เบกกิ้งโซดา ใช้ทำความสะอาดอะไรได้บ้าง และอะไรที่ไม่ควรใช้

เบกกิ้งโซดาใช้ขัดซิงก์ อ่างล้างหน้า กระเบื้อง ถ้วยชามที่มีคราบชา และดับกลิ่นในตู้เย็น รองเท้า และเขียงได้ผลดี แต่ไม่ฆ่าเชื้อ ไม่ละลายหินปูน และไม่ใช่ทางออกของทุกอย่างที่ตามบ้านเขาเล่ากัน

ผงขาวที่อยู่ในซองหรือกล่องเดียวกันนี้ใช้ทำความสะอาดได้ เพราะธรรมชาติของมันเป็นด่างอ่อน เอกสารของ University of Wisconsin-Extension อธิบายว่าเบกกิ้งโซดาทำให้ดินและไขมันละลายน้ำได้ง่ายขึ้น และเมื่อยังละลายไม่หมด เช่นโรยบนฟองน้ำเปียก จะเป็นผงขัดอ่อนที่ยกคราบออกโดยไม่ขีดข่วนมาก

เบกกิ้งโซดาทำงานอย่างไร เลือกงานให้ตรงกับธรรมชาติของมัน

มีสามกลไกที่เจอในชีวิตประจำวัน

1. ด่างอ่อน ละลายคราบมันและคราบอาหาร น้ำสารละลายมี pH ราว 8 ตามเอกสารของ Wisconsin ที่ระบุว่าเมื่อทำหน้าที่บัฟเฟอร์ จะดึงสารละลายไปที่ pH ประมาณ 8.1
2. ผงขัดเม็ดละเอียด เมื่อไม่ละลายหมดจึงขัดผิวได้
3. ดับกลิ่น เอกสารเดียวกันอธิบายว่ากลิ่นเหม็นส่วนใหญ่มาจากกรด (เช่นนมเปรี้ยว) หรือด่าง (เช่นปลาเน่า) และเบกกิ้งโซดาปรับทั้งสองให้เข้าใกล้กลาง ทำให้กลิ่นจางลง ไม่ใช่แค่กลบ

คราบที่เหมาะจึงเป็นกลุ่มมันและอาหารไหม้ กลิ่นอับ กลิ่นอาหารที่ติดภาชนะ และคราบเบาบนพื้นผิวแข็ง ส่วนคราบที่ไม่เหมาะคือกลุ่มแร่ธาตุ เช่นหินปูนก๊อกและตะกรันกาต้มน้ำ ซึ่งเป็นด่างอยู่แล้วและต้องการกรดมาละลาย อ่านเพิ่มในวิธีขัดคราบตะกรันก๊อกน้ำ

งานที่ได้ผลดี ตารางทีละที่ในบ้าน

ที่ที่ใช้	วิธี	เวลารอ	ข้อควรระวัง
ซิงก์สแตนเลส อ่างล้างหน้า	โรยบนฟองน้ำเปียก ขัดตามแนวเสี้ยน	ไม่ต้องรอ	ล้างน้ำให้หมดผง
กระเบื้องห้องน้ำ	ครีมเบกกิ้งโซดา ทาทิ้ง แล้วขัด	15 ถึง 30 นาที	ไม่ขัดแรงบนกระเบื้องเงาแบบขัดมัน
ไมโครเวฟ	เช็ดด้วยผ้าชุบน้ำเบกกิ้งโซดาละลาย	5 นาที	ล้างซ้ำด้วยผ้าชื้นสะอาด
เตาอบ	ครีมข้นทาผนัง ประตู ถาด	6 ถึง 12 ชั่วโมง	อย่าทาโดนขดลวดความร้อนและพัดลม
หม้อ กระทะสแตนเลสที่ไหม้	ต้มน้ำผสมเบกกิ้งโซดา	10 ถึง 15 นาที	ไม่ใช้กับกระทะเคลือบ
ตู้เย็น	วางกล่องเปิดฝา	1 ถึง 3 เดือน	ไม่เอาไปปะปนอาหารโดยตรง
ที่นอน ผ้านวม	โรยบางๆ ทิ้งไว้แล้วดูดฝุ่น	30 นาที ถึง 2 ชั่วโมง	ไม่โรยตอนที่นอนชื้น
รองเท้า	ใส่ในถุงผ้าบางแล้ววางในรองเท้าข้ามคืน	8 ชั่วโมง	ไม่เทผงลงรองเท้าโดยตรง
ท่อน้ำทิ้งครัว	โรยครึ่งถ้วย เทน้ำร้อนตาม	15 นาที	ไม่ใช้แก้ท่ออุดตัน

