ลูกร้องโคลิก แยกจากร้องปกติอย่างไร และรับมือช่วงหัวค่ำยังไง

ลูกร้องโคลิก หมายถึงทารกที่แข็งแรงดี กินได้ น้ำหนักขึ้น แต่ร้องไห้เป็นช่วงยาวโดยไม่มีสาเหตุที่หาเจอ เกณฑ์ที่ NHS ใช้คือร้องมากกว่า 3 ชั่วโมงต่อวัน อย่างน้อย 3 วันต่อสัปดาห์ ติดต่อกันอย่างน้อย 1 สัปดาห์ และมักร้องหนักช่วงบ่ายถึงหัวค่ำ ข่าวดีคือส่วนใหญ่ดีขึ้นเองเมื่ออายุราว 3-4 เดือน

คุณแม่คุณพ่อที่อุ้มลูกเดินวนตั้งแต่หกโมงเย็นถึงเที่ยงคืนจะรู้ว่าสามเดือนนั้นยาวแค่ไหน ด้านล่างจึงเรียงตามสิ่งที่ต้องรู้ก่อน คือแยกให้ได้ว่าใช่โคลิกหรือเปล่า แล้วค่อยไปที่วิธีปลอบ วิธีดูแลตัวเอง และจุดที่ต้องพาไปหาหมอ

ร้องแบบไหนถึงเรียกว่าโคลิก

ทารกทุกคนร้อง และช่วงสามเดือนแรกเป็นช่วงที่ร้องมากที่สุดในชีวิตอยู่แล้ว AAP อธิบายว่าเด็กส่วนใหญ่มีช่วงงอแงประจำวัน ซึ่งยาวที่สุดราว 3 ชั่วโมงต่อวันตอนอายุ 6 สัปดาห์ แล้วค่อย ๆ ลดลงเหลือ 1-2 ชั่วโมงต่อวันเมื่ออายุ 3-4 เดือน ถ้าลูกสงบลงได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงและช่วงที่เหลือของวันค่อนข้างสบายดี ยังไม่ต้องกังวล

โคลิกต่างออกไปตรงที่ร้องนานกว่าและปลอบไม่ค่อยได้ ตารางนี้ช่วยแยกให้เห็นภาพ

ลักษณะ	งอแงตามวัย	โคลิก
เวลารวมต่อวัน	ราว 1-3 ชั่วโมง	มากกว่า 3 ชั่วโมง
ความถี่	ไม่แน่นอน	3 วันขึ้นไปต่อสัปดาห์ นานอย่างน้อย 1 สัปดาห์
ช่วงเวลา	กระจาย	มักเป็นบ่ายแก่ถึงหัวค่ำ เวลาเดิมทุกวัน
ปลอบแล้ว	สงบลงเมื่อได้กินหรืออุ้ม	ปลอบยาก ทำทุกอย่างแล้วยังร้อง
ท่าทาง	ทั่วไป	กำมือ หน้าแดง ชักขาขึ้นหาท้อง แอ่นหลัง ท้องร้องหรือผายลมบ่อย
สุขภาพโดยรวม	กินได้ โตดี	กินได้ โตดี ระหว่างช่วงร้องดูปกติ

ท่าทางในแถวสุดท้ายมาจาก NHS และ KidsHealth ซึ่งบรรยายเหมือนกันว่าเด็กโคลิกอาจหน้าแดงหรือมีรอบปากซีด เกร็งแขน กำมือ และดึงขาขึ้น พ่อแม่หลายคนเห็นท่าดึงขาแล้วคิดว่าปวดท้อง ซึ่งเป็นไปได้ แต่ KidsHealth ชี้ว่าลมในท้องของเด็กโคลิกส่วนหนึ่งมาจากการกลืนอากาศเข้าไประหว่างร้อง ลมจึงมักเป็นผลของการร้อง มากกว่าเป็นต้นเหตุ

เริ่มเมื่อไร หายเมื่อไร

ตัวเลขที่แหล่งข้อมูลหลักให้ไว้ใกล้เคียงกัน

แหล่ง	เริ่ม	หนักสุด	ดีขึ้น
NHS	อายุไม่กี่สัปดาห์	ไม่ระบุ	ส่วนใหญ่หยุดราว 3-4 เดือน
AAP	ส่วนใหญ่สัปดาห์ที่ 2-4	ราว 6 สัปดาห์	3-4 เดือน บางคนถึง 6 เดือน
KidsHealth	อายุราว 2-5 สัปดาห์	ไม่ระบุ	3-4 เดือน

