ลูกร้องไห้กลางคืน เช็กสาเหตุตามลำดับ วิธีปลอบ และเมื่อไรต้องไปหาหมอ

ลูกที่ร้องไห้กลางคืนส่วนใหญ่ร้องเพราะต้องการอะไรสักอย่างที่แก้ได้ภายในไม่กี่นาที ได้แก่ นม ผ้าอ้อม ความอบอุ่น หรือการถูกกอด ส่วนที่เหลือเป็นการร้องตามวัยซึ่งหนักสุดช่วงอายุ 2 สัปดาห์ถึง 3 เดือน ถ้าเช็กครบแล้วลูกยังร้อง ให้ดูตารางสัญญาณอันตรายในหัวข้อท้าย ๆ ว่าเข้าข่ายพาไปหาหมอหรือไม่

NHS ระบุว่าการร้องของทารกมักขึ้นสูงที่ราว 2 สัปดาห์หลังคลอดและค่อย ๆ ลดลงเมื่อใกล้ 3 เดือน โดยช่วงบ่ายกับค่ำเป็นเวลาที่ร้องบ่อยที่สุด ซึ่งเป็นเวลาที่คนเลี้ยงเหนื่อยที่สุดพอดี

เช็กตามลำดับ 5 นาทีก่อนจะอุ้มปลอบ

เวลาตีสองลูกร้อง อย่าเริ่มด้วยการเดา ให้เช็กตามลำดับนี้ เพราะสาเหตุที่พบบ่อยเรียงมาก่อน และแต่ละข้อใช้เวลาไม่กี่วินาที

ลำดับ	เช็กอะไร	เบาะแสที่เห็น	ทำอย่างไร
1	หิวหรือไม่	ผ่านมา 2-3 ชั่วโมงจากมื้อก่อน ดูดมือ ส่ายหน้าหาเต้า	ให้นม แล้วดูว่าลูกกินต่อเนื่องหรือกินแล้วหลับเร็วเกินไป
2	ผ้าอ้อมเปียกหรือเลอะ	ลูกร้องแล้วดิ้น ผ้าอ้อมหนักหรืออุจจาระออกมา	เปลี่ยนทันที ดูผิวบริเวณก้นว่าแดงหรือไม่
3	ร้อนหรือหนาวไป	หลังคอเปียก หน้าแดง หรือมือเท้าเย็นจัด	ปรับเสื้อผ้าให้อยู่ราว 1 ชั้นมากกว่าที่ผู้ใหญ่ใส่ ถ้ามีผื่นดูที่ ผดร้อนในทารก
4	มีลมในท้อง	ขาพับเข้าหาท้อง หน้าแดง ผายลมบ่อยหลังกิน	ไล่ลมใหม่ ถีบจักรยานขาเบา ๆ ดู ลูกท้องอืด
5	เสื้อผ้ารัดหรือมีอะไรบาด	ป้ายเสื้อ เส้นผมพันนิ้ว แถบกาวผ้าอ้อมครูด	ตรวจนิ้วมือ นิ้วเท้า ลำตัว
6	อยากถูกกอด	เช็กครบทุกข้อแล้วสะอาด อิ่ม อุ่นพอดี	กอดแนบอก ให้ผิวสัมผัสกัน

NHS ลิสต์สาเหตุที่พบบ่อยไว้ใกล้กันนี้ คือหิว ผ้าอ้อมเปียกหรือเลอะ เหนื่อยเกินไป อยากถูกกอด ลมในท้อง ร้อนหรือหนาวเกิน และเบื่อหรือถูกกระตุ้นมากเกินไป ข้อสุดท้ายนี้พ่อแม่มักลืมคิด ลูกที่ถูกอุ้มส่งต่อหลายมือ ไฟสว่าง หรือเปิดทีวีทิ้งไว้ อาจร้องเพราะรับสิ่งเร้าไม่ไหว วิธีแก้คือพาไปห้องมืดเงียบ ไม่ต้องเล่นด้วย

