เมนูอาหารวันเกิด จัดอะไรดี ตามจำนวนแขก วัย และงบต่อหัว

เมนูอาหารวันเกิดที่ดีคือเมนูที่คนทำยังได้นั่งกินกับแขก ผมแนะนำสูตรง่ายๆ ไว้ตั้งต้น จานหลักที่ทำสดหนึ่งถึงสองอย่าง กับข้าวที่ทำล่วงหน้าได้สองอย่าง ของทานเล่นหนึ่งอย่าง และเค้ก จากนั้นค่อยปรับตามจำนวนแขก อายุของคนมางาน และงบที่มี ส่วนที่ยากจริงๆ ไม่ใช่การเลือกว่าจะทำอะไร มันคือการคำนวณปริมาณและจัดเวลาให้ทุกอย่างร้อนพร้อมกัน

ตอบสามคำถามนี้ก่อนเปิดหาเมนู

ก่อนจะคิดว่าทำต้มยำหรือแกงเขียวหวาน ให้ตอบสามเรื่องนี้ให้ได้ เพราะมันตัดตัวเลือกออกไปได้ครึ่งหนึ่งทันที

1. แขกกี่คน และนั่งกินหรือยืนกิน ถ้าเกิน 12 คนในบ้านทั่วไป การนั่งโต๊ะเดียวพร้อมกันจะเริ่มอึดอัด รูปแบบบุฟเฟต์หรือหม้อกลางจะจัดการง่ายกว่า
2. ใครเป็นเจ้าของวันเกิด และแขกเป็นวัยไหน งานวันเกิดลูกอายุ 6 ขวบกับงานวันเกิดคุณยายอายุ 80 ใช้เมนูคนละชุด
3. เตาในบ้านมีกี่หัว มีเตาอบหรือไม่ และตู้เย็นว่างแค่ไหน ข้อนี้คนมักลืม แต่มันกำหนดว่าทำของสดได้กี่จานในเวลาเดียวกัน

ถ้าบ้านมีเตาแก๊สสองหัวกับหม้อหุงข้าวหนึ่งใบ จานที่ต้องผัดสดก่อนเสิร์ฟไม่ควรเกินสองอย่าง ที่เหลือต้องเป็นของที่ทำเสร็จก่อนแล้วอุ่น หรือของที่กินเย็นได้

โครงเมนูที่ใช้ได้กับงานเกือบทุกขนาด

แทนที่จะเลือกเมนูทีละอย่างแบบสุ่ม ให้คิดเป็นช่อง แล้วเติมของในแต่ละช่อง วิธีนี้ทำให้โต๊ะมีทั้งของร้อน ของเย็น ของมัน และของเปรี้ยวช่วยตัดรส

ช่องในเมนู	หน้าที่	ตัวอย่างที่ทำล่วงหน้าได้	ตัวอย่างที่ต้องทำสด
จานหลัก	ให้อิ่ม เป็นจุดเด่นของโต๊ะ	แกงมัสมั่น หมูตุ๋น ไก่อบซอส	ปลานึ่งมะนาว กุ้งผัดพริกเกลือ
กับข้าวที่สอง	เพิ่มเนื้อสัตว์อีกชนิด	ไก่ทอดหมักไว้คืนก่อน ทอดก่อนเสิร์ฟ	ผัดผักรวม
ซุปหรือแกงจืด	ให้มีน้ำบนโต๊ะ	ต้มจืดเต้าหู้หมูสับ น้ำซุปเคี่ยวไว้ก่อน	ต้มยำ ใส่กุ้งตอนท้าย
ของทานเล่น	กินระหว่างรอ	ปอเปี๊ยะห่อไว้แช่เย็น	ทอดมันทอดสด
ยำหรือสลัด	ตัดเลี่ยน	ผักหั่นแช่เย็นไว้ แยกน้ำยำ	คลุกตอนเสิร์ฟ
ของหวาน	ปิดมื้อ	เค้ก พุดดิ้ง ผลไม้หั่น	ไอศกรีมตักเสิร์ฟ

กฎของผมคือในหกช่องนี้ ให้มีของที่ทำสดตอนแขกมาแล้วไม่เกินสองช่อง ที่เหลือต้องเสร็จก่อนแขกมาอย่างน้อยหนึ่งชั่วโมง

จานหลักที่อุ่นแล้วอร่อยขึ้นคือแกงกะทิ หมูตุ๋น และสตูว์ ทำวันก่อนแล้วอุ่นในวันงานจะรสกลมขึ้น เพราะเครื่องแกงซึมเข้าเนื้อ ส่วนของทอดกรอบและผัดผักควรทำทีหลังสุด