ครีมเบกกิ้งโซดา สูตรที่ใช้ได้ทั่วบ้าน

สัดส่วนที่ได้ผลในงานส่วนใหญ่คือเบกกิ้งโซดา 3 ส่วนต่อน้ำ 1 ส่วนโดยปริมาตร เช่น 3 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 ช้อนโต๊ะ คนให้ข้นเท่ายาสีฟัน ถ้าเหลวเกินไปครีมไหลลงจากผนัง ถ้าแห้งเกินจะขัดไม่ลื่น

วิธีใช้

1. ทำพื้นผิวให้เปียกเล็กน้อยก่อน ครีมจะเกาะดีกว่า
2. ทาให้หนาราว 2 มิลลิเมตร
3. รอตามเวลาในตาราง คราบไหม้หนักรอข้ามคืนได้
4. ขัดด้วยฟองน้ำหรือแปรงขนอ่อน ไล่ตามแนววัสดุ
5. เช็ดล้างด้วยผ้าชื้นสะอาดอย่างน้อยสองรอบ ผงที่เหลือแห้งแล้วเป็นฝ้าขาว

ครีมเบกกิ้งโซดาที่ทาแล้ว ถ้าปล่อยให้แห้งแข็งบนผิวเคลือบมัน จะล้างยากกว่า ให้พ่นน้ำเปล่าหรือเช็ดผ้าชื้นให้ครีมอ่อนก่อนขัด

ห้องครัวและของเตาที่มีคราบไหม้

คราบไหม้เป็นสนามที่เบกกิ้งโซดาทำได้ดีที่สุด เพราะคราบมันไหม้เป็นเนื้อเดียวกับไขมัน และด่างอ่อนช่วยตัดให้หลุดโดยไม่ต้องออกแรง

สำหรับหม้อสแตนเลสที่ก้นไหม้ ใส่น้ำให้ท่วมคราบ เติมเบกกิ้งโซดา 1 ถึง 2 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 ลิตร ต้มเดือดเบาๆ 10 ถึง 15 นาที ปล่อยให้เย็น แล้วขูดด้วยไม้พายพลาสติก คราบที่ติดแน่นมากให้ทำซ้ำอีกรอบแทนการขัดแรง ขั้นตอนเต็มและวิธีเลือกอุปกรณ์ขัดอยู่ในวิธีขัดหม้อดำ

เตาอบที่มีคราบน้ำมันหนาให้ทาครีมทิ้งข้ามคืนแล้วเช็ดออก ก่อนเริ่มต้องถอดชั้นวางและถาดออกมาล้างแยก และห้ามให้ครีมโดนส่วนที่เป็นขดลวดความร้อน พัดลม และช่องที่เป็นเซ็นเซอร์ ดูวิธีทั้งชุดในวิธีทำความสะอาดเตาอบ

ไมโครเวฟแข็งๆ มักไม่ต้องใช้เบกกิ้งโซดามาก ผ้าชุบน้ำเบกกิ้งโซดาละลาย (1 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 ถ้วย) เช็ดผนังได้พอ แล้วล้างตามด้วยผ้าชื้น ถ้ากลิ่นอาหารติดอยู่ ใช้ถ้วยน้ำเบกกิ้งโซดาอุ่น 3 นาทีแล้วเช็ด วิธีเต็มอยู่ในทำความสะอาดไมโครเวฟ

กลิ่น ตู้เย็น รองเท้า ที่นอน

งานดับกลิ่นไม่ต้องใช้เบกกิ้งโซดามาก ใช้ที่อากาศไหลผ่านได้เท่านั้น

• ตู้เย็น: เทเบกกิ้งโซดาประมาณ 3 ช้อนโต๊ะลงจานตื้นหรือกล่องเปิดฝา วางไว้ชั้นที่ไม่มีอาหารสด เปลี่ยนทุก 1 ถึง 3 เดือน หรือเมื่อเริ่มจับตัวเป็นก้อน
• รองเท้า: ห่อในผ้าบางหรือถุงชา วางในรองเท้าข้ามคืน อย่าเทผงใส่รองเท้าหนัง เพราะผงติดซอกและทำให้หนังแห้ง
• ที่นอน: โรยบางๆ ให้ทั่ว ปล่อย 30 นาทีถึง 2 ชั่วโมง ใช้เครื่องดูดฝุ่นดูดออกให้หมด ทำเมื่อที่นอนแห้งดีเท่านั้น
• ถังขยะ: โรยก้นถังก่อนใส่ถุง

