ปั๊มนมอย่างไรให้ได้นมเยอะ ตารางปั๊ม เทคนิค และวิธีสต็อกนมสำหรับแม่ทำงาน

การปั๊มนมให้ได้ผลเริ่มจากกรวยที่พอดี แรงดูดที่สบาย ปั๊มทุกราว 3 ชั่วโมงครั้งละ 15-20 นาทีให้ใกล้เคียงความถี่ที่ลูกกินนม และนั่งในที่ที่ผ่อนคลาย ปริมาณที่ได้ต่อครั้งขึ้นลงได้มาก ไม่ควรเทียบกับคนอื่น และไม่ควรใช้เป็นตัววัดเดียวว่านมน้อยหรือมาก

เครื่องปั๊มช่วยให้แม่ทำงานหรือแม่ที่ต้องแยกจากลูกยังให้นมแม่ต่อได้ แต่เครื่องกระตุ้นเต้าได้น้อยกว่าลูกดูดจริง เมื่ออยู่กับลูกจึงควรให้ลูกดูดเต้าให้มากที่สุด ด้านล่างครอบคลุมตั้งแต่เลือกเครื่อง เทคนิคปั๊ม ตารางสำหรับแม่ทำงาน ไปจนถึงการล้างอุปกรณ์และการเก็บนมตามเกณฑ์ของ NHS และ CDC

ทำไมต้องปั๊ม และไม่ต้องปั๊มเมื่อไร

NHS ระบุเหตุผลหลักของการบีบหรือปั๊มนมไว้ ได้แก่ ต้องห่างจากลูก เช่น ลูกอยู่หอทารกป่วยหรือแม่กลับไปทำงาน เต้านมคัดตึง ลูกอมหรือดูดเต้าได้ไม่ดี และต้องการเพิ่มปริมาณน้ำนม

ถ้าลูกดูดเต้าได้ดี น้ำหนักขึ้นดี และแม่อยู่กับลูกทั้งวัน การปั๊มไม่ใช่เรื่องจำเป็น การปั๊มเพิ่มโดยไม่มีเหตุผลในช่วงแรกทำให้นมมากเกินกว่าที่ลูกกิน เต้าคัดและเสี่ยงท่อน้ำนมอุดตันได้ ถ้าต้องการเพิ่มปริมาณนมเพราะลูกได้ไม่พอ อ่านวิธีที่เริ่มจากการให้ลูกดูดก่อนที่ กระตุ้นน้ำนมแม่

เลือกเครื่องให้เหมาะกับการใช้งาน

NHS ระบุว่าเครื่องปั๊มมือราคาถูกกว่าแต่ช้ากว่า ส่วนเครื่องไฟฟ้าปรับแรงดูดได้ และมีบริการเช่า ถ้าไม่แน่ใจว่าจะใช้นานแค่ไหน การเช่าหรือยืมเครื่องที่โรงพยาบาลให้เช่าช่วยลดค่าใช้จ่าย

ประเภท	เหมาะกับ	ข้อสังเกต
ปั๊มมือ	ปั๊มเป็นครั้งคราว พกพา งบน้อย	ใช้แรงมือ ช้ากว่า เหนื่อยถ้าปั๊มบ่อย
ปั๊มไฟฟ้าเดี่ยว	ปั๊มบางวัน	ปั๊มทีละข้าง ใช้เวลานานกว่า
ปั๊มไฟฟ้าคู่	แม่ทำงาน ปั๊มทุกวัน	ปั๊มสองข้างพร้อมกัน ประหยัดเวลาเกือบครึ่ง
ปั๊มแบบสวมในบรา	ต้องขยับตัวระหว่างปั๊ม	ประสิทธิภาพต่างกันมากตามรุ่น ชิ้นส่วนเยอะ ล้างยากกว่า

ราคาต่างกันมาก เครื่องที่แพงที่สุดไม่ใช่ตัวที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน สิ่งที่ต้องมีคือกรวยหลายขนาดให้เลือก และแรงดูดกับจังหวะที่ปรับได้

