แอลกอฮอล์ 70% กับ 95% ต่างกันอย่างไร ขวดไหนใช้กับงานอะไร

ถ้าเป้าหมายคือฆ่าเชื้อ ให้ใช้ 70% ถ้าเป้าหมายคือล้างคราบมัน กาว หรือเช็ดอุปกรณ์ที่ต้องแห้งเร็ว 95% ทำได้ดีกว่า สองขวดนี้ไม่ได้เป็นรุ่นอ่อนกับรุ่นแรงของสิ่งเดียวกัน เพราะตัวเลขที่สูงกว่าไม่ได้แปลว่าฆ่าเชื้อดีกว่า และบ้านที่มีทั้งสองขวดควรรู้ว่าหยิบขวดไหนตอนไหน

ทำไม 70% ฆ่าเชื้อได้ดีกว่า 95%

CDC ระบุในแนวทางการฆ่าเชื้อสำหรับสถานพยาบาลว่า ความเข้มข้นที่ฆ่าแบคทีเรียได้ดีที่สุดของเอทิลและไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์อยู่ที่ 60 ถึง 90% ในน้ำ (โดยปริมาตร) และประสิทธิภาพตกลงเร็วเมื่อเจือจางต่ำกว่า 50% เหตุผลที่ต้องมีน้ำคือโปรตีนจะเสียสภาพได้เร็วกว่าเมื่อมีน้ำอยู่ด้วย แอลกอฮอล์เกือบบริสุทธิ์จึงทำงานช้ากว่าสูตรที่มีน้ำผสม

อีกเรื่องคือการระเหย แอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อได้ต้องอยู่บนพื้นผิวให้นานพอ CDC ก็ชี้ว่าแอลกอฮอล์ระเหยเร็ว ทำให้ยากที่จะรักษาเวลาสัมผัสที่ต้องการ ถ้าเปียกแค่ 3 วินาทีแล้วแห้งสนิท เชื้อได้รับน้อยกว่าที่คิด สูตร 70% มีน้ำราว 30% ช่วยให้ยังเปียกอยู่ได้นานกว่า 95% ที่แห้งแทบทันที

ตารางต่อไปนี้เทียบสองความเข้มข้นในแง่ที่คนใช้ในบ้านเจอจริง

หัวข้อ	70%	95%
อยู่ในช่วง 60 ถึง 90% ที่ CDC ระบุ	ใช่	ไม่ใช่ สูงกว่าช่วง
ความเร็วในการแห้ง	แห้งใน 20 ถึง 60 วินาที ขึ้นกับอุณหภูมิห้อง	แห้งใน 5 ถึง 15 วินาที (ประมาณการ)
เช็ดฆ่าเชื้อโต๊ะ ลูกบิด สวิตช์	เหมาะ	ไม่คุ้ม แห้งเร็วเกินไป
ล้างคราบมัน คราบกาว สติกเกอร์	ได้ ใช้ผ้าชุบแล้วรอ	ได้เร็วกว่า
เช็ดแผงวงจร หัวเลนส์ กลไกที่กลัวน้ำ	น้ำที่ผสมอยู่ตกค้างได้	เหมาะกว่า
ผิวมือ	เหมาะกว่า แห้งแตกน้อยกว่า	แห้งและแสบกว่า
ราคาต่อขวดที่ใช้ได้	ถูกกว่า	แพงกว่าเล็กน้อย

ตัวเลขการแห้งในตารางเป็นการประมาณจากการใช้งานทั่วไป ไม่ใช่ค่าจากแหล่งอ้างอิง ผลจริงต่างกันตามอุณหภูมิห้องและปริมาณที่ฉีด

70% ใช้ที่ไหนในบ้าน

พื้นผิวสัมผัสบ่อยเป็นงานหลักของ 70% และมีวิธีที่ได้ผลกว่าการฉีดแล้วปล่อยให้แห้ง

1. เช็ดคราบสกปรกออกก่อนด้วยสบู่หรือน้ำยาล้างจาน คราบมันและฝุ่นบังเชื้อไว้ ทำให้แอลกอฮอล์ไม่ถึง
2. ฉีดหรือชุบผ้าให้พื้นผิวเปียกทั่ว
3. ปล่อยให้เปียกต่อเนื่องราว 30 วินาทีถึง 1 นาที ถ้าแห้งก่อนให้ฉีดซ้ำ
4. ปล่อยให้แห้งเอง ไม่ต้องเช็ดซ้ำ

