แก้คลื่นไส้ตอนท้อง 12 วิธีที่ลองได้เอง และอาการที่ควรไปพบแพทย์

คลื่นไส้ตอนท้องมักบรรเทาได้ด้วยการกินมื้อเล็กบ่อยขึ้น กินของแห้งรสอ่อนก่อนลุกจากเตียง เลี่ยงกลิ่นที่กระตุ้น และจิบน้ำทีละน้อย หากไม่ได้ผล แพทย์สามารถสั่งวิตามินบี 6 หรือยาที่ใช้กับหญิงตั้งครรภ์ได้ ส่วนใหญ่อาการเป็นช่วงสั้น ๆ และดีขึ้นเมื่อเข้าไตรมาสสอง

อาการนี้เกี่ยวกับฮอร์โมนที่เพิ่มสูงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะเอชซีจีและเอสโตรเจน ร่วมกับประสาทรับกลิ่นที่ไวขึ้น คุณแม่ไม่ได้ทำอะไรผิด และไม่จำเป็นต้องอดทนเงียบ ๆ เสมอไป ด้านล่างเป็นวิธีที่ลองได้ แยกเป็นหมวดเพื่อให้เลือกใช้ง่าย

วิธีที่เกี่ยวกับการกิน

1. กินอะไรก่อนลุกจากเตียง

กระเพาะที่ว่างนานข้ามคืนทำให้อาการแย่ลง วางขนมปังกรอบ แครกเกอร์ หรือข้าวเกรียบไว้ข้างเตียง กินสองสามชิ้นแล้วนอนต่ออีกประมาณ 15 นาทีก่อนลุก ถ้าตื่นกลางดึกมาเข้าห้องน้ำ กินอีกสองชิ้นตอนนั้นก็ช่วยให้เช้าวันรุ่งขึ้นเบาลงได้

2. แบ่งเป็นมื้อเล็ก ๆ ทุก 2-3 ชั่วโมง

กระเพาะที่อิ่มเกินไปก็กระตุ้นอาการได้ ลองกินครั้งละประมาณครึ่งจานของมื้อปกติ แต่กินบ่อยขึ้นเป็น 5-6 ครั้งต่อวัน ไม่ปล่อยให้หิวจนแสบท้อง เพราะความหิวจัดมักตามมาด้วยคลื่นไส้รอบใหม่

3. เลือกอาหารที่ไม่มีกลิ่นแรง

อาหารเย็นหรืออุณหภูมิห้องมีกลิ่นน้อยกว่าของร้อน โจ๊กที่เย็นลงเล็กน้อย ผลไม้เย็น โยเกิร์ต ข้าวต้มรสอ่อน เหมาะกว่าอาหารผัดน้ำมันหรือเครื่องเทศแรง NHS แนะนำอาหารจืด ไขมันต่ำ และมีคาร์โบไฮเดรตสูง เช่น ขนมปังปิ้ง แครกเกอร์ ข้าว

4. ลดอาหารมัน ทอด เผ็ดจัด

อาหารเหล่านี้ย่อยช้า ค้างกระเพาะนาน ทำให้ท้องอืดและคลื่นไส้ง่าย ถ้าอยากกินของทอดจริง ๆ ให้กินช่วงที่อาการเบาที่สุดของวัน ซึ่งหลายคนเป็นช่วงบ่าย

5. จิบน้ำทีละน้อย

ดื่มน้ำเย็น จิบบ่อย ๆ ระหว่างมื้อ ครั้งละ 2-3 อึก แทนการดื่มรวดเดียวพร้อมอาหาร แยกเวลาดื่มกับเวลากินห่างกันราวครึ่งชั่วโมง น้ำผสมมะนาวหรือน้ำแข็งก้อนเล็กอมช่วยได้ในบางคน

6. ขิง

ขิงต้มบางหรือชาขิงอ่อน ๆ ช่วยบรรเทาอาการในบางคน เลือกแบบเจือจางและไม่เผ็ดมาก ส่วนขิงแคปซูลหรือสารสกัดเข้มข้น ให้ถามเภสัชกรก่อน ดูรายละเอียดที่ ขิงกับอาการแพ้ท้อง

วิธีที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวัน

7. หาตัวกระตุ้นของตัวเอง

จดสิ่งที่ทำให้คลื่นไส้ เช่น กลิ่นข้าวสุก กลิ่นน้ำหอม ควันรถ แล้วเลี่ยงหรือให้คนอื่นทำหน้าที่เหล่านั้น เช่น ให้คนในบ้านหุงข้าวหรือเปิดหน้าต่างระบายอากาศ บันทึกสั้น ๆ 3-4 วันมักเห็นรูปแบบชัดพอจะจัดวันใหม่ได้

