ลูกท้องอืด ร้องเย็นขาเกร็ง ลมในท้องหรืออย่างอื่น และวิธีช่วยที่ลองได้

ลูกที่ท้องอืดมักร้องเป็นพัก ๆ ช่วงเย็น ขาเกร็งงอเข้าหาท้อง ผายลมบ่อย และหน้าแดง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นลมในท้องที่ไม่อันตราย และผ่านไปเองตามอายุ American Academy of Pediatrics ระบุว่าความไม่สบายนี้มักสูงสุดที่ 6 ถึง 8 สัปดาห์ และดีขึ้นมากเมื่อลูกอายุราว 3 เดือน

ปัญหาคือท้องอืดจากลม ดูคล้ายโคลิก ท้องผูก และบางครั้งโรคที่ต้องรักษา ส่วนนี้แยกให้ดูก่อน แล้วจึงตามด้วยวิธีช่วย

ร้องเพราะลม โคลิก ท้องผูก หรือกรดไหลย้อน แยกอย่างไร

ตารางนี้สรุปจากบทความ Abdominal Pain in Infants ของ HealthyChildren.org

อาการ	ลักษณะที่เห็น	ควรทำ
ลมในท้อง	ผายลมบ่อย ท้องตึงเล็กน้อย ร้องงอแงแล้วดีขึ้นเมื่อผายลมหรือเรอ	ไล่ลม ขยับขา นวดท้อง
โคลิก	ร้องหรืองอแงตั้งแต่ 3 ชั่วโมงขึ้นไป อย่างน้อย 3 วันต่อสัปดาห์ ทารกที่อื่นแข็งแรงดี	พบแพทย์ยืนยัน ปลอบด้วยการห่อตัวและเสียงขาว
ท้องผูก	อุจจาระแข็ง ถ่ายยาก ถ่ายห่างและเจ็บ	ปรึกษาแพทย์ถ้าเกิน 1 สัปดาห์ หรือมีเลือดปน
กรดไหลย้อน (GERD)	น้ำหนักลด เลือดในอุจจาระ ร้องเจ็บเวลากิน	พบแพทย์

โคลิกพบราวหนึ่งในห้าของทารก เริ่มไม่กี่สัปดาห์หลังคลอดและหายราวอายุ 3 เดือน คล้ายช่วงของลมในท้อง สองอย่างนี้จึงปะปนกัน สิ่งที่ต่างคือโคลิกร้องนานและไม่มีท่าไหนปลอบได้ ส่วนลมในท้องมักบรรเทาเมื่อผายลมหรือขยับขา

ลมเข้าท้องลูกทางไหน

HealthyChildren.org อธิบายว่าสาเหตุหลักคืออากาศที่กลืน และแหล่งที่พบบ่อยที่สุดในเด็กเล็กมีดังนี้

• นมผงที่ชงด้วยการเขย่าหรือคนแรง ยิ่งผสมมาก ยิ่งเกิดฟองมาก
• จุกนมที่ไหลเร็วจนลูกกลืนไม่ทัน
• การให้นมตอนลูกหิวจัดและร้องมานาน
• ลูกนมแม่ที่อมหัวนมไม่ลึก
• ในลูกนมแม่ อาหารที่แม่กินอาจเกี่ยวข้อง แต่ HealthyChildren.org ระบุว่าระบุได้ยาก และท้องอืดไม่ได้มาจากอาหารอย่างเดียว

ลมในท้องไม่ใช่ปัญหาของนมผงอย่างเดียว ลูกนมแม่ก็เป็นได้ ถ้าลูกกลืนอากาศไปพร้อมนม วิธีลดลมที่ต้นทางจึงสำคัญกว่าการไล่ตามแก้ทีหลัง

