แอลกอฮอล์ในร่างกาย สลายกี่ชั่วโมง คำนวณจากเครื่องดื่มจริง

ผู้ใหญ่ทั่วไปกำจัดแอลกอฮอล์ได้ประมาณ 8 กรัมต่อชั่วโมง ซึ่ง NHS ของอังกฤษนิยามไว้เป็น 1 ยูนิต เบียร์ขวดใหญ่ 630 มล. ความแรง 5% มีแอลกอฮอล์ราว 25 กรัม จึงใช้เวลาราว 3 ชั่วโมงกว่าจะหมดในทางทฤษฎี เหล้า 40% ทั้งขวด 700 มล. มีราว 220 กรัม ต้องใช้เกือบ 28 ชั่วโมง ตัวเลขนี้เป็นค่ากลางสำหรับคนสุขภาพดี ไม่ใช่เวลาที่ร่างกายคุณจะทำได้เป๊ะ

คำถามที่พบบ่อยที่สุดตามงานเลี้ยงคือถามว่า "นอนสักชั่วโมงแล้วขับกลับได้ไหม" ซึ่งคำตอบอยู่ที่เลขกรัมในแก้ว ไม่ใช่จำนวนแก้ว วิธีคำนวณข้างล่างทำเองได้ในมือถือ

กฎ 1 ยูนิตต่อชั่วโมง มาจากไหนและใช้ได้แค่ไหน

NHS ระบุว่า 1 ยูนิตเท่ากับแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ 10 มล. หรือ 8 กรัม ซึ่งใกล้เคียงกับปริมาณที่ผู้ใหญ่เฉลี่ยกำจัดได้ใน 1 ชั่วโมง และบอกต่อว่าตามทฤษฎีหลังผ่านไป 1 ชั่วโมงจะเหลือแอลกอฮอล์ในเลือดน้อยมากหรือไม่เหลือ แต่ก็ยอมรับว่าแต่ละคนต่างกัน

ที่ต้องรู้คือหน่วยของแต่ละประเทศไม่เท่ากัน

ระบบ	1 หน่วยเท่ากับแอลกอฮอล์บริสุทธิ์	ตัวอย่างที่เทียบได้
ยูนิตของ NHS (อังกฤษ)	8 กรัม (10 มล.)	เหล้า 40% 25 มล.
มาตรฐานที่หลายหน่วยงานสาธารณสุขไทยใช้	ราว 10 กรัม	เบียร์ 5% ราว 250 ถึง 330 มล.
Standard drink ของสหรัฐฯ (NIAAA)	14 กรัม (0.6 ออนซ์)	เบียร์ 5% 12 ออนซ์ ไวน์ 12% 5 ออนซ์ เหล้า 40% 1.5 ออนซ์

ดังนั้นเวลาอ่านว่า "ร่างกายสลาย 1 ดื่มต่อชั่วโมง" ต้องดูก่อนว่าดื่มของใคร ถ้าใช้ของสหรัฐฯ 14 กรัม คุณจะประเมินเวลาสั้นกว่าความจริงเกือบเท่าตัว ผมเลือกใช้ 8 กรัมต่อชั่วโมงเพราะเป็นตัวเลขที่ NHS เปิดเผยที่มาชัดเจนและเป็นฝั่งระมัดระวังกว่า

คำนวณแอลกอฮอล์เป็นกรัมจากฉลาก

เวลากำจัดไม่ได้ขึ้นกับจำนวนแก้ว ขึ้นกับปริมาณแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ สูตรที่ใช้ได้กับทุกเครื่องดื่มที่ฉลากบอกความแรง (ABV หรือ % แอลกอฮอล์ต่อปริมาตร) คือ

กรัมของแอลกอฮอล์ = ปริมาตร (มล.) x ความแรง (%) x 0.789 ÷ 100

เลข 0.789 คือความหนาแน่นของเอทานอล แล้วเอาผลลัพธ์หารด้วย 8 ได้จำนวนชั่วโมงตามค่าเฉลี่ยของ NHS

NIAAA ย้ำว่าขนาดแก้วบอกอะไรไม่ได้ เบียร์ขวดเดียวกันขนาด 12 ออนซ์ ถ้าเป็น 5% นับเป็น 1 standard drink แต่ถ้าเป็น 10% นับเป็น 2 เบียร์คราฟต์และเบียร์ที่แรงกว่าปกติจึงต้องอ่านฉลากเสมอ ถ้าสนใจเรื่องนี้ ดูเพิ่มที่ คราฟต์เบียร์คืออะไรและอ่านฉลากอย่างไร

