ลูกสำรอกนม แค่ไหนปกติ แค่ไหนต้องไปหาหมอ และวิธีลดให้น้อยลง

ผ้าเช็ดปากเปียกนมหลังมื้อ และเสื้อลูกเปื้อนทุกวัน เป็นภาพที่พ่อแม่ทารกแรกเกิดแทบทุกคนเจอ ถ้านมที่ไหลออกมาเป็นปริมาณราว 1 ถึง 2 คำ ออกมาเอง ลูกไม่เบ่งและไม่ร้อง นั่นคือการสำรอกธรรมดา ซึ่งพบในทารกราวครึ่งหนึ่ง ส่วนอาเจียนพุ่ง สีเขียว หรือมีเลือด คือคนละเรื่อง ต้องไปพบแพทย์ รายละเอียดแยกสองแบบนี้อยู่ด้านล่าง

สำรอก กับ อาเจียน ดูต่างกันตรงไหน

ข้อมูลในหัวข้อนี้อ้างอิงจากหน้า KidsDoc ของ HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics) ซึ่งแพทย์ใช้แยกทั้งสองแบบ

ลักษณะ	สำรอก (reflux ธรรมดา)	อาเจียน
ปริมาณ	ราว 1 ถึง 2 คำ	มากกว่า มักทั้งมื้อ
แรงที่ออกมา	ไหลออกเอง ไม่เบ่ง	พุ่งแรง เบ่ง
ท่าทางลูก	สบายดี ไม่ร้อง	ร้อง ไม่สบายตัว หรือดูป่วย
สีและส่วนประกอบ	นมขาว อาจมีก้อนนม	อาจเขียว มีเลือด หรือมีท้องเสียร่วม
ความหิวหลังจากนั้น	หิวต่อได้ตามปกติ	หิวหรือไม่กิน และซึมได้
น้ำหนัก	ขึ้นปกติ	อาจลดหรือหยุดขึ้น
เริ่มเมื่อไร	ตั้งแต่สัปดาห์แรก ๆ	มักเป็นอาการใหม่

หน้าเดียวกันเรียกทารกที่สำรอกแต่ดูแข็งแรงว่า happy spitter คือหิวตามปกติ ดูสบาย และน้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์ ถ้าลูกเข้าลักษณะนี้ ไม่ต้องใช้ยา ไม่ต้องเปลี่ยนนม ใช้เวลาให้การสำรอกลดลงเอง

ทำไมนมถึงไหลย้อนขึ้นมา

กล้ามเนื้อหูรูดระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะของทารกยังไม่แข็งแรง ทำให้นมที่เกินความจุหรือถูกกดทับไหลย้อนได้ง่าย ทารกยังกินนมเป็นอาหารเดียว นอนราบเป็นส่วนใหญ่ และกลืนอากาศไปพร้อมนม สามอย่างนี้รวมกันทำให้สำรอกบ่อย ตามที่ HealthyChildren.org ระบุ การสำรอกเกิดขึ้นได้เมื่อกินเกินความจุของกระเพาะ ตอนไล่ลม หรือตอนน้ำลายไหล

สิ่งที่เกี่ยวข้องและแก้ได้ ได้แก่ ปริมาณต่อมื้อมากเกิน รูจุกนมใหญ่เกินจนนมไหลเร็ว ให้นมตอนลูกหิวจัดและกลืนอากาศ อุ้มท่านอนราบทันทีหลังมื้อ และเล่นแรงหลังกิน ส่วนสิ่งที่แก้ไม่ได้คือโครงสร้างตามวัย ซึ่งจะดีขึ้นเอง

ลดการสำรอกได้อย่างไร ลำดับที่ควรลอง

ข้อแนะนำต่อไปนี้มาจากส่วน Home care ของหน้า Reflux (Spitting Up) บน HealthyChildren.org เรียงจากทำง่ายที่สุด