ลดลมก่อนกินและระหว่างกิน

1. ให้นมตั้งแต่เห็นสัญญาณหิวแรก ๆ ไม่รอให้ร้อง
2. ชงนมผงแล้วรอให้ฟองยุบสักครู่ แทนที่จะป้อนทันที
3. ลองขวดและจุกที่ออกแบบลดลม เช่น มีช่องระบายอากาศ ทรงเอียง หรือถุงยุบได้ ซึ่ง HealthyChildren.org เสนอเป็นทางเลือก ดูหลักเลือกขวดที่ ขวดนมที่เหมาะกับทารก
4. เอียงขวดให้นมเต็มจุกตลอด
5. ไล่ลมกลางมื้อและหลังมื้อ แล้วอุ้มตัวตรงสักพัก ทำตาม วิธีไล่ลมลูก
6. ลูกนมแม่ปรับท่าอม ดู ท่าให้นมลูก

บางบ้านอยากเปลี่ยนเป็นนมผงแบบเข้มข้นหรือพร้อมดื่มเพื่อลดฟอง HealthyChildren.org ระบุว่าทำได้ แต่ต้องคุยกับกุมารแพทย์ก่อนเปลี่ยนสูตรหรือชนิด เพราะการเปลี่ยนนมแต่ละครั้งต้องดูว่าลูกรับได้ ดูหลักเลือกที่ วิธีเลือกนมผง

ช่วยเมื่อลูกกำลังไม่สบายตัว

เมื่อลูกร้องและมีลมอยู่แล้ว ลองสามวิธีนี้ตามลำดับ ซึ่งอยู่ในรายการช่วยบรรเทาของ American Academy of Pediatrics

ถีบจักรยานขา

วางลูกนอนหงายบนที่นอนเรียบ จับข้อเท้าสองข้างแล้วขยับขาเหมือนปั่นจักรยานช้า ๆ ทีละข้างประมาณ 1 นาที พักแล้วทำซ้ำได้ 2 ถึง 3 รอบ ถ้าลูกหยุดร้องและผายลม แปลว่าได้ผล หยุดทันทีถ้าลูกร้องเจ็บมากขึ้น

นวดท้องเบา ๆ

ใช้ปลายนิ้วสองถึงสามนิ้วลูบรอบสะดือเป็นวงกลมเบา ๆ ไม่กดลึก ทำหลังกินอย่างน้อยครึ่งชั่วโมงเมื่อลูกสงบ ไม่ใช้เมื่อท้องแข็งตึงหรือลูกอาเจียน เพราะอาการแบบนี้ควรไปให้แพทย์ตรวจ

ทัมมี่ไทม์ที่มีคนดู

HealthyChildren.org ระบุว่าการอุ้มคว่ำหน้าและเพิ่มทัมมี่ไทม์ช่วยให้ลมเคลื่อนผ่านลำไส้ ให้ทำตอนลูกตื่นและสงบ มีผู้ใหญ่ดูตลอด ครั้งละไม่กี่นาที และไม่ทำทันทีหลังกินเพราะอาจสำรอก ข้อสำคัญคือต้องไม่ปล่อยให้ลูกหลับในท่าคว่ำ

ยาหยดลดแก๊ส น้ำขับลม และโพรไบโอติก

ยาหยดที่มี simethicone เป็นสารออกฤทธิ์ เช่นผลิตภัณฑ์ลดแก๊สที่ขายทั่วไป HealthyChildren.org ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าได้ผล งานศึกษาชี้ว่าไม่ช่วยโคลิก และกุมารแพทย์ค่อนข้างแนะนำให้ลดการใช้ แม้ว่าส่วนใหญ่ไม่เป็นอันตราย หากอยากลอง ควรถามกุมารแพทย์ก่อน

ส่วนโพรไบโอติก บทความ Abdominal Pain in Infants บอกให้ถามแพทย์ก่อนใช้เพราะไม่ได้ผลเสมอไป น้ำขับลมสมุนไพรที่ขายในร้านค้า หน้าเหล่านี้ของ American Academy of Pediatrics ไม่ได้ระบุว่าแนะนำ จึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง ไม่ควรให้ทารกเล็กกินอะไรนอกจากนมโดยไม่ได้ถามแพทย์