ท่องคำว่า "นม ก้น ร้อนหนาว ลม" ไว้ตอนตีสอง ทั้งสี่ข้อตรวจได้ในไม่กี่นาทีและตัดสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดออกก่อนที่จะเริ่มกังวลเรื่องอื่น

ร้องตอนไหนช่วยบอกสาเหตุได้

เวลาที่ลูกร้องมีเบาะแสมากกว่าที่คิด จดไว้สัก 3 วันแล้วจะเห็นรูปแบบ

• ร้องก่อนถึงเวลานมสักครึ่งชั่วโมง มักเป็นหิว ให้ขยับเวลานมให้เร็วขึ้นเล็กน้อย
• ร้องทันทีหรือภายใน 20-30 นาทีหลังกินนม มักเป็นลมหรือกินเร็วเกินไป ดู ลูกสำรอกนม ถ้าสำรอกด้วย
• ร้องหนักช่วงค่ำเป็นประจำ แต่กินดีและโตตามเกณฑ์ เป็นรูปแบบตามวัยที่ NHS พูดถึง
• ร้องตอนเปลี่ยนท่า วางลงบนที่นอนแล้วสะดุ้งตื่น มักเป็นเรื่องที่ลูกยังปรับตัวกับการถูกวางลง ไม่ใช่เจ็บ
• ร้องเฉพาะเวลาเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือแตะบริเวณก้น ให้ดูผิวหนังแถบนั้น อ่านต่อที่ ผื่นผ้าอ้อม

ถ้าจดแล้วพบว่าลูกร้องหนักสม่ำเสมอ นานผิดปกติ และปลอบยากมากโดยที่สุขภาพอื่นดี แพทย์อาจเรียกว่าโคลิก NHS อธิบายว่าโคลิกคือการร้องมากโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน เริ่มได้ตั้งแต่ไม่กี่สัปดาห์หลังคลอดและมักหายเองเมื่อลูกอายุราว 3 ถึง 4 เดือน

วิธีปลอบที่ลองได้ ทีละวิธีและให้เวลาแต่ละวิธี

การเปลี่ยนวิธีทุกสิบวินาทีทำให้ลูกยิ่งงง ลองทีละวิธีให้เวลา 2-3 นาที แล้วจึงสลับ NHS รวบรวมวิธีที่ใช้ได้ไว้ดังนี้

1. อุ้มแนบอก ให้ผิวสัมผัสกัน หรือใช้ผ้าอุ้มพยุงลูกแนบตัว
2. ให้ดูดนมแม่ถ้ากินนมแม่ แม้ไม่หิวการดูดก็ช่วยให้สงบ
3. โยกหรือเดินช้า ๆ จังหวะสม่ำเสมอ
4. เสียงเบาสม่ำเสมอ เช่น เสียงพัดลมหรือเสียงขาว ร้องเพลงเบา ๆ หรือพูดกับลูก
5. ลูบหลังเบา ๆ
6. อาบน้ำอุ่นให้ลูกบางคน แต่บางคนอาบแล้วยิ่งร้อง ถ้าลูกร้องหนักขึ้นให้เลิกทันที
7. พาออกไปเดินในรถเข็นหรือขับรถวนสั้น ๆ ถ้าลูกหลับในคาร์ซีท ต้องย้ายไปนอนหงายบนพื้นเรียบเมื่อถึงที่หมาย

ข้อสุดท้ายสำคัญเรื่องความปลอดภัย American Academy of Pediatrics ระบุว่าทารกที่หลับในคาร์ซีท รถเข็น หรือเป้อุ้ม ควรถูกย้ายไปที่นอนแข็งเรียบโดยนอนหงายเร็วที่สุด ดูเรื่องคาร์ซีทที่ คาร์ซีทเด็ก

ส่วนการห่อตัว ถ้าทำให้ลูกสงบ ต้องห่อแบบไม่แน่น วางนอนหงายเสมอ และเลิกเมื่อลูกเริ่มพยายามพลิก ซึ่งบางคนเริ่มตั้งแต่ราว 2 เดือน ดูเรื่องการพลิกตัวที่ เด็กพลิกคว่ำกี่เดือน