1. ลดปริมาณต่อมื้อ ลูกนมขวดลองลดลงประมาณ 1 ออนซ์ (30 มิลลิลิตร) ต่อมื้อ และให้จบภายใน 20 นาที ลูกนมแม่ที่แม่มีน้ำนมมาก ให้ลูกกินข้างเดียวต่อมื้อ แล้วปั๊มอีกข้าง ข้อนี้ข้ามได้ถ้าลูกอายุต่ำกว่า 1 เดือนหรือน้ำหนักขึ้นไม่ดี เพราะต้องห้ามลดนม
2. เว้นระยะมื้อให้พอ อย่างน้อย 2 ชั่วโมงครึ่งสำหรับนมผง และ 2 ชั่วโมงสำหรับนมแม่
3. ไล่ลม 2 ถึง 3 ครั้งต่อมื้อ ครั้งละไม่เกิน 1 นาที ไม่ต้องหยุดกินนานจนลูกหงุดหงิด วิธีทำอยู่ใน วิธีไล่ลมลูก
4. อุ้มตัวตรง 30 ถึง 60 นาทีหลังกิน อุ้มเป้หน้าหรือพาดไหล่ ไม่ให้นอนราบ ไม่เล่นแรง
5. เช็กจุกนม รูที่ดีควรหยดประมาณ 1 หยดต่อวินาทีเมื่อคว่ำขวดนมผง ถ้ารูอุดตันให้ล้างหรือเปลี่ยนจุก ลดการใช้จุกหลอกช่วงหลังมื้อ เพราะทำให้กลืนลมเพิ่ม
6. ใส่ผ้าอ้อมหลวม ไม่รัดหน้าท้อง

ถ้าใช้ครบ 1 ถึง 2 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น ให้ปรึกษากุมารแพทย์ ไม่ใช่เพิ่มวิธีเองต่อไปเรื่อย ๆ

ตัวอย่างลูก 6 สัปดาห์ สำรอกทุกมื้อ

ลูกนมผงกิน 5 ออนซ์ทุก 2 ชั่วโมง สำรอกเกือบทุกมื้อ แต่ผ้าอ้อมเปียก 7 ผืน น้ำหนักขึ้นดี คุณแม่ลองเว้นเป็น 2 ชั่วโมงครึ่ง ลดเหลือ 4 ออนซ์ ไล่ลมกลางมื้อและอุ้มตัวตรง 30 นาที หลัง 5 วันการสำรอกเหลือประมาณหนึ่งในสามของมื้อ ลูกไม่ได้หิวเพิ่ม เพราะกลับมากินมื้อถัดไปได้เต็มที่ เมื่อรวมต่อวันลูกกินราวเดิม ตัวอย่างนี้ใช้ตัวเลขสมมติเพื่อแสดงวิธีคิด ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่รับประกัน ถ้าน้ำหนักลูกขึ้นช้า ห้ามลดนมเองโดยไม่ถามแพทย์

ที่นอนปลอดภัย ไม่ต้องยกหัวเตียงเพื่อลดสำรอก

พ่อแม่มักอยากหนุนหมอนหรือยกที่นอนให้ลูกสูงขึ้นหวังให้นมไม่ไหลย้อน HealthyChildren.org ระบุชัดว่าแม้ลูกสำรอกบ่อย ท่านอนที่ปลอดภัยที่สุดยังเป็นนอนหงายบนที่นอนเรียบ ไม่เอียงยก ลูกที่สำรอกตอนนอนหงายโดยทั่วไปไม่สำลัก เพราะกลไกป้องกันทางเดินหายใจของทารกทำงานอยู่ ดังนั้นหมอนเสริม หมอนลาด และที่นอนเอียงไม่ช่วยและเพิ่มความเสี่ยงอื่น

เรื่องนี้เป็นที่พลาดบ่อยที่สุดของครอบครัวที่ลูกสำรอกมาก ถ้าอยากให้ลูกอยู่ตัวตรง ให้ทำตอนตื่นและมีคนอยู่ด้วย เช่น อุ้มหลังกินครึ่งชั่วโมง