8. พักผ่อนให้พอ

ความเหนื่อยทำให้คลื่นไส้แย่ลง การงีบหลังมื้อกลางวันช่วยได้ แต่หลังกินอาหารไม่ควรนอนราบทันที ให้เอนครึ่งนั่งก่อนราว 30 นาที

9. อากาศถ่ายเท

อากาศร้อนอบอ้าวของไทยทำให้อาการแย่ลง ห้องที่อากาศถ่ายเทและอุณหภูมิเย็นพอดีช่วยให้สบายขึ้น บนรถโดยสารให้นั่งริมหน้าต่างหรือแถวหน้า มองไปข้างหน้าแทนการก้มดูโทรศัพท์

10. ดูแลฟันหลังอาเจียน

กรดจากกระเพาะทำลายเคลือบฟัน ให้บ้วนปากด้วยน้ำเปล่า หรือน้ำผสมเบกกิ้งโซดาเล็กน้อย รอสักครู่ก่อนแปรงฟัน เพื่อไม่ให้ขัดเคลือบฟันที่กำลังอ่อน หากแปรงฟันแล้วคลื่นไส้ ลองใช้ยาสีฟันรสอ่อนหรือหัวแปรงขนาดเล็ก

11. จุดกดข้อมือ

สายรัดข้อมือกดจุดที่ข้อมือด้านใน หรือใช้นิ้วกดเอง บางคนรู้สึกว่าช่วยได้ หลักฐานยังไม่แน่ชัด แต่ปลอดภัย จึงลองได้หากอยากใช้

วิธีที่ต้องผ่านแพทย์หรือเภสัชกร

12. วิตามินบี 6 และยาแก้คลื่นไส้

แพทย์มักเริ่มจากวิตามินบี 6 เดี่ยว ๆ หรือใช้ร่วมกับยาต้านฮิสตามีนที่มีข้อมูลความปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์ ตามข้อมูลของ MedlinePlus ขนาดวิตามินบี 6 ที่ใช้ไม่เกิน 100 มิลลิกรัมต่อวัน และควรคุยกับแพทย์ก่อนเริ่ม รายที่อาเจียนมาก แพทย์มียาฉีดหรือยาเหน็บให้ ห้ามซื้อยาแก้คลื่นไส้อาเจียนทั่วไปมากินเอง และห้ามเพิ่มขนาดวิตามินบี 6 เอง เพราะปริมาณสูงมากเป็นเวลานานเป็นอันตรายต่อเส้นประสาท

ตารางเลือกวิธีตามสถานการณ์

สถานการณ์	วิธีที่เหมาะ
คลื่นไส้ตอนตื่นนอน	ขนมปังกรอบข้างเตียง ลุกช้า ๆ
ไม่ชอบกลิ่นอาหารร้อน	อาหารอุณหภูมิห้องหรือเย็น
คลื่นไส้ตลอดวัน	มื้อเล็กทุก 2-3 ชั่วโมง จิบน้ำบ่อย ๆ
อาเจียนบ่อยจนฟันเสี่ยง	บ้วนปากน้ำเปล่า ไม่แปรงฟันทันที
เมารถตอนเดินทางไปทำงาน	นั่งแถวหน้า เปิดหน้าต่าง อมน้ำแข็ง
ลองแล้วไม่ดีขึ้นใน 1-2 สัปดาห์	พบแพทย์เพื่อพิจารณาวิตามินบี 6 หรือยา

เช็กภาวะขาดน้ำด้วยตัวเองที่บ้าน

แพ้ท้องธรรมดาไม่ทำร้ายลูก ปัญหาจริงคือแม่ขาดน้ำโดยไม่รู้ตัว วิธีเช็กง่ายที่สุดคือดูปัสสาวะกับนาฬิกา

สิ่งที่สังเกต	ยังพอไหว	ควรติดต่อแพทย์วันนี้
สีปัสสาวะ	เหลืองอ่อน	เหลืองเข้มมากหรือสีชา
ปัสสาวะครั้งล่าสุด	ภายใน 4-6 ชั่วโมง	เกิน 8 ชั่วโมงไม่ได้ปัสสาวะ
ดื่มน้ำแล้ว	อยู่ท้องได้บางส่วน	อาเจียนออกหมดนานเกิน 12-24 ชั่วโมง
ลุกยืน	มึนเล็กน้อยแล้วหาย	หน้ามืด ใจสั่น จะเป็นลม
น้ำหนัก	ลดไม่ถึง 1 กิโลกรัม	ลดเกิน 2-3 กิโลกรัม หรือลดต่อเนื่อง