กรวยขนาดพอดีสำคัญกว่ายี่ห้อ

กรวยเล็กไปจะบีบหัวนม เจ็บ และได้นมน้อย กรวยใหญ่ไปจะดึงลานนมเข้าไปมากจนเสียดสี ขณะปั๊ม หัวนมควรขยับเข้าออกในท่อได้อิสระ ไม่ถูไปกับผนังท่อ และไม่เจ็บ ขนาดหัวนมเปลี่ยนได้หลังให้นมไปสักพัก ถ้าเคยพอดีแล้วเริ่มเจ็บ ให้วัดใหม่ ถ้าไม่แน่ใจ ให้พยาบาลคลินิกนมแม่ช่วยดูตอนปั๊มจริง

บีบนมด้วยมือ ทักษะที่ควรมีติดตัว

บีบด้วยมือมีประโยชน์ตอนเต้าคัดก่อนให้ลูกดูด ตอนไฟดับ หรือตอนลืมชิ้นส่วนเครื่องปั๊ม NHS อธิบายขั้นตอนไว้ดังนี้

1. ล้างมือ เตรียมภาชนะสะอาด
2. นวดเต้าเบาๆ ก่อนเริ่ม
3. ใช้นิ้วโป้งและนิ้วชี้จับเป็นรูปตัว C ห่างจากหัวนมไม่กี่เซนติเมตร
4. บีบเบาๆ แล้วปล่อยเป็นจังหวะ เมื่อนมไหลช้าลง ขยับตำแหน่งนิ้วรอบเต้า
5. เมื่อนมไหลช้าหรือหยุด สลับไปอีกข้าง

ช่วงวันแรกหลังคลอด น้ำนมเหลืองมีปริมาณน้อยและข้น การบีบด้วยมือเก็บใส่กระบอกฉีดยาเล็กๆ มักได้มากกว่าใช้เครื่อง

เทคนิคปั๊มให้ได้นมมากขึ้น

1. ล้างมือด้วยสบู่และน้ำ ประกอบอุปกรณ์ที่สะอาดและแห้ง
2. ผ่อนคลายก่อนเริ่ม ประคบอุ่น นวดเต้าเบาๆ ดูรูปหรือคลิปลูก หรือดมเสื้อของลูก เพื่อกระตุ้นให้นมพุ่ง
3. เริ่มจากโหมดกระตุ้นที่จังหวะเร็วและเบา เมื่อนมเริ่มไหลจึงเปลี่ยนเป็นโหมดปั๊ม NHS แนะนำให้เริ่มแรงดูดต่ำแล้วค่อยเพิ่มช้าๆ หยุดที่ระดับสูงสุดที่ยังไม่เจ็บ
4. ถ้าใช้เครื่องคู่ ปั๊มสองข้างพร้อมกัน และกดนวดเต้าไปด้วย
5. ปั๊มต่ออีกราว 2 นาทีหลังนมหยุดไหล เพื่อส่งสัญญาณให้ร่างกายผลิตเพิ่ม
6. ปั๊มให้สม่ำเสมอ ข้ามรอบบ่อยๆ ทำให้ปริมาณลดลงภายในไม่กี่วัน
7. หลายคนได้นมมากที่สุดช่วงเช้า ถ้าต้องการเก็บสต็อก รอบเช้าหลังลูกดูดเป็นเวลาที่ดี

ถ้าอยากได้ตารางปั๊มแยกตามสถานการณ์ เช่น ปั๊มอย่างเดียว ปั๊มควบคู่ให้ลูกดูด หรือปั๊มเพิ่มปริมาณ ดูที่ ตารางปั๊มนม

ตัวอย่างตารางปั๊มสำหรับแม่ทำงาน

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ
ก่อนออกจากบ้าน	ให้ลูกดูดเต้า
ราว 3 ชั่วโมงหลังเริ่มงาน	ปั๊มรอบที่ 1
พักกลางวัน	ปั๊มรอบที่ 2
ช่วงบ่าย	ปั๊มรอบที่ 3 ถ้าเลิกงานช้าหรือเดินทางไกล
กลับถึงบ้าน	ให้ลูกดูดเต้าทันที
กลางคืนและวันหยุด	ให้ลูกดูดเต้าตามต้องการ

ปรับตามลักษณะงานและเวลาเดินทาง ที่ทำงานควรมีมุมสะอาดสำหรับปั๊ม มีปลั๊กไฟ และตู้เย็นเก็บนม คุยกับหัวหน้าหรือฝ่ายบุคคลเรื่องเวลาและสถานที่ปั๊มก่อนกลับไปทำงานอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์