ยาลดกรดและนมสูตรพิเศษ ควรใช้เมื่อไร

หน้า KidsDoc ระบุว่ายาลดกรดไม่ช่วยอาการสำรอกธรรมดา อาจมีผลข้างเคียง และไม่ลดการร้องไห้แบบโคลิก ใช้ได้เฉพาะเมื่อแพทย์วินิจฉัยว่าลูกมีอาการแสบร้อนจากกรดไหลย้อน ส่วนการข้นนมด้วยซีเรียลข้าว (ราว 1 ช้อนชาต่อนมผง 1 ออนซ์) ในหน้าเดียวกันเสนอเป็นทางเลือกสำหรับสำรอกมากที่ไม่ดีขึ้น แต่ควรทำเมื่อกุมารแพทย์เห็นชอบ ไม่ควรเริ่มเองโดยเฉพาะลูกเล็กกว่า 4 ถึง 6 เดือน เพราะเสี่ยงสำลักและอ้วนเร็วเกิน

จากสำรอกธรรมดาไปสู่โรคกรดไหลย้อน (GERD) เมื่อไร

HealthyChildren.org ระบุว่า GERD พบน้อยกว่า 1 เปอร์เซ็นต์ของทารก ต่างจากสำรอกธรรมดา อาการที่ทำให้สงสัย ได้แก่

• สำลักนมที่ไหลย้อนบ่อย
• ร้องงอแงหนักเกือบตลอดเวลา เหมือนแสบร้อนกลางอก
• ร้องหรือเจ็บเวลากินนม
• น้ำหนักขึ้นช้า หรือน้ำหนักลด
• เลือดปนในอุจจาระ

ถ้ามีอาการเหล่านี้ ให้เล่าให้แพทย์ฟังพร้อมสมุดบันทึกมื้อนมและน้ำหนัก อย่าซื้อยามาให้เอง

อาเจียนที่ไม่ใช่สำรอก สัญญาณอันตรายที่ต้องรู้

หน้า KidsDoc จัดระดับความเร่งด่วนไว้ดังนี้

อาการ	ควรทำ
สีเขียว (น้ำดี)	ไปห้องฉุกเฉินทันที
มีเลือดปน	พบแพทย์ทันที
สำลักนมจนตัวเขียวหรือตัวอ่อน	พบแพทย์ทันที
อายุต่ำกว่า 12 สัปดาห์ และเปลี่ยนจากสำรอกเป็นอาเจียนพุ่ง	พบแพทย์ทันที
อายุต่ำกว่า 1 เดือน ดูผิดปกติหรือซึม	พบแพทย์ทันที
สำรอกบ่อย น้ำหนักขึ้นช้า ร้องบ่อย	นัดแพทย์ในเวลาทำการ
สำรอกแย่ลง หรือไม่ดีขึ้นเมื่อทำตามคำแนะนำ	นัดแพทย์ในเวลาทำการ

โรคที่พบได้ในทารกอายุประมาณ 2 สัปดาห์ถึง 2 เดือนคือกล้ามเนื้อกระเพาะทางออกหนาตัว (pyloric stenosis) ลูกจะอาเจียนพุ่งแรงทั้งมื้อ แล้วยังหิวต่อ น้ำหนักลด และขาดน้ำ ต้องรักษาด้วยการผ่าตัด American Academy of Pediatrics อธิบายไว้ทั้งในหน้า KidsDoc และบทความ Abdominal Pain in Infants

เมื่อไรจะหยุดสำรอก และเมื่อเริ่มอาหารเสริม

หน้า KidsDoc ระบุว่าทารกจำนวนมากดีขึ้นเมื่ออายุราว 7 เดือน หลังเริ่มนั่งได้ดี ซึ่งตรงกับช่วงที่ลูกกินอาหารเสริมและตัวอยู่ในท่าตั้งตรงมากขึ้น ช่วงนั้นสำรอกจะเหลือน้อยหรือหมดไป เรื่องอาหารเสริมมื้อแรกอ่านได้ที่ อาหารเสริมทารกมื้อแรก ซึ่งหากสำรอกยังเกิดบ่อยหลัง 12 เดือน หน้าเดียวกันแนะนำให้นัดแพทย์