ปริมาณอาหารต่อคน ประมาณเท่าไรถึงไม่ขาดไม่เหลือ

ตัวเลขด้านล่างเป็นตัวเลขตั้งต้นโดยประมาณสำหรับผู้ใหญ่ที่กินมื้อเย็นเต็มมื้อ ไม่ได้มาจากงานวิจัย เป็นการคำนวณจากขนาดจานกับข้าวทั่วไป ให้ปรับตามว่าแขกเป็นสายกินแค่ไหน

อาหาร	ต่อผู้ใหญ่ 1 คน (โดยประมาณ)	สำหรับ 10 คน
เนื้อสัตว์รวมทุกจาน (น้ำหนักดิบ)	150 ถึง 200 กรัม	1.5 ถึง 2 กิโลกรัม
ข้าวสาร	80 ถึง 100 กรัม	0.8 ถึง 1 กิโลกรัม
เส้นสด (ถ้ามีเมนูเส้น)	100 กรัม	1 กิโลกรัม
ผักรวมทุกจาน	100 ถึง 150 กรัม	1 ถึง 1.5 กิโลกรัม
ของทานเล่น	3 ถึง 4 ชิ้น	30 ถึง 40 ชิ้น
เครื่องดื่ม (ไม่รวมแอลกอฮอล์)	2 ถึง 3 แก้ว	20 ถึง 30 แก้ว

ตัวอย่างสมมติ สมมติว่างานมีผู้ใหญ่ 8 คน เด็ก 4 คน ให้นับเด็กอายุต่ำกว่า 10 ขวบเป็นครึ่งคน ก็จะคำนวณเหมือน 10 คน ถ้าเนื้อสัตว์มีสามจาน คือไก่ หมู และกุ้ง ให้แบ่ง 1.8 กิโลกรัมออกเป็นสามส่วน แล้วเพิ่มจานที่เด็กชอบ ซึ่งมักเป็นไก่ทอด ให้มากกว่าส่วนอื่นเล็กน้อย

ถ้าไม่แน่ใจ ให้เพิ่มข้าวกับผัก ไม่ใช่เพิ่มเนื้อสัตว์ ข้าวเหลือเอาไปทำข้าวผัดได้ ส่วนกุ้งที่เหลือครึ่งกิโลคือเงินที่หายไป

เมนูตามวัยของเจ้าของวันเกิด

วันเกิดเด็กเล็ก

เด็กกินไม่เยอะ แต่เลือก และมักกินช้าเพราะเล่นไปด้วย เมนูที่ได้ผลคือของที่หยิบกินได้ด้วยมือ ชิ้นเล็ก รสไม่จัด เช่น ไก่ทอดชิ้นพอดีคำ ข้าวปั้น ไส้กรอกพันแป้ง ผลไม้หั่นเสียบไม้ ข้าวผัดไข่ ส่วนผู้ใหญ่ที่มาด้วย ให้มีกับข้าวรสจัดแยกอีกโต๊ะ เช่น ยำหรือน้ำพริก

สิ่งที่ต้องระวังคือขนาดชิ้น องุ่นทั้งลูก ไส้กรอกหั่นเป็นวงกลม และถั่วเม็ด เป็นของที่ติดคอเด็กเล็กได้ง่าย ให้ผ่าองุ่นเป็นสี่ส่วนตามยาว และหั่นไส้กรอกตามยาวก่อนหั่นท่อน

วันเกิดวัยทำงาน

กลุ่มนี้มักชอบอาหารที่กินแล้วคุยไปด้วยได้นาน หม้อกลางอย่างหมูกระทะหรือสุกี้ช่วยได้มาก เพราะทุกคนลงมือปรุงเอง เจ้าภาพแค่เตรียมของดิบ ถ้าจะทำหมูกระทะที่บ้าน เรื่องเตา น้ำจิ้ม และปริมาณเนื้อต่อคน ผมเขียนไว้ในหมูกระทะทำเองที่บ้าน แล้ว ถ้ายังเลือกไม่ได้ระหว่างน้ำซุปใสกับหม้อน้ำจิ้ม ลองอ่านชาบูกับสุกี้ต่างกันยังไง ก่อนตัดสินใจ

วันเกิดผู้สูงอายุ

ให้คิดเรื่องเคี้ยวและกลืนก่อนเรื่องรสชาติ เนื้อที่ตุ๋นจนนุ่ม ปลานึ่งที่แกะก้างให้แล้ว ไข่ตุ๋น แกงจืดฟัก และข้าวต้มหรือข้าวสวยหุงนิ่มกว่าปกติเล็กน้อย เป็นตัวเลือกที่ดี ถ้าท่านคุมเกลือหรือน้ำตาลตามที่แพทย์สั่ง ให้แยกน้ำจิ้มและน้ำปลาพริกไว้ข้างจาน ไม่ปรุงเค็มลงไปในจานหลัก แล้วให้คนอื่นเติมเองที่โต๊ะ