ตู้เย็นที่กลิ่นอาหารบูดมาจากต้นเหตุ เช่นของเสียหรือน้ำแช่แข็งหยด การวางเบกกิ้งโซดาไม่แก้ที่ต้นตอ ให้ล้างตู้ตามขั้นตอนในวิธีล้างตู้เย็น แล้วค่อยวางตัวดับกลิ่นเป็นตัวช่วย ส่วนที่นอนที่ไม่เหม็นแต่อับ ดูขั้นตอนต่อได้ในวิธีทำความสะอาดที่นอน

เบกกิ้งโซดากับน้ำส้มสายชู ฟองฟู่ไม่ได้แปลว่าทำงานแรง

คลิปที่เทเบกกิ้งโซดาลงท่อแล้วเทน้ำส้มสายชูตาม เกิดฟองฟู่เต็มปากท่อ ดูเหมือนแรง แต่ฟองนั้นคือก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดจากการหักล้างกันของด่างกับกรด สิ่งที่เหลือเป็นน้ำกับเกลือโซเดียมอะซิเตต ซึ่งแทบไม่มีฤทธิ์ทำความสะอาดเหลืออยู่

ประโยชน์จริงของฟองคือการดันของเล็กๆ ให้ขยับเล็กน้อย ถ้าอยากใช้ทั้งสองอย่าง ให้ใช้เป็นคนละรอบ เช่นขัดคราบมันด้วยเบกกิ้งโซดา ล้างออก แล้วสเปรย์น้ำส้มสายชูเจือจางล้างคราบน้ำจากกระจกหรือกระเบื้อง ดูข้อควรรู้เรื่องน้ำส้มสายชู สำหรับพื้นผิวที่น้ำส้มสายชูทำร้าย

University of Illinois Extension ให้ข้อสังเกตจากฝั่งครัวที่ใช้ได้กับงานบ้านเช่นกันว่า เบกกิ้งโซดาเป็นด่าง ต้องมีกรดจึงจะทำปฏิกิริยา ถ้าไม่มีกรดเพียงพอ ผงจะค้างและให้รสโลหะในอาหาร อาการเดียวกันคือผงค้างเป็นฝ้าขาวบนพื้นผิวที่เช็ดไม่หมด

ของเล็กๆ ในครัวที่เบกกิ้งโซดาช่วยได้

งานย่อยพวกนี้ใช้ปริมาณน้อย ทำได้ระหว่างล้างจานตามปกติ

• แก้วและกระติกที่มีคราบชา กาแฟ: ใส่เบกกิ้งโซดา 1 ช้อนโต๊ะ เติมน้ำอุ่นครึ่งแก้ว เขย่าหรือแช่ 30 นาที แล้วขัดด้วยแปรงล้างขวด
• เขียงพลาสติกที่มีรอยมีดและกลิ่นกระเทียม ปลา: โรยผงบนผิวเปียก ขัดด้วยแปรง รอ 10 นาที แล้วล้างน้ำร้อน ส่วนเขียงไม้ห้ามแช่น้ำนาน
• กล่องอาหารพลาสติกที่กลิ่นแกงติด: แช่น้ำผสมเบกกิ้งโซดา 2 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 ลิตร ข้ามคืน ล้างน้ำให้สะอาด ส่วนคราบสีส้มจากพริกแกงจะจางลงช้า ไม่หายหมดในรอบเดียว
• ซิงก์สแตนเลสที่เป็นฝ้าขาวจากน้ำ: ขัดตามแนวเสี้ยนของสแตนเลสเพื่อไม่ให้เป็นรอยขวาง
• ถาดรองตู้เย็นและซีลยางประตู: เช็ดด้วยผ้าชุบน้ำเบกกิ้งโซดาอ่อนๆ (1 ช้อนชาต่อน้ำ 1 ถ้วย) แล้วเช็ดซ้ำด้วยผ้าชื้น