จุดที่เหมาะกับขั้นตอนนี้ได้แก่ ลูกบิดประตู ปุ่มกดชักโครก สวิตช์ไฟ รีโมต ที่จับตู้เย็น เมาส์และแป้นพิมพ์ (ฉีดใส่ผ้า ไม่ฉีดใส่เครื่อง) เหล็กสแตนเลสที่น้ำยาฟอกขาวกัดผิวได้ก็เช็ดด้วยแอลกอฮอล์ได้ปลอดภัยกว่า

บนผิวมือ CDC แนะนำให้ล้างมือด้วยสบู่กับน้ำก่อนเป็นอันดับแรก และใช้เจลที่มีแอลกอฮอล์อย่างน้อย 60% เมื่อไม่มีสบู่ ถูมือให้ทั่วจนแห้งราว 20 วินาที ไม่เช็ดออกก่อนแห้ง และไม่ได้ผลดีกับมือที่เปื้อนมันหรือเห็นสิ่งสกปรกชัดเจน

95% เหมาะกับงานไหน

ข้อดีของ 95% คือน้ำน้อย แห้งไว และละลายคราบมันกับกาวได้ดี ใช้ในงานที่ฆ่าเชื้อไม่ใช่เป้าหมาย

• ล้างคราบกาวสติกเกอร์ที่ติดกระจก แก้ว หรือโลหะ ชุบผ้าวางทิ้งไว้ 1 ถึง 2 นาทีแล้วเช็ด
• เช็ดคราบหมึกปากกาเคมีบนพื้นผิวแข็งที่ไม่ทำปฏิกิริยากับตัวทำละลาย ทดสอบมุมซ่อนก่อน
• เช็ดคราบมันบนกระจกและแก้ว ก่อนล้างด้วยน้ำยาเช็ดกระจก
• เช็ดฟลักซ์และคราบบนแผงวงจร หัวเลนส์กล้อง ผู้ผลิตบางรายแนะนำไอโซโพรพิลความเข้มข้นสูง ดูคู่มือเครื่องก่อน
• ล้างหัวพิมพ์ หัวเทป หรือชิ้นส่วนที่ต้องแห้งเร็วโดยไม่เหลือคราบน้ำ

สำหรับการดูแลกระจกให้ใสไม่เป็นคราบ ดูขั้นตอนในวิธีเช็ดกระจกให้ใส ซึ่งแอลกอฮอล์ช่วยตอนเริ่มจากกระจกที่มีคราบมันหนา

เจือจาง 95% ให้เป็น 70% เอง

เมื่อมีแต่ขวด 95% และอยากได้ 70% สำหรับเช็ดพื้นผิว ใช้สัดส่วน 70 หารด้วย 95 ได้ประมาณ 0.74 นั่นคือแอลกอฮอล์ 74 มิลลิลิตร เติมน้ำให้ครบ 100 มิลลิลิตร

ปริมาณที่ต้องการ	แอลกอฮอล์ 95%	เติมน้ำสะอาดจนครบ
100 มล.	74 มล.	100 มล.
250 มล. (ขวดสเปรย์เล็ก)	184 มล.	250 มล.
500 มล.	368 มล.	500 มล.
1,000 มล.	737 มล.	1,000 มล.

ถ้าเริ่มจากไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์ 99% ใช้ 71 มล. ต่อ 100 มล.

วิธีทำที่ลดความผิดพลาด

1. ตวงแอลกอฮอล์ใส่ถ้วยตวงที่มีขีดบอกปริมาณ
2. เติมน้ำสะอาดไปทีละน้อยจนถึงขีดที่ต้องการ ไม่ใช่ตวงน้ำแยกแล้วเทรวม เพราะปริมาตรของแอลกอฮอล์กับน้ำรวมกันแล้วลดลงเล็กน้อย
3. เทใส่ขวดสเปรย์ที่แห้งและสะอาด แกว่งเบาๆ
4. ติดฉลาก ใส่ความเข้มข้นและวันที่ทำ