ลูกที่เคยสำรอกน้อยแล้วเริ่มสำรอกมากขึ้น ให้ย้อนดูก่อนว่าเปลี่ยนอะไร เช่น เปลี่ยนนม เปลี่ยนจุก เพิ่มปริมาณ หรือเริ่มป่วยหรือไม่ ถ้าเกิดร่วมกับไข้หรือท้องเสีย ให้นับผ้าอ้อมเปียกและถามแพทย์ ปริมาณนมที่เหมาะกับวัยดูได้ใน ทารกกินนมวันละกี่ออนซ์ ส่วนลูกที่ลมในท้องเยอะและร้องกวนมากดู ลูกท้องอืด

สีและกลิ่นของนมที่สำรอก บอกอะไรได้บ้าง

นมที่สำรอกหลังกินนานอาจเป็นก้อนขาวและมีกลิ่นเปรี้ยว เพราะผ่านกรดในกระเพาะมาแล้ว ซึ่งเป็นเรื่องปกติ ไม่ได้แปลว่านมเสียหรือย่อยไม่ได้ สีที่ต้องสังเกตเป็นพิเศษมีสองแบบ สีเขียวเหลืองสดแบบน้ำดี และสีแดงหรือน้ำตาลคล้ายกากกาแฟที่แปลว่ามีเลือดปน สองแบบนี้อยู่ในตารางสัญญาณอันตรายด้านบน ส่วนเลือดสีแดงเล็กน้อยปนจากหัวนมแตกของคุณแม่ที่ให้นมลูก อาจทำให้นมที่สำรอกมีสีชมพูได้ ให้เช็กหัวนมก่อน แล้วดูแลรอยแตกตาม การดูแลหัวนมแตก

ดูแลทันทีที่ลูกสำรอก

• ตะแคงหน้าลูกไปด้านใดด้านหนึ่งและเช็ดปากกับจมูกที่มีนมค้างออกด้วยผ้านุ่ม
• ถ้านมออกทางจมูก ใช้ลูกยางดูดจมูกเบา ๆ ให้ทางหายใจโล่ง
• ลูกที่ตื่นอยู่ให้อุ้มตัวตรงเสมอ ไม่วางราบทันที
• เปลี่ยนเสื้อและเช็ดคอ ซอกพับของผิวให้แห้ง เพราะนมที่ค้างในร่องคอทำให้ผิวเปื่อยแดงและมีกลิ่นได้
• ไม่ต้องให้นมชดเชยทันที รอสัญญาณหิวของลูก

เตรียมข้อมูลไปพบกุมารแพทย์

แพทย์ประเมินสำรอกจากเรื่องเล่าและน้ำหนัก ยิ่งมีข้อมูลยิ่งถูกจุด จดไว้ 3 ถึง 5 วัน

1. เวลาและปริมาณนมแต่ละมื้อ
2. เวลาที่สำรอก และกี่คำ หรือก้อนใหญ่แค่ไหน ถ่ายรูปเก็บไว้
3. ลูกสบายดีหรือร้องหลังสำรอก
4. จำนวนผ้าอ้อมเปียก และลักษณะอุจจาระ
5. น้ำหนักจากสมุดสุขภาพแม่และเด็ก

คำถามที่ควรถามแพทย์ คือน้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์หรือยัง ควรลดปริมาณต่อมื้อเท่าไร ควรสงสัยแพ้โปรตีนนมวัวหรือไม่ และเมื่อไรควรกลับมาตรวจซ้ำ

เมื่อลูกสำรอกบ่อย ทำอะไรก่อน

ลูกยังหิว ยิ้มได้ ผ้าอ้อมเปียกครบ น้ำหนักขึ้นตามนัด แปลว่าสบายใจได้ ใช้ผ้ากันเปื้อนต่อไปและลองข้อ 1 ถึง 6 ข้างต้น ถ้ามีอาเจียนพุ่ง สีเขียว เลือด หรือซึม ให้ไปโรงพยาบาลในวันนั้น พาตัวอย่างผ้าที่เปื้อนหรือถ่ายรูปไปให้แพทย์ดูจะช่วยประเมินได้มาก

การสำรอกเป็นเรื่องน่ารำคาญมากกว่าอันตราย เมื่อลูกโตขึ้น นั่งมั่นคงขึ้น และกินอาหารเสริมได้ เรื่องนี้จะผ่านไปเอง