AAP ประมาณว่าทารกราว 1 ใน 5 มีอาการโคลิก จึงพบได้บ่อยกว่าที่หลายบ้านคิด คุณแม่ที่ลูกคนแรกเลี้ยงง่ายแล้วลูกคนที่สองร้องไม่หยุดไม่ได้ทำอะไรผิด การที่ลูกเป็นโคลิกไม่เกี่ยวกับฝีมือการเลี้ยง

ถ้าคุณนับวันได้ ให้จดว่าลูกเริ่มร้องหนักวันไหน ช่วงที่ร้องหนักที่สุดมักอยู่ราวสัปดาห์ที่ 6 หลังจากนั้นกราฟจะค่อย ๆ ลง รู้แบบนี้แล้วหลายคนทนได้ง่ายขึ้น เพราะเห็นปลายทาง

ยังไม่ใช่โคลิก ถ้ามีสัญญาณเหล่านี้

ก่อนจะสรุปว่าเป็นโคลิก ต้องตัดสาเหตุอื่นออกก่อน NHS ยกตัวอย่างสาเหตุที่ทำให้ร้องได้ เช่น หิว ผ้าอ้อมเลอะ มีลม กรดไหลย้อน หรือท้องผูก ส่วนที่ต้องจริงจังคือสัญญาณของการเจ็บป่วย

เกณฑ์เรื่องไข้ ดูดนมไม่แรง และอาเจียนพุ่งมาจาก KidsHealth ส่วนเรื่องเสียงร้องที่ฟังผิดปกติ NHS ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะคุณแม่คุณพ่อคือคนที่รู้จักเสียงร้องปกติของลูกดีที่สุด ถ้าใจบอกว่าวันนี้ไม่เหมือนเดิม ให้เชื่อสัญชาตญาณนั้น

สาเหตุอื่นที่เจอบ่อยและแยกได้ที่บ้าน

• ลมในท้องหลังกินนม: ร้องสัมพันธ์กับมื้อนม เรอแล้วดีขึ้น อ่านต่อที่ ลูกท้องอืด ซึ่งมีวิธีไล่ลมหลังกินนมด้วย
• แหวะนมหรือกรดไหลย้อน: ร้องช่วงหรือหลังกิน แอ่นตัวขณะกิน มีนมออกมาบ่อย ควรเล่าให้แพทย์ฟัง
• ร้อนหรือหนาวเกินไป: หลังคอเปียกเหงื่อ หรือตัวเย็น
• ง่วงเกินไป: ตื่นติดต่อกันนานเกินไปจนหลับเองไม่ได้

ถ้าลูกร้องตอนกลางคืนเป็นหลัก ไม่ใช่ช่วงหัวค่ำ อาจเป็นเรื่องอื่นมากกว่าโคลิก ลองไล่ตามลำดับใน ลูกร้องไห้กลางคืน

ทำไมลูกถึงเป็นโคลิก

คำตอบตรง ๆ คือยังไม่มีใครรู้แน่ AAP อธิบายว่าส่วนใหญ่เด็กกลุ่มนี้ไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ และระบบประสาทยังปลอบตัวเองไม่ได้ เมื่อโตขึ้นความสามารถนี้ก็ดีขึ้น เสียงร้องจึงลดลงตามอายุ

สมมติฐานที่มีคนพูดถึงและสิ่งที่แหล่งข้อมูลบอก

สมมติฐาน	สิ่งที่แหล่งข้อมูลระบุ
ระบบประสาทยังไม่พร้อม	AAP มองว่าเป็นคำอธิบายที่พบบ่อยที่สุด
ระบบย่อยอาหารยังไม่พร้อม	NHS ระบุว่าเป็นไปได้
แพ้อาหาร เช่น โปรตีนนมวัว	NHS และ AAP พูดถึง แต่ AAP ระบุว่าเป็นสาเหตุของร้องแบบโคลิกไม่ถึง 5%
ไวต่ออาหารที่แม่กิน	AAP ระบุว่าบางครั้งพบในเด็กกินนมแม่
โรคอื่น เช่น ไส้เลื่อน	AAP ระบุว่าอาการแบบโคลิกบางครั้งเป็นสัญญาณของโรค จึงต้องให้แพทย์ตรวจก่อน

ถ้าลูกมีผื่น ถ่ายมีมูกเลือด อาเจียนบ่อย หรือน้ำหนักขึ้นไม่ดีร่วมด้วย ให้นึกถึงการแพ้โปรตีนนมวัวและไปปรึกษาแพทย์ รายละเอียดเรื่องนมสูตรพิเศษอยู่ที่ นมสำหรับเด็กแพ้นมวัว