ถ้าต้องทำทั้งบ้านในรอบเดียว เรียงจากพื้นผิวที่เปื้อนมันน้อยไปมาก เช่น ห้องน้ำ แล้วค่อยไปครัว เพราะขั้นตอนเหมือนกัน คือทาครีม รอ ขัด ล้าง จัดลำดับตามเวลารอจะทำให้ไม่ต้องยืนรอ ตัวอย่างลำดับ ทาครีมที่กระเบื้องผนังห้องน้ำ ทาที่อ่างล้างหน้า แล้วย้อนกลับไปขัดกระเบื้องตอนครบ 20 นาที ส่วนเตาอบทาทิ้งข้ามคืนไว้ก่อนได้เลย

ห้ามใช้กับอะไร

พื้นผิว	ปัญหา
อะลูมิเนียมเปลือย (หม้อ ถาดอบ ฟอยล์)	ผิวคล้ำและหมองเมื่อโดนด่างนานหรือเข้มข้น
กระจกเงาและสีเคลือบ	ผงขีดผิวเมื่อขัดแห้งแรงๆ
หินอ่อนขัดมัน ไม้ขัดเงา	ผิวด้านและเป็นรอยขีด
กระทะและหม้อเคลือบ	ผิวเคลือบสึกเร็ว
ผิวที่ลงแว็กซ์	ลบแว็กซ์
เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีช่องอากาศ	ผงเข้าช่องแล้วดูดออกยาก

เป็นกฎง่ายๆ ที่เรายึดคือ ถ้าฟองน้ำที่เปียกเพียงอย่างเดียวขีดผิวไม่ได้ เบกกิ้งโซดาก็ยังขีดได้เล็กน้อย ทดสอบมุมซ่อนก่อนขัดพื้นผิวมันเงา

สิ่งที่เบกกิ้งโซดาทำไม่ได้

เอกสารของ Wisconsin เรียกเบกกิ้งโซดาว่าปลอดสารพิษและปลอดภัยรอบเด็กและสัตว์เลี้ยง ซึ่งถูกต้องในแง่ความเป็นพิษ แต่ไม่ได้แปลว่าฆ่าเชื้อ เอกสารไม่ได้อ้างว่าฆ่าเชื้อโรค ดังนั้นพื้นผิวที่ต้องฆ่าเชื้อ เช่นเขียงที่ตัดเนื้อดิบ ให้ล้างสะอาดแล้วใช้วิธีฆ่าเชื้อที่เหมาะกับวัสดุ

อีกเรื่องที่คนมักเข้าใจผิดคือราและตะไคร่ในห้องน้ำ เบกกิ้งโซดาขัดคราบที่เห็นออกได้ แต่ไม่ทำให้ราหายไป ต้องคุมความชื้นด้วย ดูการจัดการเชื้อราต้นตอในกำจัดเชื้อราในบ้าน

เรื่องท่ออุดตันก็เช่นกัน เบกกิ้งโซดาร่วมกับน้ำร้อนช่วยเรื่องกลิ่นและชะล้างคราบมันบางๆ ได้ แต่ท่อที่อุดแล้วต้องใช้วิธีทางกล ดูวิธีแก้ท่อตัน

ตารางเลือกว่าเมื่อไรควรหยิบกล่องสีขาว

คราบ หรือปัญหา	เบกกิ้งโซดา	ทางเลือก
คราบมันไหม้ในหม้อ เตาอบ	เหมาะมาก	น้ำยาล้างจานแช่ก่อน
กลิ่นตู้เย็น รองเท้า ถังขยะ	เหมาะ	ถ่านดับกลิ่น
คราบชา กาแฟในแก้ว	เหมาะ	ผงซักฟอกแช่ข้ามคืน
หินปูนก๊อก ตะกรันกาต้มน้ำ	ไม่เหมาะ	กรดอ่อน เช่นน้ำส้มสายชูเจือจาง
คราบสนิม	ไม่เหมาะ	น้ำยาขจัดสนิม
ฆ่าเชื้อ	ไม่ได้ผล	ไฮเตอร์เจือจางหรือแอลกอฮอล์ 70% ตามวัสดุ
ท่อตัน	ไม่เหมาะ	ลวดเกี่ยว ที่สูบ

ถ้าใช้เบกกิ้งโซดามาแล้วสามรอบกับคราบเดิมแล้วไม่ดีขึ้น แปลว่าคราบนั้นอาจไม่ใช่คราบมันหรือกลิ่นกรด ลองเปลี่ยนชนิดคราบก่อนเพิ่มปริมาณ หรือเปลี่ยนไปใช้ตัวที่ตรงกับชนิดคราบ