ใช้น้ำต้มสุกที่เย็นแล้วหรือน้ำกลั่นจะดีกว่าน้ำก๊อก เพราะไม่มีแร่ธาตุให้ตกค้าง และอย่าเทแอลกอฮอล์ใส่ขวดที่เคยบรรจุน้ำยาอื่นโดยไม่ล้างให้หมดก่อน

พื้นผิวที่แอลกอฮอล์ทำให้เสียหาย

แอลกอฮอล์เป็นตัวทำละลาย จึงไม่ปลอดภัยกับของบางอย่างแม้ฆ่าเชื้อได้ CDC ระบุว่าการใช้ซ้ำๆ ทำให้ยางและท่อพลาสติกบางชนิดบวมและแข็ง ที่บ้านเจอเรื่องนี้บ่อยในของเหล่านี้

วัสดุ	ผลที่ตามมา	ทางเลือก
ไม้เคลือบแลคเกอร์ โชว์ฟอร์ไมก้าเก่า	ผิวขุ่น ด้าน ลอกเป็นวง	ผ้าชุบน้ำสบู่เจือจาง
อะคริลิก พลาสติกใส	เกิดรอยร้าวละเอียด	ผ้าไมโครไฟเบอร์ชื้นกับน้ำสบู่
จอสัมผัสที่มีสารเคลือบกันรอยนิ้วมือ	สารเคลือบหลุดตามการใช้ซ้ำ	ทำตามคู่มือของผู้ผลิต
ยางซีลตู้เย็น ยางขอบประตู	แข็ง เปราะ	ผ้าชุบน้ำอุ่นผสมสบู่
หนังแท้ หนังเทียม	แห้ง แตก ซีด	น้ำยาเช็ดหนังเฉพาะ
สีรถ และผิวพ่นสี	ซีด สีหลุดเมื่อถูแรง	แชมพูล้างรถ

กฎสั้นๆ ก่อนใช้กับของที่ไม่แน่ใจ คือทดสอบจุดซ่อนก่อนด้วยสำลีชุบ รอ 2 นาที ถ้าผิวเหนียว เปลี่ยนสี หรือด้านลง ให้หยุด

ข้อห้ามด้านไฟและด้านเคมี

แอลกอฮอล์ติดไฟง่ายและไอระเหยลอยต่ำตามพื้น CDC ระบุให้เก็บในที่เย็นและระบายอากาศดี ที่บ้านจึงควรปฏิบัติแบบนี้

• ไม่ฉีดแอลกอฮอล์ขณะเตาแก๊สติดอยู่หรือมีธูปเทียน จุดบุหรี่อยู่ใกล้ๆ
• ไม่ฉีดใส่ปลั๊กไฟ ตัวรับไฟ หรืออุปกรณ์ที่เสียบไฟอยู่ ถอดปลั๊กก่อนเสมอ
• เก็บขวดห่างจากเตา เตารีด และที่ที่แดดส่อง ไม่ทิ้งไว้ในรถตากแดด
• เก็บขวดแอลกอฮอล์ให้พ้นมือเด็ก CDC เตือนผู้ใหญ่ให้ดูเด็กขณะใช้เจลล้างมือเพื่อป้องกันการกลืนกิน
• ฉีดในห้องที่อากาศถ่ายเทและเปิดหน้าต่างหรือพัดลม

ห้ามผสมแอลกอฮอล์กับน้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาทำความสะอาดอื่นในขวดเดียวกัน CDC แนะนำให้ไม่ผสมน้ำยาฟอกขาวกับสารทำความสะอาดหรือฆ่าเชื้อชนิดอื่น เพราะปฏิกิริยาที่เกิดสร้างไอที่เป็นอันตราย ถ้าต้องใช้ทั้งสองอย่าง ให้เช็ดอย่างหนึ่งออกให้สะอาด ล้างน้ำ รอให้แห้ง แล้วค่อยใช้อีกอย่าง

แอลกอฮอล์ไม่ใช่ทุกอย่าง

สิ่งที่แอลกอฮอล์ทำไม่ได้ก็ควรรู้ไว้ CDC ระบุว่าแอลกอฮอล์ไม่มีฤทธิ์ฆ่าสปอร์ของแบคทีเรีย และสำหรับเจลล้างมือ CDC ระบุว่าไม่ได้ผลดีกับเชื้อบางชนิดเท่าสบู่กับน้ำ ตัวอย่างที่ระบุคือ norovirus, Cryptosporidium และ C. difficile รวมทั้งไม่ช่วยขจัดสารเคมีออกจากมือ