ปลอบช่วงหัวค่ำ ลองทีละวิธีแล้วให้เวลา

AAP ระบุว่าช่วงงอแงประจำวันมักเกิดราวหกโมงเย็นถึงเที่ยงคืน ตรงกับเวลาที่พ่อแม่เหนื่อยที่สุดพอดี วิธีที่ใช้ได้ผลกับเด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน ลองทีละอย่าง แต่ละอย่างให้เวลาสัก 5-10 นาทีก่อนเปลี่ยน การเปลี่ยนวิธีทุก 30 วินาทีมักทำให้ลูกถูกกระตุ้นมากขึ้น

วิธีที่ NHS และ AAP แนะนำให้ลอง

1. อุ้มกอดให้ตัวลูกแนบอก จังหวะหายใจช้า ๆ ของผู้ใหญ่ช่วยได้มากกว่าที่คิด
2. โยกเบา ๆ พาดบ่า หรือเดินโดยใช้เป้อุ้มเด็ก การเคลื่อนไหวกับการได้แนบตัวช่วยให้ลูกรู้สึกปลอดภัย
3. เปิดเสียงสม่ำเสมอ เช่น พัดลม วิทยุเสียงเบา หรือเครื่องทำเสียง white noise แต่ AAP เตือนว่าห้ามวางลูกไว้บนเครื่องซักผ้าหรือเครื่องอบผ้า
4. ให้ดูดจุกหลอก บางคนไม่ยอมรับ แต่บางคนสงบลงทันที
5. วางลูกคว่ำพาดบนตักแล้วลูบหลัง แรงกดที่ท้องช่วยปลอบได้ ถ้าหลับในท่านี้ให้ย้ายลงเปลในท่านอนหงาย
6. ห่อตัวด้วยผ้าบางผืนใหญ่ ใช้ได้จนกว่าลูกเริ่มมีท่าทีจะพลิก วิธีห่อให้ปลอดภัยอยู่ใน ห่อตัวทารก
7. อาบน้ำอุ่น NHS ใส่ไว้ในรายการที่ลองได้
8. นั่งหรืออุ้มลูกให้ตัวตั้งขึ้นระหว่างกินนม และไล่ลมหลังกิน เพื่อลดการกลืนลม

KidsHealth เสริมอีกข้อที่ใช้กับเด็กบางคนได้ดี คือลดสิ่งกระตุ้นแทนที่จะเพิ่ม เด็กอายุไม่เกิน 2 เดือนบางคนสงบลงเมื่อห่อตัว วางนอนหงายในห้องที่มืดหรือไฟสลัว ไม่อุ้มเขย่าต่อ ถ้าคุณลองโยก ร้องเพลง เปิดเพลงมาครบแล้วลูกยิ่งร้อง ให้ลองแบบนี้ดู

เรื่องจังหวะมื้อนม

AAP แนะนำว่าอย่าให้นมมากเกินไปเพราะทำให้ไม่สบายท้อง และให้แนวทางทั่วไปว่ามื้อหนึ่งถึงมื้อถัดไปควรห่างกันอย่างน้อย 2-2.5 ชั่วโมงนับจากเริ่มกิน ตัวเลขนี้ใช้ได้ดีกับเด็กที่กินนมขวด ส่วนทารกแรกเกิดที่กินนมแม่มักดูดถี่กว่านั้นตามธรรมชาติ ถ้าไม่แน่ใจว่าลูกกินบ่อยเกินหรือเปล่า ให้ถามแพทย์หรือพยาบาลที่คลินิกนมแม่

สิ่งที่ไม่ควรเสียเงินหรือเสี่ยงลอง

ในร้านขายยาและออนไลน์มีของที่ขายเป็นยาแก้โคลิกเยอะมาก NHS ระบุชัดว่ายาหยดแก้โคลิก สมุนไพร และโพรไบโอติก ไม่แนะนำและยังไม่มีหลักฐานว่าช่วยโคลิกได้

สิ่งที่พบบ่อย	สิ่งที่แหล่งข้อมูลบอก
ยาหยดแก้โคลิก ยาลดแก๊ส	NHS ไม่แนะนำ ไม่มีหลักฐานว่าช่วย
สมุนไพร น้ำขับลม	NHS ไม่แนะนำ
โพรไบโอติก	NHS ไม่แนะนำ ไม่มีหลักฐานพอ
จัดกระดูกสันหลัง หรือนวดกะโหลก (cranial osteopathy)	NHS บอกว่าอย่าทำ หลักฐานน้อยและอาจทำให้ลูกเจ็บ
เปลี่ยนนมผงหลายยี่ห้อติดกัน	AAP ให้คุยกับแพทย์ก่อน และถ้าเปลี่ยนจะเป็นนมสูตรโปรตีนย่อยละเอียด
วางลูกบนเครื่องซักผ้าที่สั่น	AAP ห้าม