ตัวเลขเหล่านี้มาจากเกณฑ์ที่ NHS และ MedlinePlus ใช้แนะนำว่าเมื่อไรควรติดต่อแพทย์ ถ้าเข้าคอลัมน์ขวาแม้เพียงข้อเดียว ไม่ต้องรอดูอาการข้ามคืน

แพ้ท้องรุนแรงต่างจากแพ้ท้องธรรมดาอย่างไร

ภาวะแพ้ท้องรุนแรง (hyperemesis gravidarum) คืออาการคลื่นไส้อาเจียนหนักและต่อเนื่องจนเกิดภาวะขาดน้ำ เกลือแร่เสียสมดุล และน้ำหนักลด ตามข้อมูลของ MedlinePlus น้ำหนักที่ลดในภาวะนี้มักเกิน 5% ของน้ำหนักตัว คุณแม่ที่หนัก 55 กิโลกรัม เท่ากับลดเกิน 2.75 กิโลกรัม สัญญาณอื่นที่พบได้คือน้ำลายมากผิดปกติ ผิวแห้ง อ่อนแรง และท้องผูก

ภาวะนี้รักษาได้ด้วยการให้น้ำเกลือทางหลอดเลือด ยาแก้อาเจียน และบางรายต้องนอนโรงพยาบาลสั้น ๆ จนกินได้ ไม่ควรรอให้อาการหนักก่อนไปหาหมอ เพราะยิ่งขาดน้ำนาน การฟื้นตัวยิ่งช้า

เตรียมข้อมูลก่อนไปพบแพทย์

แพทย์ตัดสินใจเรื่องยาหรือน้ำเกลือได้เร็วขึ้นมากถ้าคุณแม่มีตัวเลขติดมือไป ลองจดในโทรศัพท์หรือในสมุดสีชมพูตามนี้

1. จำนวนครั้งที่อาเจียนต่อวัน ย้อนหลัง 2-3 วัน
2. ชั่วโมงที่คลื่นไส้ต่อวันโดยประมาณ เช่น 4 ชั่วโมง หรือทั้งวัน
3. สิ่งที่กินและดื่มแล้วอยู่ท้อง เช่น น้ำ 3 แก้ว ข้าวต้ม 1 ถ้วย
4. น้ำหนักก่อนท้องกับน้ำหนักวันนี้
5. เวลาที่ปัสสาวะครั้งล่าสุดและสีปัสสาวะ
6. วิตามินและยาที่กินอยู่ทั้งหมด รวมถึงขนาด

ถ้าไปตรวจตามนัดฝากครรภ์อยู่แล้ว ให้บอกเรื่องนี้ตั้งแต่ตอนซักประวัติ ไม่ต้องรอให้แพทย์ถาม ดูภาพรวมการนัดแต่ละช่วงได้ที่ คู่มือฝากครรภ์

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• อดอาหารเพราะกลัวอาเจียน ยิ่งทำให้อาการหนักขึ้น
• ซื้อยาหรือสมุนไพรกินเองโดยไม่ถามแพทย์
• เปรียบเทียบกับคนอื่น แล้วกดดันตัวเองว่าทำไมเราอ่อนแอ
• ปล่อยให้ขาดน้ำโดยไม่สังเกตสีปัสสาวะ

ช่วงที่อาการมักหาย และเมื่อไรที่ยังไม่หาย

อาการมักเริ่มราวสัปดาห์ที่ 4-6 เบาลงช่วงสัปดาห์ที่ 12-14 และ NHS ระบุว่าส่วนใหญ่หายภายในสัปดาห์ที่ 16-20 รายละเอียดอยู่ที่ อาการแพ้ท้องนานแค่ไหน หากพ้นสัปดาห์ที่ 20 แล้วยังเป็นรุนแรงอยู่ ควรแจ้งแพทย์ ในช่วงที่กินได้น้อย วิตามินรวมบางชนิดทำให้คลื่นไส้เพิ่ม ให้ถามแพทย์ว่าจะเลื่อนเวลากินหรือเปลี่ยนรูปแบบได้ไหม และดูแนวทางโภชนาการรายไตรมาสที่ อาหารคนท้อง