ตัวอย่างคืนที่ลูกร้องตอนตีสอง

ลูกอายุ 5 สัปดาห์ กินนมผงมื้อล่าสุด 22.30 น. ตื่นร้อง 02.00 น. คุณแม่ทำตามลำดับนี้

• 02.00 เช็กผ้าอ้อม เปียกเล็กน้อย เปลี่ยนเลย ลูกยังร้อง
• 02.05 ลูกดูดมือแรง ผ่านมา 3 ชั่วโมงครึ่ง จึงให้นม 3 ออนซ์ ลูกกินเร็วและกลืนลม
• 02.20 ไล่ลม 2 ครั้ง ลูกเรอและสงบ วางลงที่นอน
• 02.30 ลูกครางแล้วสะดุ้ง คุณแม่รอ 1-2 นาทีไม่อุ้ม ลูกหลับต่อ

ถ้าตอน 02.20 ลูกยังร้องและขาพับเข้าท้อง ให้ถีบจักรยานขาและอุ้มตัวตรงต่ออีก 10 นาที ตัวอย่างนี้เป็นสถานการณ์สมมติเพื่อให้เห็นจังหวะ ไม่ใช่ผลการทดลอง ปริมาณนมต่อมื้อดูได้ที่ ทารกกินนมวันละกี่ออนซ์

ทารกสลับวันกับคืน แก้ได้ช้า ๆ

ทารกแรกเกิดยังแยกกลางวันกลางคืนไม่ได้ จึงอาจหลับยาวตอนกลางวันและตื่นเล่นตอนดึก สิ่งที่ช่วยได้คือทำให้กลางวันกับกลางคืนต่างกันชัดเจน

ช่วงเวลา	ทำอย่างไร
กลางวัน	เปิดผ้าม่านให้แสงเข้า คุยกับลูกตอนตื่น ไม่ต้องเก็บเสียงมาก
ก่อนนอนเย็น	หรี่ไฟ เสียงเบา อุ้มสงบ ๆ เปลี่ยนผ้าอ้อมและให้นมช่วงเดิมทุกวัน
กลางคืน	ไฟสลัว เสียงกระซิบ ให้นมและเปลี่ยนผ้าอ้อมเท่าที่จำเป็น ไม่เล่นด้วย

วิธีนี้ต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์กว่าลูกจะเริ่มแยกได้ และทารกอายุไม่ถึง 2 เดือนมักยังไม่มีรูปแบบนอนที่แน่นอนอยู่ดี อย่าคาดหวังว่าจะเห็นผลในสามวัน

สัญญาณที่ไม่ใช่การร้องตามวัย

พ่อแม่ส่วนใหญ่รู้สึกได้ว่าเสียงร้องผิดปกติ ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งในตารางนี้ อย่ารอจนเช้า

สิ่งที่เห็น	ทำอย่างไร
เสียงร้องแหลมสูงหรือแผ่วอ่อนผิดจากเสียงเดิมของลูก	ไปโรงพยาบาลทันที ตามที่ NHS ระบุ
ผิวซีด เทา หรือเขียว หายใจลำบาก ซึม ปลุกไม่ตื่น หรือชัก	โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที
ผื่นที่กดแล้วไม่จาง	ไปโรงพยาบาลทันที
ไม่มีผ้าอ้อมเปียกเลยนานกว่า 8 ชั่วโมง	ไปโรงพยาบาล เสี่ยงขาดน้ำ
มีไข้ หรือไม่ยอมกินนม ซึม	ติดต่อแพทย์ ถ้าลูกอายุไม่ถึง 3 เดือน อ่าน ลูกมีไข้
ร้องตั้งแต่เดือนแรกแล้วน้ำหนักไม่ขึ้น หรือยังร้องหนักหลังอายุ 4 เดือน	นัดพบกุมารแพทย์