เรื่องยาหม่อง มหาหิงคุ์ หรือของทาท้องที่ผู้ใหญ่บางบ้านใช้ ไม่มีแหล่งข้อมูลหลักข้างต้นแนะนำ ถ้าจะใช้อะไรกับผิวทารกอายุไม่กี่สัปดาห์ ให้ถามเภสัชกรหรือแพทย์ก่อน

คุณแม่ให้นมลูก ต้องงดอาหารไหม

NHS บอกว่าไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนอาหารถ้าให้นมแม่อยู่ ให้นมต่อตามปกติ ขณะที่ AAP เสนอว่าบางกรณีอาจลองงดอาหารบางอย่าง เช่น ผลิตภัณฑ์นม คาเฟอีน หัวหอม กะหล่ำปลี โดยปรึกษากุมารแพทย์ก่อน สองแหล่งนี้ไม่ได้ขัดกันเท่าที่เห็น เพราะทั้งคู่ไม่ได้ให้งดทุกอย่างแบบเหวี่ยงแห

ถ้าคุณกับแพทย์ตกลงจะลอง ทำตามหลักนี้

• งดทีละอย่าง ไม่ใช่งดห้าอย่างพร้อมกัน
• ให้เวลาราว 2 สัปดาห์ก่อนสรุปว่าได้ผลหรือไม่ ตามที่ AAP ระบุ
• จดเวลาและระยะเวลาที่ลูกร้องแต่ละวันไว้เทียบ
• ถ้าไม่เห็นความต่าง กลับมากินตามเดิม ไม่ต้องงดยาว ๆ จนแม่เองขาดสารอาหาร

KidsHealth ยกตัวอย่างอาหารที่บางคนลองงด ได้แก่ คาเฟอีน นม ถั่วเหลือง ไข่ ถั่ว และข้าวสาลี และย้ำเหมือนกันว่าต้องคุยกับแพทย์ก่อนและหยุดทีละอย่าง ไม่ควรงดหลายอย่างพร้อมกันจนแม่เองกินได้น้อยลง

ตัวอย่างเย็นหนึ่งของลูกอายุ 5 สัปดาห์

สถานการณ์สมมติเพื่อให้เห็นภาพการไล่ทีละขั้น ไม่ได้รับประกันว่าทุกบ้านจะได้ผลแบบนี้

• 17.30 น. ลูกกินนมแล้วเรอ เริ่มงอแง คุณแม่เช็กผ้าอ้อม ไม่เปียก หลังคอไม่ชื้น
• 18.00 น. ร้องดังขึ้น ชักขา หน้าแดง คุณพ่ออุ้มพาดบ่าเดินในห้องที่ปิดไฟเหลือดวงเดียว 10 นาที ยังร้อง
• 18.15 น. เปลี่ยนเป็นวางคว่ำบนตักแล้วลูบหลัง ลูกเงียบไปสองนาทีแล้วร้องต่อ
• 18.30 น. ห่อตัวด้วยผ้ามัสลิน เปิดพัดลม ให้ดูดจุกหลอก ลูกเริ่มสงบ
• 19.10 น. ร้องอีกรอบ คุณแม่ลองให้นม ลูกดูดนิดเดียวแล้วคาย จึงไม่บังคับกิน
• 20.30 น. ลูกหลับในอ้อมแขน คุณพ่อวางลงเปลในท่าหงาย

สิ่งที่บ้านนี้จดได้คือ ลูกร้องรวมเกือบ 3 ชั่วโมง เวลาเดิมทุกวันมาสี่วันแล้ว ระหว่างวันกินดี ผ้าอ้อมเปียกสม่ำเสมอ ไม่มีไข้ ข้อมูลชุดนี้มีประโยชน์มากเมื่อไปพบแพทย์ เพราะแพทย์วินิจฉัยโคลิกจากประวัติ ไม่มีการตรวจเลือดหรือเครื่องมือใดบอกได้ ซึ่ง KidsHealth ก็ระบุว่าไม่มีการตรวจเฉพาะสำหรับโคลิก