คุณแม่ที่ให้นมลูก ควรงดอะไรไหม

คำแนะนำของ HealthyChildren.org คือไม่ควรตัดอาหารหลายอย่างโดยไม่มีเหตุผล เพราะจะทำให้คุณแม่ได้รับสารอาหารไม่พอ และยังไม่แน่ว่าอาหารเป็นต้นเหตุ ถ้าสงสัยว่าอาหารบางชนิดเกี่ยวข้อง ให้จดบันทึกอาหารของแม่กับอาการของลูกประมาณ 1 ถึง 2 สัปดาห์ และเสนอแพทย์ ถ้าลูกมีอาการแพ้จริง เช่น ผื่น ถ่ายมีมูกเลือด จะมีสัญญาณอื่นนอกจากท้องอืด

ตัวอย่างเย็นหนึ่งของลูก 5 สัปดาห์

ลูกนมผงอายุ 5 สัปดาห์ ร้องจ้าตอน 18.00 ถึง 21.00 น. ทุกวัน คุณพ่อพบว่าลูกร้องจนหน้าแดงก่อนที่ถึงเวลานมสักครึ่งชั่วโมง ก่อนป้อนลูกกลืนลมมาก แผนที่ใช้ได้คือเตรียมนมก่อนลูกร้อง ผสมแล้วพักให้ฟองยุบ เอียงขวดให้จุกเต็ม ไล่ลมที่ออนซ์ที่สอง ไล่ลมอีกตอนจบ อุ้มตรง 15 นาที แล้วถ้าลูกยังร้อง ลองปั่นจักรยานขาและลูบท้อง ภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์ คุณพ่อคุณแม่มักเห็นว่าร้องสั้นลงหรือเบาลง ซึ่งอาจเป็นผลของวิธีดูแลและอายุที่เพิ่มขึ้นพร้อมกัน ตัวอย่างนี้เป็นสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่ผลที่รับรอง

สัญญาณที่ชี้ไปทางอื่นนอกจากลม

ลมในท้องไม่ควรทำให้ลูกอาเจียนพุ่ง ไข้ หรือซึม HealthyChildren.org ระบุเหตุที่ต้องพบแพทย์ไว้ ดังนี้

อาการ	อาจเกี่ยวกับ	ระดับความเร่งด่วน
ร้องปวดรุนแรงเป็นพัก ๆ ขาพับเข้าหาท้อง อาเจียน ท้องบวม หรืออุจจาระเป็นเลือดคล้ายเยลลี่	ลำไส้กลืนกัน (intussusception)	ไปห้องฉุกเฉินทันที
อาเจียนพุ่งแรงหลังกินไม่นาน หิวต่อ น้ำหนักไม่ขึ้น	กล้ามเนื้อกระเพาะทางออกหนา (pyloric stenosis)	พบแพทย์ทันที
มีเลือดในอุจจาระ	หลายสาเหตุ	แจ้งแพทย์เร็วที่สุด
ไข้ ง่วงซึมมาก ปัสสาวะน้อย หายใจลำบาก	การติดเชื้อหรืออย่างอื่น	พบแพทย์ทันที
ท้องผูกเกิน 1 สัปดาห์	ท้องผูก	นัดแพทย์
น้ำหนักลด เจ็บเวลากิน	กรดไหลย้อน	นัดแพทย์

ถ้าลูกร้องหนักหลังมื้อและสำรอกบ่อยด้วย อ่านเพิ่มที่ ลูกสำรอกนม และถ้าลูกดูเหมือนกินน้อยลงเพราะร้องกวน ดู ลูกกินนมน้อย