ตารางคำนวณเครื่องดื่มที่เจอบ่อยในไทย

ตัวเลขนี้คำนวณจากสูตรข้างบน ความแรงของยี่ห้อจริงต้องดูฉลาก

เครื่องดื่ม	ปริมาตร	ความแรง	แอลกอฮอล์ (กรัม)	เวลาตามค่าเฉลี่ย
เบียร์กระป๋อง	330 มล.	5%	ราว 13	ราว 1.6 ชั่วโมง
เบียร์ขวดใหญ่	630 มล.	5%	ราว 25	ราว 3.1 ชั่วโมง
ไวน์ 1 แก้ว	150 มล.	12%	ราว 14	ราว 1.8 ชั่วโมง
เหล้าหรือวิสกี้ 1 ช็อต	30 มล.	40%	ราว 9.5	ราว 1.2 ชั่วโมง
ค็อกเทลที่ใส่เหล้า 2 ช็อต	60 มล. ของเหล้า	40%	ราว 19	ราว 2.4 ชั่วโมง
โซจู 1 ขวด	360 มล.	17%	ราว 48	ราว 6 ชั่วโมง
เหล้า 1 ขวด	700 มล.	40%	ราว 221	ราว 27.6 ชั่วโมง

ค็อกเทลเป็นกับดักที่เจอบ่อย เพราะรสหวานกลบความแรง แก้วหนึ่งอาจมีเหล้า 2 ถึง 3 ช็อต ถ้าอยากรู้ว่าสูตรแต่ละแก้วใส่เหล้ากี่ช็อต อ่านได้ใน สูตรค็อกเทลสำหรับงานปาร์ตี้ เวลาจริงของคุณคือ 2.4 ชั่วโมงขึ้นไปต่อแก้ว ไม่ใช่ 1 ชั่วโมง

ตัวอย่างนับเวลา 3 คืน

หลักคิดเดียวกันทุกคืน: เวลาที่หมด = เวลาที่ดื่มแก้วแรก + (กรัมทั้งหมด ÷ 8) สมมติว่าตับทำงานต่อเนื่องตั้งแต่แก้วแรก

1. เบียร์ขวดใหญ่ 2 ขวด เริ่ม 19:00 รวมราว 50 กรัม หาร 8 ได้ราว 6.2 ชั่วโมง หมดราว 01:15 ถึงแม้ดื่มหมดตั้งแต่ 22:00 ก็ตาม เพราะตอนหยุดดื่มยังเหลือราว 26 กรัมให้กำจัดอีก 3 ชั่วโมงกว่า
2. ไวน์ 3 แก้วระหว่างมื้อค่ำ เริ่ม 19:00 รวมราว 43 กรัม ได้ราว 5.3 ชั่วโมง หมดราว 00:20
3. เหล้า 1 ขวด 700 มล. แบ่ง 4 คน คนละราว 55 กรัม ได้ราว 6.9 ชั่วโมง ถ้าเริ่ม 20:00 จะหมดราว 03:00 ถ้าต้องตื่น 07:00 นอนเต็ม 4 ชั่วโมงแล้วก็ยังไม่ผ่านจุดนั้นดี

ตัวอย่างข้อ 3 คือเหตุผลที่ไม่ควรนับ "ดื่มไม่เยอะ" จากความรู้สึก ขวดเหล้าแบ่งสี่คนฟังดูเบา แต่ตัวเลขออกมามากกว่าเบียร์ขวดใหญ่สองขวดต่อคนเสียอีก

ทำไมเลขของคุณไม่เท่ากับเพื่อน

NIAAA บอกชัดเกี่ยวกับเรื่องเมาค้างว่าแต่ละคนต่างกัน จึงทำนายไม่ได้ว่ากี่แก้วจะเกิดอาการ เรื่องความเร็วกำจัดก็เช่นกัน ตัวแปรที่ควรเอามาปรับความคาดหวัง

• ตับและสุขภาพโดยรวม ตับกำจัดแอลกอฮอล์เป็นหลัก คนที่ตับมีปัญหาหรือกินยาบางชนิดควรถามแพทย์ ไม่ควรใช้ค่าเฉลี่ยเลย
• ขนาดตัวและสัดส่วนน้ำในร่างกาย คนตัวเล็กได้ความเข้มข้นในเลือดสูงกว่าจากปริมาณเท่ากัน จึงรู้สึกเมาเร็วและรู้สึกนานกว่า แม้กำจัดกรัมต่อชั่วโมงใกล้เคียงกัน
• ความเร็วในการดื่ม ถ้าดื่ม 4 ช็อตในครึ่งชั่วโมง ตับตามไม่ทัน ระดับในเลือดจึงพุ่ง NHS ระบุว่าพิษแอลกอฮอล์เกิดเมื่อดื่มเร็วกว่าที่ร่างกายกรองได้
• อาหารที่กินรองท้อง ช่วยให้ดูดซึมช้าลง ทำให้พุ่งน้อยลงแต่ไม่ได้ลดปริมาณทั้งหมดที่ต้องกำจัด
• การนอนและความเหนื่อย ทำให้สมองฟื้นช้า แม้ระดับในเลือดลงแล้ว

