จ่ายเงิน เพราะเป็นส่วนหนึ่งของการอยู่ร่วมกัน
• งานพิเศษที่นานหรือหนักกว่าปกติ เช่น ช่วยล้างรถ จัดห้องเก็บของ จ่ายค่าตอบแทนได้ โดยตกลงกันก่อนเริ่ม

การแยกแบบนี้ทำให้ลูกไม่ถามค่าจ้างทุกครั้งที่พ่อแม่ขอให้ช่วย วิธีคิดค่าขนมให้สอดคล้องกับหน้าที่ในบ้าน อ่านต่อได้ที่ ให้เงินค่าขนมลูกเท่าไหร่ดี

วัยรุ่นก็ยังต้องมีงานบ้าน

เมื่อลูกเข้าวัยรุ่น ตารางเรียน การบ้าน และกิจกรรมเพิ่มขึ้น พ่อแม่หลายบ้านเลยงดงานบ้านให้ AAP มองต่างออกไป บทความเรื่องงานบ้านสำหรับวัยรุ่นระบุว่าตารางที่แน่นไม่ได้ยกเว้นวัยรุ่นจากงานอย่างการนำขยะไปทิ้งโดยไม่ต้องเตือน และวัยรุ่นที่ใช้สมาร์ตโฟนได้คล่องก็เรียนใช้เครื่องซักผ้าหรือเตาอบได้เช่นกัน

งานที่เหมาะกับวัยนี้คืองานที่ดูแลพื้นที่ส่วนกลางของบ้าน นอกเหนือจากห้องตัวเอง เช่น ทำความสะอาดครัวหลังทำอาหาร ดูดฝุ่นห้องนั่งเล่น ดูแลสัตว์เลี้ยง และช่วยดูแลน้อง งานเหล่านี้เตรียมลูกให้พร้อมอยู่หอพักหรือใช้ชีวิตเองในอีกไม่กี่ปี

เริ่มจากตรงไหนดี

ถ้ายังไม่เคยให้ลูกทำงานบ้านเลย ลองทำตามลำดับนี้

1. ดูตารางตามวัยด้านบน เลือกงานหนึ่งงานที่ลูกน่าจะทำได้
2. แตกงานเป็นขั้นที่ลูกเห็นภาพ ไม่เกินสามถึงสี่ขั้น
3. สอนตามสี่จังหวะ ทำให้ดู ทำด้วยกัน ดูอยู่ แล้วปล่อย
4. ผูกงานไว้กับเวลาเดิมทุกวัน และติดรายการไว้ให้เห็น
5. ชมความพยายาม ไม่แก้งานซ้ำให้ต่อหน้าลูก
6. เมื่องานแรกเป็นนิสัย ค่อยเพิ่มงานที่สอง

งานบ้านเป็นส่วนหนึ่งของภาพใหญ่ คือการสอนลูกให้รับผิดชอบตัวเองและคนรอบตัว แนวทางเรื่องนี้ในมุมอื่น เช่น การบ้านและการรับผลเมื่อทำพลาด ดูได้ที่ สอนลูกให้มีความรับผิดชอบ ส่วนทักษะดูแลตัวเองตามวัย อ่านได้ที่ สอนลูกให้ช่วยเหลือตัวเอง

ถ้าลูกอายุเกิน 5 ขวบแล้ว แต่ยังทำตามคำสั่งสองขั้นง่ายๆ ไม่ได้ หรือหยิบจับของชิ้นเล็กลำบากกว่าเด็กวัยเดียวกันชัดเจน ลองเล่าให้กุมารแพทย์ฟังตอนพาไปตรวจครั้งถัดไป เพื่อประเมินพัฒนาการด้านกล้ามเนื้อมัดเล็กและความเข้าใจภาษา