ท้องที่ปกติกับท้องที่ตึงผิดปกติ ลองคลำดูเอง

ตอนลูกสงบ วางฝ่ามือบนท้องลูกเบา ๆ ท้องของทารกนิ่มและป่องเล็กน้อยหลังกินเป็นเรื่องปกติ ส่วนท้องที่แข็งเหมือนกลอง ผิวตึงเป็นมัน หรือลูกร้องทันทีที่แตะ เป็นสัญญาณให้ไปหาหมอ นอกจากนี้ให้ดูอุจจาระ สีเหลืองนิ่มถึงเหลวในลูกนมแม่เป็นปกติ สีเขียวบ้างปกติ แต่สีดำหลังพ้นช่วงขี้เทาในสัปดาห์แรก สีขาวซีด หรือมีเลือด ต้องรายงานแพทย์ ถ้าถ่ายแข็งเป็นก้อนและลูกเบ่งหน้าแดงบ่อย อาจเป็นท้องผูก ไม่ใช่ลม

ท้องอืดช่วงเริ่มอาหารเสริม

เมื่อลูกเริ่มกินอาหารอื่น ท้องอืดจากอาหารชนิดใหม่และอุจจาระแข็งขึ้นเป็นเรื่องพบได้ American Academy of Pediatrics ให้แนวทางสำหรับท้องผูกว่า ให้ลูกได้นมแม่หรือนมผงพอ ให้น้ำหลัง 6 เดือน และเมื่อเริ่มอาหารเสริม ให้อาหารที่มีกากใย เช่น ลูกพรุน ลูกแพร์ ลูกพีช และถั่วเลนทิล การลองอาหารใหม่ทีละอย่างและเว้นระยะช่วยให้รู้ว่าอาหารไหนทำให้ท้องอืด เริ่มต้นอาหารเสริมอ่านได้ใน อาหารเสริมทารกมื้อแรก

ท่านอนของลูกที่ท้องอืด

ไม่มีท่านอนพิเศษที่ช่วยไล่ลมตอนหลับ ลูกต้องนอนหงายบนที่นอนเรียบเสมอ ไม่ยกหัว ไม่หนุนหมอน ไม่ให้นอนคว่ำหรือตะแคงเพื่อลดลม ทุกอย่างที่ช่วยไล่ลมให้ทำตอนตื่น เช่น อุ้มตรง ถีบจักรยานขา หรือทัมมี่ไทม์ พอลูกหลับสนิท วางนอนหงายตามปกติ

จดอะไรไว้ให้หมอดู

บันทึกสั้น ๆ 3 ถึง 5 วันช่วยให้แพทย์แยกลม โคลิก และปัญหาอื่นได้เร็ว จดเวลาที่ลูกร้องและนานเท่าไร ร้องก่อนหรือหลังมื้อ ท่าไหนทำให้สงบ จำนวนผ้าอ้อมเปียกและอุจจาระ สีและความแข็งของอุจจาระ และน้ำหนักล่าสุดจากสมุดสุขภาพ ถ่ายคลิปสั้น ๆ ตอนลูกร้องหนักด้วยถ้าทำได้ เพราะแพทย์จะเห็นท่าทางจริงมากกว่าคำบรรยาย

ถ้าต้องรับมือคืนนี้

ลดลมที่ต้นทาง ไล่ลม แล้วใช้ท่าถีบจักรยานกับการลูบท้องเมื่อลูกร้อง จดเวลาร้อง เวลากิน ผ้าอ้อม และอุจจาระ 3 ถึง 5 วันไว้ให้แพทย์ดู ถ้าผู้เลี้ยงเหนื่อยจนร้องไห้ตามลูก วางลูกในที่นอนปลอดภัยแล้วพักห้องข้าง ๆ ไม่กี่นาทีได้ American Academy of Pediatrics ระบุว่าการพักเป็นเรื่องปกติ

ท้องอืดจากลมจบเองเมื่อลูกโตขึ้น ปริมาณนมต่อวันในช่วงนี้ดูกรอบได้ที่ ทารกกินนมวันละกี่ออนซ์ และถ้ามีอาการในตารางด้านบนแม้ข้อเดียว ให้ไปหาหมอก่อนโดยไม่ต้องรอให้ครบ