ดังนั้นตัวเลขจากตารางควรอ่านเป็นเวลาขั้นต่ำสำหรับคนเฉลี่ย ไม่ใช่เวลารับประกัน

อะไรไม่ทำให้สลายเร็วขึ้น

เรื่องนี้ NIAAA เขียนไว้ตรงไปตรงมาในหน้าเรื่องเมาค้าง การดื่มกาแฟหรืออาบน้ำไม่ช่วย และไม่มีวิธีเร่งการฟื้นตัวของสมองจากแอลกอฮอล์ นอกจากรอเวลา ที่พบบ่อยในวงเหล้า

ความเชื่อ	สิ่งที่เกิดขึ้นจริง
ดื่มกาแฟดำแก้วใหญ่ ตื่นแล้วหายเมา	คาเฟอีนทำให้ตื่นตัว แต่ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดไม่ลดเร็วขึ้น อาจทำให้รู้สึกว่าไหวทั้งที่ยังไม่ไหว
อาบน้ำเย็นให้สร่าง	ช่วยให้สดชื่นชั่วคราว ไม่ได้ทำให้ตับทำงานเร็วขึ้น
ดื่มน้ำเยอะ ๆ จะล้างแอลกอฮอล์ออก	ช่วยเรื่องขาดน้ำ แต่แอลกอฮอล์ส่วนใหญ่ถูกกำจัดที่ตับ ไม่ได้ออกทางปัสสาวะเร็วขึ้นเพราะน้ำ
กินของมันหลังดื่ม จะดูดซับแอลกอฮอล์	อาหารมีผลตอนก่อนและระหว่างดื่มเท่านั้น หลังแอลกอฮอล์เข้าเลือดแล้วช่วยไม่ได้
ดื่มเบียร์ก่อนเหล้าแล้วจะแย่กว่า	NIAAA ชี้ว่าที่สำคัญคือปริมาณรวม ไม่ใช่ลำดับ

เรื่องปริมาณน้ำที่ควรดื่มในแต่ละวันระหว่างวัน อยู่ที่ ดื่มน้ำวันละเท่าไรจึงพอ ส่วนคนที่ชอบเอากาแฟมากลบเมา ลองอ่านพื้นฐานเรื่อง คาเฟอีนคืออะไร จะเห็นว่าเป็นตัวกระตุ้น ไม่ใช่ตัวล้างพิษ

หายเมาแล้วกับปลอดภัยที่จะขับรถ ไม่เหมือนกัน

ที่คนมักข้ามคือช่วงเช้าหลังดื่มหนัก NIAAA ระบุว่าอาการเมาค้างแย่ที่สุดตอนที่แอลกอฮอล์ในเลือดกลับมาใกล้ศูนย์ และอยู่ได้ 24 ชั่วโมงหรือนานกว่า ระหว่างนั้นสมาธิ การตัดสินใจ และการประสานกล้ามเนื้อยังลดลง ซึ่งกระทบการขับรถและการทำงานกับเครื่องจักร

สมมติว่าดื่มหนักถึงตี 2 แล้วตื่นมาขับรถตอน 8 โมง ตัวเลขทฤษฎีอาจบอกว่าแอลกอฮอล์หมดไปแล้ว แต่การเบรกอาจช้ากว่าปกติและสมองยังหน่วง ซึ่งเข้ากับที่ NIAAA บอกเรื่องการนอนที่ขาดช่วงและการอักเสบหลังดื่ม จึงควรตั้งกติกาสำหรับตัวเอง

• คำนวณเวลาตามสูตรก่อน แล้วคูณด้วย 1.5 ถึง 2 เป็นเวลาที่ไม่ควรขับ นี่เป็นกติกาง่าย ๆ ไม่ใช่เกณฑ์ทางการแพทย์
• ถ้านอนไม่ถึง 6 ชั่วโมงหลังดื่มหนัก ไม่ขับรถไปทำงานเช้า ใช้รถสาธารณะหรือรถรับจ้าง
• ถ้ายังมีอาการเมาค้างอยู่ ให้ถือว่ายังไม่พร้อมขับ ไม่ว่าเลขจะบอกว่าอย่างไร