เมื่อคนเลี้ยงเริ่มทนไม่ไหว

นี่คือส่วนที่สำคัญเท่ากับการดูแลลูก ทั้ง AAP และ KidsHealth ให้คำแนะนำตรงกันว่า ถ้าคุณเริ่มรู้สึกเครียด หงุดหงิด หรือโกรธ ให้วางลูกนอนหงายในเปลหรือที่ปลอดภัยที่ไม่มีผ้าห่มหรือตุ๊กตา ปิดประตู แล้วออกไปพักสักครู่ KidsHealth แนะนำให้กลับมาดูลูกภายใน 10 นาที ระหว่างนั้นล้างหน้า หายใจลึก ๆ กินอะไรสักอย่าง

วิธีที่ช่วยให้บ้านผ่านช่วงนี้ได้

• แบ่งกะ เช่น คนหนึ่งรับช่วง 18.00-21.00 น. อีกคนรับ 21.00-24.00 น. คนที่ไม่ได้อยู่กะให้ออกไปอยู่ห้องอื่น ใส่ที่อุดหู แล้วนอนจริง ๆ
• ขอให้ญาติหรือเพื่อนมาดูลูกสักชั่วโมงสองชั่วโมง AAP บอกว่าการได้ออกจากบ้านแม้ช่วงสั้น ๆ ช่วยให้กลับมามีแรงอีกครั้ง
• ถ้ารู้สึกเศร้าต่อเนื่อง ไม่อยากกิน นอนไม่หลับแม้ลูกหลับ หรือคิดทำร้ายตัวเอง ให้บอกแพทย์ของคุณเอง ไม่ใช่แค่แพทย์ของลูก อ่านสัญญาณเพิ่มที่ ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด

พ่อแม่ไทยหลายคนรู้สึกผิดที่วางลูกที่ร้องอยู่แล้วเดินออกจากห้อง แต่การวางลูกในที่ปลอดภัยสักครู่ปลอดภัยกว่าการอุ้มต่อไปทั้งที่มือสั่นและหมดความอดทน

เมื่อไรควรนัดพบแพทย์ แม้ไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน

NHS แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ในกรณีต่อไปนี้ ซึ่งในไทยหมายถึงกุมารแพทย์ หรือคลินิกเด็กดีของโรงพยาบาลที่ฝากรับวัคซีนอยู่

• คุณกังวลเรื่องการร้องของลูก
• ลองทุกอย่างแล้วไม่มีอะไรดีขึ้นเลย
• คุณรู้สึกว่ารับมือไม่ไหว
• ลูกน้ำหนักขึ้นน้อยหรือโตช้ากว่าที่ควร
• อาการแบบโคลิกยังอยู่หลังอายุ 4 เดือน

สิ่งที่ควรเตรียมไปให้แพทย์

ข้อมูล	ทำไมแพทย์ต้องการ
ตารางร้อง 3-7 วัน เริ่มกี่โมง นานเท่าไร	ยืนยันว่าเข้าเกณฑ์โคลิกหรือไม่
จำนวนมื้อนม ปริมาณ และวิธีให้	ดูว่ากินพอ กินมากเกิน หรือกลืนลม
จำนวนผ้าอ้อมเปียกและอุจจาระต่อวัน ลักษณะอุจจาระ	หาสัญญาณขาดน้ำ ท้องผูก หรือแพ้นม
น้ำหนักล่าสุดจากสมุดสีชมพู	ดูการเติบโต
คลิปเสียงร้องสั้น ๆ	ช่วยแยกเสียงร้องผิดปกติ

ถ้าคืนนี้ลูกร้องอีก

เช็กไข้ ผ้าอ้อม ความร้อน และมื้อนมก่อน ถ้าทุกอย่างปกติแต่ลูกยังร้องช่วงเย็นเหมือนเมื่อวาน ให้เลือกวิธีปลอบหนึ่งอย่าง ให้เวลามัน แล้วค่อยเปลี่ยน ผลัดกันกับคนในบ้าน และให้ตัวเองได้พักโดยไม่รู้สึกผิด ช่วงนี้มีวันสิ้นสุด ส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อลูกอายุ 3-4 เดือน

พาไปพบแพทย์ทันทีถ้าลูกมีไข้ 38 องศาขึ้นไป ดูดนมไม่แรงหรือกินน้อยลงมาก อาเจียนพุ่ง ซึมหรือปลุกยาก เสียงร้องแหลมหรือแผ่วผิดปกติ หายใจลำบาก หรือตัวเขียวซีด และนัดคุยกับกุมารแพทย์ถ้าน้ำหนักไม่ขึ้นหรืออาการยังอยู่หลังอายุ 4 เดือน