ล้างและฆ่าเชื้ออุปกรณ์

CDC แนะนำให้ล้างอุปกรณ์ป้อนนมทุกครั้งหลังใช้ หลักเดียวกันใช้กับชิ้นส่วนเครื่องปั๊มที่สัมผัสนม

1. ถอดทุกชิ้นที่สัมผัสนมออกจากกัน กรวย วาล์ว แผ่นยาง ขวด ฝา
2. ล้างผ่านน้ำไหลก่อน แล้วล้างด้วยน้ำสบู่ในอ่างหรือกะละมังที่ใช้เฉพาะของลูก ไม่วางในซิงก์ล้างจานรวม
3. ผึ่งให้แห้งบนผ้าสะอาด ไม่เช็ดด้วยผ้าเช็ดจาน
4. ล้างมือก่อนประกอบ แล้วเก็บในกล่องหรือตู้ที่ปิดและสะอาด

CDC แนะนำให้ฆ่าเชื้อทุกวันถ้าลูกอายุต่ำกว่า 2 เดือน คลอดก่อนกำหนด หรือภูมิคุ้มกันต่ำ วิธีที่ใช้ได้คือต้มในน้ำเดือด 5 นาที ใช้เครื่องนึ่งไอน้ำ หรือเครื่องล้างจานที่มีโหมดฆ่าเชื้อ ขั้นตอนต้มและนึ่งละเอียดอยู่ที่ วิธีฆ่าเชื้อขวดนม ท่อลมที่ไม่สัมผัสนมไม่ต้องล้างทุกครั้ง แต่ CDC ระบุว่าถ้าท่อมีราให้เปลี่ยนทันที

เก็บและสต็อกน้ำนม

CDC และ NHS ให้ระยะเวลาเก็บต่างกันเล็กน้อย ตารางนี้วางไว้คู่กัน ถ้าตู้เย็นที่บ้านเปิดปิดบ่อยหรือไม่แน่ใจอุณหภูมิ ให้ยึดตัวเลขที่สั้นกว่า

ที่เก็บ	CDC	NHS
อุณหภูมิห้อง ไม่เกิน 25 องศาเซลเซียส	ไม่เกิน 4 ชั่วโมง	ไม่ระบุ
ตู้เย็นช่องธรรมดา	ไม่เกิน 4 วัน	ไม่เกิน 8 วันที่ 4 องศาหรือต่ำกว่า ถ้าตู้เย็น 5-10 องศา ใช้ภายใน 3 วัน
ช่องน้ำแข็งในตู้เย็น	ไม่ระบุแยก	2 สัปดาห์
ช่องแช่แข็ง	ดีที่สุดภายใน 6 เดือน รับได้ถึง 12 เดือน	ไม่เกิน 6 เดือนที่ลบ 18 องศาหรือต่ำกว่า
กระเป๋าเก็บความเย็นพร้อมน้ำแข็ง	ไม่เกิน 24 ชั่วโมง	ไม่เกิน 24 ชั่วโมง

อากาศในไทยร้อนกว่า 25 องศาเกือบทั้งปี นมที่ปั๊มแล้วควรเข้าตู้เย็นหรือกระเป๋าเก็บความเย็นโดยเร็ว ไม่ควรตั้งทิ้งไว้ครบ 4 ชั่วโมง รายละเอียดแต่ละกรณีอยู่ที่ ระยะเวลาเก็บน้ำนมแม่

CDC แนะนำให้แช่แข็งเป็นถุงละ 2-4 ออนซ์ หรือราว 60-120 มิลลิลิตร เว้นที่ว่างด้านบนเพราะนมขยายตัวเมื่อแข็ง ติดวันที่ปั๊มทุกถุง วางไว้ด้านในของตู้ ไม่วางที่ประตู ถ้าไม่ได้ใช้ภายใน 4 วันให้แช่แข็งทันที และหยิบถุงเก่าสุดมาใช้ก่อน