ตัวอย่างเมนูและของว่างที่คนแพ้ท้องมักรับได้

ช่วงเวลา	ตัวอย่าง	เหตุผล
ก่อนลุกจากเตียง	ขนมปังกรอบ แครกเกอร์ ข้าวเกรียบแห้ง	กระเพาะไม่ว่างเกินไป
มื้อเช้า	ข้าวต้มขาว โจ๊กเย็นเล็กน้อย ไข่ต้ม	ย่อยง่าย กลิ่นไม่แรง
ระหว่างวัน	แอปเปิลหั่น แตงโม ส้ม น้ำแข็งอม	เย็น สดชื่น ได้น้ำเพิ่ม
มื้อกลางวัน	ข้าวสวยกับไก่ต้มฉีก ผักลวก	รสอ่อน ไม่มัน
ก่อนนอน	โยเกิร์ต หรือนมอุ่น	กินง่าย ไม่หนักท้อง

ถ้าสิ่งที่เคยกินได้กลับรับไม่ได้ ก็ไม่จำเป็นต้องฝืน กินเท่าที่รับได้ก่อน แล้วค่อยกลับมาปรับสารอาหารเมื่ออาการดีขึ้น ช่วงสั้น ๆ ที่กินได้น้อย ทารกยังได้สารอาหารจากสต็อกของแม่ แต่ถ้ากินไม่ได้หลายวันควรพบแพทย์

บอกที่ทำงานและคนในบ้านอย่างไร

อาการคลื่นไส้ทำให้ทำงานไม่ถนัด บอกคนใกล้ชิดและหัวหน้างานเท่าที่สบายใจ แล้วขอสิ่งที่จับต้องได้ เช่น เข้างานช้าลง 30 นาทีในช่วงที่อาการหนักตอนเช้า ขอพักสั้น ๆ 5-10 นาทีระหว่างวัน ย้ายโต๊ะให้ห่างจากห้องครัวหรือเครื่องถ่ายเอกสาร หรือทำงานจากบ้านบางวัน ถ้าต้องหยุดงาน ขอใบรับรองแพทย์ไว้เป็นหลักฐาน

สำหรับคนในบ้าน ขอให้ช่วยปรุงอาหารแทน เลี่ยงอาหารกลิ่นแรงในบ้าน และอย่าบังคับให้กินในเวลาที่ไม่ไหว คุณพ่อช่วยได้มากด้วยการเตรียมขวดน้ำกับของว่างไว้ข้างเตียงทุกคืน การที่คนรอบตัวเข้าใจว่านี่เป็นอาการทางร่างกายจริง ช่วยลดความเครียดของแม่ได้มาก

กินวิตามินแล้วคลื่นไส้ ปรับอย่างไร

• กินหลังอาหารหรือพร้อมของว่าง ไม่กินตอนท้องว่าง
• ลองกินก่อนนอน เพื่อให้หลับผ่านช่วงคลื่นไส้ไป
• ถ้าธาตุเหล็กเป็นสาเหตุ ให้ถามแพทย์ว่าเลื่อนไปเริ่มหลังไตรมาสแรกได้ไหม แต่ต้องไม่หยุดโฟลิกแอซิดเอง
• ถ้ายาเม็ดใหญ่กลืนยาก ถามเภสัชกรเรื่องรูปแบบอื่น เช่น เม็ดเล็กหรือแบบเคี้ยว

รายละเอียดวิตามินแต่ละชนิดดูที่ วิตามินก่อนคลอด

ถ้าวันนี้ยังคลื่นไส้อยู่ เริ่มตรงไหน

คืนนี้วางแครกเกอร์กับขวดน้ำไว้ข้างเตียง พรุ่งนี้แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก 5-6 มื้อ และเริ่มจดจำนวนครั้งที่อาเจียนกับเวลาปัสสาวะ ถ้าผ่านไป 1-2 สัปดาห์ยังไม่ดีขึ้น ให้ถามแพทย์ที่ฝากครรภ์ตรง ๆ ว่าควรเริ่มวิตามินบี 6 หรือยาแก้คลื่นไส้ไหม ขนาดเท่าไร และถ้ากินแล้วยังอาเจียน ต้องกลับมาเมื่อไร

แพ้ท้องเป็นช่วงที่ผ่านไปได้ค่ะ คุณแม่ส่วนใหญ่กลับมากินได้ปกติในไตรมาสสอง ระหว่างนี้จับตาสัญญาณเหล่านี้ไว้ แล้วไปพบแพทย์ทันทีถ้าเจอข้อใดข้อหนึ่ง

• อาเจียนจนเก็บน้ำไว้ไม่ได้เกิน 12-24 ชั่วโมง
• ไม่ได้ปัสสาวะเกิน 8 ชั่วโมง หรือปัสสาวะสีเข้มมาก
• หน้ามืดหรือจะเป็นลมเมื่อลุกยืน
• อาเจียนเป็นเลือด ปวดท้องรุนแรง หรือมีไข้
• น้ำหนักลดต่อเนื่องหลายกิโลกรัม