เรื่องจัดการอาการเมาค้างเองมีอธิบายต่อใน วิธีแก้เมาค้าง

ตารางวางแผนเวลาคืนที่จะดื่ม

ใช้ตารางนี้เป็นจุดเริ่ม แล้วค่อยปรับตามที่คุณรู้จักตัวเอง

ปริมาณรวม (กรัมแอลกอฮอล์)	เวลาตามค่าเฉลี่ย	ตัวอย่าง	แผนที่แนะนำ
ไม่เกิน 16	ไม่เกิน 2 ชั่วโมง	เบียร์กระป๋อง 1 หรือไวน์ 1 แก้ว	กินอาหารควบ ขับกลับได้หลังพัก 3 ถึง 4 ชั่วโมง
17 ถึง 40	2 ถึง 5 ชั่วโมง	เบียร์ขวดใหญ่ 1 ถึง 1.5 ขวด	ไม่ขับกลับในคืนนั้น
41 ถึง 80	5 ถึง 10 ชั่วโมง	เบียร์ขวดใหญ่ 2 ถึง 3 ขวด หรือโซจู 1 ขวด	ไม่ขับตลอดคืนและเช้าวันถัดไป
มากกว่า 80	มากกว่า 10 ชั่วโมง	เหล้าแบ่งกันไม่กี่คนต่อ 1 ขวด	งดงานเช้า งดขับรถทั้งวันถัดไป

NHS แนะนำให้ผู้ที่ดื่มเป็นประจำไม่ควรเกิน 14 ยูนิตต่อสัปดาห์ คิดเป็นแอลกอฮอล์ราว 112 กรัม และเรียกการดื่มเกิน 8 ยูนิตในครั้งเดียวสำหรับผู้ชาย หรือ 6 ยูนิตสำหรับผู้หญิง ว่า binge drinking ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงอุบัติเหตุ ผู้ตั้งครรภ์ควรงดดื่มทั้งหมดตามคำแนะนำเดียวกัน

สัญญาณที่ไม่ใช่เมาธรรมดา

ถ้ามีคนดื่มแล้วมีอาการต่อไปนี้ NHS จัดเป็นพิษแอลกอฮอล์ ซึ่งต้องไปโรงพยาบาล ในประเทศไทยโทร 1669

• สับสน พูดไม่ชัด ยืนหรือเดินไม่ได้
• อาเจียน และเริ่มซีดหรือผิวออกเขียวคล้ำ
• หายใจช้าหรือไม่สม่ำเสมอ
• ชัก หรือหมดสติ

ระหว่างรอ NHS แนะนำให้อยู่กับเขา จัดท่านั่งหรือท่านอนตะแคงถ้าหมดสติ ห่มผ้าให้อุ่น และห้ามให้ดื่มแอลกอฮอล์เพิ่ม ห้ามให้กาแฟ ห้ามอาบน้ำเย็น ห้ามพยายามล้วงคอให้อาเจียน การปล่อยให้นอนหลับเองแล้วหวังว่าเช้าจะหายเป็นข้อผิดพลาดที่อันตรายที่สุด

คืนนี้ถ้าจะดื่ม ทำแบบนี้

1. อ่านฉลากแล้วคำนวณกรัมของเครื่องดื่มที่จะกินจริง จดผลรวมคร่าว ๆ ก่อนเริ่ม
2. กินอาหารมื้อหลักก่อนหรือระหว่างดื่ม NHS แนะนำให้ดื่มพร้อมอาหาร ดื่มช้าลง และสลับด้วยน้ำเปล่า
3. ตั้งเพดานกรัมไว้ล่วงหน้า แล้วคิดเวลากลับบ้านโดยไม่ขับเอง
4. นอนให้พอ เพราะ NIAAA ชี้ว่าแอลกอฮอล์ทำให้การนอนขาดช่วงและทำให้อ่อนเพลียในวันถัดไป
5. เช้าวันถัดไป ถ้าคุณยังรู้สึกหน่วงหรือมีอาการเมาค้าง ให้ถือว่ายังไม่พร้อมขับรถ

ข้อมูลระดับแอลกอฮอล์ตามกฎหมายและโทษการเมาแล้วขับในไทยให้ตรวจที่กรมการขนส่งทางบกหรือตำรวจทางหลวง ผมไม่ใส่ตัวเลขทางกฎหมายไว้ในนี้เพราะเปลี่ยนได้ และผมไม่เห็นเหตุผลที่จะขับรถโดยดูว่าเลขต่ำกว่าเกณฑ์แค่ไหน