อุ้มให้หลับแล้ววางไม่ลง ทำอย่างไร

ทารกหลายคนหลับบนอกแล้วตื่นทันทีที่หลังแตะที่นอน เทคนิคที่ลองได้

• รอให้ลูกหลับลึกก่อนวาง สังเกตว่าแขนขาห้อยและตัวนิ่มลง ใช้เวลาราว 15-20 นาทีหลังหลับ
• วางก้นลงก่อน ตามด้วยหลังและศีรษะ ค้างมือไว้ข้างตัวลูกสักครู่
• ถ้าลูกสะดุ้งทันที ให้อุ้มกลับแล้วรอเพิ่มอีกสักครู่

เรื่องนี้เป็นข้อสังเกตจากการเลี้ยงลูกจริง ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะของ NHS และไม่ควรปล่อยให้ลูกหลับบนอกในท่าที่ผู้ใหญ่ง่วงจนหลับตามบนโซฟาหรือเก้าอี้ เพราะเสี่ยงต่อการหลับทับ ถ้าคุณง่วงมาก ให้วางลูกบนที่นอนของลูกก่อน

เมื่อคนเลี้ยงเหนื่อยจนใจจะขาด

NHS เน้นว่าห้ามเขย่าตัวลูกไม่ว่าจะหงุดหงิดแค่ไหน เพราะอาจทำให้สมองบาดเจ็บถาวร ถ้ารู้สึกว่ากำลังควบคุมตัวเองไม่อยู่ ให้ทำสามอย่างนี้ตามลำดับ

1. วางลูกลงบนที่นอนปลอดภัยของลูก นอนหงาย ไม่มีหมอนหรือผ้าห่มหนา
2. เดินออกจากห้อง ปิดประตูแต่ไม่ล็อก พักสองสามนาที ดื่มน้ำ หายใจช้า ๆ
3. ขอให้อีกคนมาสลับ ถ้าอยู่คนเดียว โทรหาญาติหรือเพื่อนสักคนเพื่อคุยระหว่างพัก

ถ้าเหนื่อย เศร้า หรือกังวลต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ นั่นอาจเป็นเรื่องของคุณแม่เองด้วย อ่านเพิ่มที่ ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิตเป็นช่องทางปรึกษาที่ใช้ได้ ควรเช็กเวลาให้บริการจากเว็บกรมก่อนบันทึกเบอร์ไว้

พ่อแม่ที่ผลัดกันเป็นกะได้ผลดีกว่าสองคนตื่นพร้อมกัน เช่น คนหนึ่งดูแลลูก 21.00 ถึง 02.00 น. อีกคนต่อจนเช้า ให้คนที่ไม่เข้าเวรใส่ที่อุดหูแล้วนอนจริง ๆ แม่ที่ให้นมแม่อาจปั๊มไว้ให้พ่อป้อนหนึ่งมื้อกลางคืน เพื่อให้ได้นอนต่อเนื่อง 4-5 ชั่วโมงสักช่วง ดู การปั๊มนม

รับมือเมื่อลูกร้องอีกคืนนี้

เช็กนม ก้น ร้อนหนาว ลม แล้วกอด ลองปลอบทีละวิธีสัก 2-3 นาทีต่อวิธี ถ้าลูกสงบก็ไม่ต้องหาสาเหตุเพิ่ม ถ้าลูกร้องแล้วแหลมหรือแผ่วผิดเสียง ตัวซีดเขียว มีไข้ ไม่กินนม หรือไม่เปียกผ้าอ้อมเกิน 8 ชั่วโมง ให้ไปโรงพยาบาลเลยโดยไม่ต้องรอดูต่อ

เสียงร้องตามวัยเป็นช่วงชั่วคราวและเบาลงเมื่อลูกโตเข้าสู่เดือนที่ 3 ถึง 4 ถ้ารู้สึกว่าไม่ปกติ ความรู้สึกของพ่อแม่เป็นเหตุผลพอที่จะโทรถามพยาบาลหรือกุมารแพทย์ ดูภาพรวมการดูแลเดือนแรกที่ คู่มือดูแลทารกแรกเกิด