ละลายและอุ่นนม

CDC ระบุว่าละลายนมได้ในตู้เย็นข้ามคืน ในน้ำอุ่น หรือใต้น้ำอุ่นที่ไหลผ่าน นมที่ละลายในตู้เย็นใช้ภายใน 24 ชั่วโมงนับจากละลายหมด เมื่อนมอุ่นหรืออยู่ที่อุณหภูมิห้องแล้ว ใช้ภายใน 2 ชั่วโมง นมที่ลูกกินเหลือจากมื้อนั้น ทิ้งภายใน 2 ชั่วโมงหลังเริ่มป้อน NHS ให้ตัวเลขที่เข้มกว่า คือนมที่ลูกดูดจากขวดแล้วให้ใช้ภายใน 1 ชั่วโมง

สต็อกเท่าไรถึงพอ

ไม่จำเป็นต้องมีสต็อกล้นตู้ แม่ที่กลับไปทำงานส่วนใหญ่เก็บให้พอสำหรับ 2-3 วันทำงาน แล้วใช้นมที่ปั๊มแต่ละวันเป็นนมของวันถัดไป ปริมาณที่ลูกกินต่อมื้อเปลี่ยนตามวัยและน้ำหนัก ดูตัวเลขโดยประมาณได้ที่ ลูกกินนมกี่ออนซ์

ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้เบื้องต้น

ปัญหา	สาเหตุที่พบบ่อย	แนวทาง
เจ็บหัวนม	แรงดูดสูงเกิน กรวยไม่พอดี	ลดแรงดูด วัดขนาดกรวยใหม่
ได้นมน้อยลง	ปั๊มห่าง เครียด เหนื่อย ชิ้นส่วนเสื่อม	เพิ่มรอบ เปลี่ยนวาล์วและแผ่นยาง ให้ลูกดูดเต้าเมื่ออยู่ด้วยกัน
เต้าคัดตึงมาก	ปั๊มไม่ทันรอบ	ปั๊มหรือบีบพอให้สบาย ไม่ต้องเกลี้ยงทุกครั้ง
คลำได้ก้อนแข็งที่เต้า	ท่อน้ำนมอุดตัน	ให้ลูกดูดหรือปั๊มข้างนั้นบ่อยขึ้น พบแพทย์ถ้ามีไข้
ลูกไม่ยอมดูดขวด	ไม่คุ้นจุก ได้กลิ่นแม่	ให้คนอื่นป้อน ใช้จุกไหลช้า

ฝึกลูกรับนมจากขวดก่อนกลับไปทำงาน

เริ่มฝึกราว 2-3 สัปดาห์ก่อนกลับไปทำงาน ให้คุณพ่อหรือญาติเป็นคนป้อนในช่วงที่ลูกไม่หิวจัดและไม่ง่วงมาก เพราะลูกมักไม่ยอมรับขวดเมื่อได้กลิ่นแม่อยู่ใกล้ ป้อนแบบเลียนการดูดเต้า คือให้ลูกนั่งกึ่งตั้ง ถือขวดเกือบขนานพื้น ให้ลูกดูดเป็นจังหวะและหยุดพักเองได้ สลับข้างที่อุ้มกลางมื้อ และใช้จุกที่ไหลช้า วิธีนี้ช่วยให้ลูกไม่ติดการไหลเร็วจากขวดจนปฏิเสธเต้า

เดินทางพร้อมน้ำนม

พกกระเป๋าเก็บความเย็นพร้อมน้ำแข็งเทียม ใส่นมในถุงเก็บนมที่ปิดสนิทและติดวันที่ ถึงที่พักให้เข้าตู้เย็นทันที ถ้าต้องขึ้นเครื่องบิน ตรวจระเบียบของสายการบินและสนามบินล่วงหน้า และพกเอกสารหรือคำอธิบายสั้นๆ ไว้แสดงที่จุดตรวจ

สิ่งที่ควรจำ

ปั๊มนมให้ได้ผลอาศัยกรวยพอดี แรงดูดที่ไม่เจ็บ ความถี่สม่ำเสมอ และใจที่ผ่อนคลาย ล้างชิ้นส่วนที่สัมผัสนมทุกครั้ง เก็บนมตามเวลาที่ CDC และ NHS แนะนำ และไม่กดดันตัวเองกับตัวเลขต่อรอบ ถ้าปั๊มแล้วเจ็บมาก นมลดลงต่อเนื่อง หรือมีไข้ เต้าแดงร้อน ให้ปรึกษาแพทย์หรือคลินิกนมแม่โดยเร็วนะคะ