เรื่องการเป็นน้ำยาฆ่าเชื้อ EPA ของสหรัฐฯ ระบุว่าไม่ได้ตรวจสอบประสิทธิภาพของส่วนผสมในบ้านอย่างน้ำส้มสายชูหรือแอลกอฮอล์ แปลว่าการเช็ดด้วยแอลกอฮอล์ธรรมดาไม่ได้มาพร้อมการรับรองว่าฆ่าเชื้อชนิดใดได้เท่าไร ในที่ที่ต้องการระดับฆ่าเชื้อที่ตรวจสอบได้ เช่นห้องเด็กอ่อน ให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีเลขทะเบียนและอ่านเวลาสัมผัสจากฉลาก

ถ้างานคือฆ่าเชื้อห้องน้ำทั้งห้อง การใช้น้ำยาฟอกขาวเจือจางได้ผลกว่าและคุ้มกว่า วิธีเลือกน้ำยาสำหรับห้องน้ำอยู่ในการเลือกน้ำยาล้างห้องน้ำ และขั้นตอนทั้งห้องอยู่ในทำความสะอาดห้องน้ำ

ซื้อขวดไหนมาไว้ที่บ้าน

บ้านส่วนใหญ่พอแล้วกับสองขวด ขวดละงานเดียว ถ้าต้องเลือกขวดเดียว ให้ซื้อ 70% เพราะใช้ได้ทั้งเช็ดพื้นผิวและแบ่งเจือจางต่อได้หากต้องการ ดูฉลากสามจุด

• ความเข้มข้น เป็นเปอร์เซ็นต์โดยปริมาตร (v/v) ไม่ใช่โดยน้ำหนัก
• ชนิด เอทิลแอลกอฮอล์ (เอทานอล) หรือไอโซโพรพิลแอลกอฮอล์
• เลขทะเบียนหรือเลขจดแจ้งจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ถ้าขายเป็นผลิตภัณฑ์ล้างแผลหรือเจลล้างมือ

ขวดที่เขียนว่า "แอลกอฮอล์ล้างแผล" ใช้เช็ดพื้นผิวในบ้านได้ แต่ราคาต่อมิลลิลิตรแพงกว่าซื้อชนิดทั่วไป ส่วนแอลกอฮอล์ที่ขายเป็นเชื้อเพลิงหรือเมทิลแอลกอฮอล์ ห้ามใช้เช็ดผิวหรือภาชนะที่สัมผัสอาหาร

ตารางเลือกขวดตามงาน

งาน	ขวดที่หยิบ	ข้อควรระวัง
เช็ดลูกบิด สวิตช์ รีโมต	70%	ฉีดใส่ผ้าก่อน รอให้เปียกอย่างน้อย 30 วินาที
เช็ดโต๊ะอาหารหลังล้างสะอาดแล้ว	70%	ผ่านการล้างด้วยสบู่ก่อน
ล้างกาวสติกเกอร์	95%	ทดสอบมุมซ่อนบนพลาสติกและสีเคลือบ
เช็ดหูฟัง แป้นพิมพ์	70% ชุบผ้าบิดหมาด	ไม่เปียกเข้าช่อง
เช็ดเลนส์กล้องและแผงวงจร	95% ตามคู่มือเครื่อง	ถอดปลั๊ก ไม่ใช้ใกล้ไฟ
ทำความสะอาดมือเมื่อไม่มีสบู่	เจลแอลกอฮอล์อย่างน้อย 60%	ถูจนแห้ง และล้างด้วยสบู่เมื่อมือเปื้อนมัน
ฆ่าเชื้อห้องน้ำทั้งห้อง	ไม่ใช่แอลกอฮอล์	ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อที่มีทะเบียน

ถ้าฉีดแล้วเกิดอาการแสบตา ไอ หรือหายใจไม่ออก ให้ออกไปสูดอากาศภายนอก ล้างตาด้วยน้ำสะอาดนานราว 15 นาที และโทร 1669 หากอาการไม่ดีขึ้น