ของหวานสำหรับงานนี้ไม่จำเป็นต้องเป็นเค้กครีม ขนมไทยเนื้อนุ่มอย่างขนมถ้วยหรือบัวลอย หรือเค้กชิ้นเล็กที่หวานน้อย ก็ทำหน้าที่เป่าเทียนได้เหมือนกัน

งบต่อหัวกับรูปแบบงาน เลือกแบบไหนคุ้ม

ราคาวัตถุดิบเปลี่ยนตามตลาดและฤดู จึงไม่ขอให้ตัวเลขบาทตายตัว แต่หลักการเทียบความคุ้มของแต่ละรูปแบบยังใช้ได้

รูปแบบ	งานแบบไหนเหมาะ	ข้อดี	ข้อเสีย
ทำเองทั้งหมด นั่งโต๊ะ	6 ถึง 10 คน ครอบครัว	คุมรสและงบได้ดีที่สุด	คนทำเหนื่อย ต้องวางไทม์ไลน์
หม้อกลาง หมูกระทะ สุกี้	6 ถึง 15 คน วัยทำงาน	เตรียมง่าย แขกปรุงเอง	ควันและกลิ่น ต้องมีที่โล่ง
ทำบางจาน สั่งบางจาน	10 ถึง 20 คน	ลดงานครัวครึ่งหนึ่ง	ต้องนัดเวลารับอาหารให้แม่น
ไปกินที่ร้าน	ทุกขนาด	ไม่ต้องล้างจาน	ค่าใช้จ่ายสูงกว่า มี service charge และ VAT

สูตรผสมที่จัดการง่ายที่สุดสำหรับงาน 10 ถึง 20 คนคือ ทำจานหลักเองหนึ่งอย่างที่เป็นของถนัด สั่งกับข้าวอีกสองถึงสามอย่างจากร้านที่ไว้ใจ แล้วซื้อเค้ก ส่วนถ้าเลือกไปกินที่ร้าน ลองอ่านมารยาทบนโต๊ะอาหาร ในส่วนของการเป็นเจ้าภาพและการหารบิล เพราะงานวันเกิดมักมีคำถามว่าใครจ่ายส่วนไหน

ไทม์ไลน์ 3 วันก่อนงาน สำหรับงาน 10 คน

ตัวอย่างนี้สมมติว่างานเริ่ม 18.00 น. วันเสาร์ และเมนูคือ แกงมัสมั่นไก่ ไก่ทอด ต้มจืดเต้าหู้หมูสับ ปอเปี๊ยะทอด ยำวุ้นเส้น และเค้กสั่งร้าน

เวลา	งานที่ทำ	จุดที่ต้องเช็ก
พฤหัสบดี	เขียนรายการซื้อ สั่งเค้ก นับจานชามแก้ว	ตู้เย็นต้องว่างอย่างน้อยหนึ่งชั้น
ศุกร์ เช้า	ซื้อของแห้ง เครื่องแกง ผัก ผลไม้	ผักใบให้ซื้อวันเสาร์ถ้าทำได้
ศุกร์ เย็น	เคี่ยวแกงมัสมั่น หมักไก่ทอด ห่อปอเปี๊ยะ	แกงต้องเย็นภายใน 1 ถึง 2 ชั่วโมงแล้วเข้าตู้เย็น
เสาร์ 10.00	ซื้อผักสดและเนื้อหมูสับ	ซื้อของสดเป็นอย่างสุดท้ายก่อนกลับบ้าน
เสาร์ 14.00	เคี่ยวน้ำซุป หั่นผักยำ ผสมน้ำยำ	น้ำยำแยกกล่อง ยังไม่คลุก
เสาร์ 16.30	รับเค้ก จัดโต๊ะ เตรียมน้ำแข็ง	เค้กครีมเข้าตู้เย็นทันที
เสาร์ 17.15	อุ่นแกงให้เดือดทั่วหม้อ ทอดปอเปี๊ยะ	ของทอดวางบนตะแกรง ไม่วางทับกัน
เสาร์ 17.40	ทอดไก่ ใส่หมูสับลงน้ำซุป	ไก่ทอดชิ้นใหญ่ต้องสุกถึงกระดูก
เสาร์ 17.55	คลุกยำ หุงข้าวเสร็จพอดี	ยำคลุกก่อนเสิร์ฟไม่เกิน 10 นาที

เรื่องทำแกงให้เย็นเร็ว ให้แบ่งแกงหม้อใหญ่ใส่ภาชนะตื้นหลายใบ ตั้งพักให้หายร้อนที่อุณหภูมิห้อง แล้วเข้าตู้เย็นภายในหนึ่งถึงสองชั่วโมง ตามคำแนะนำของสำนักงานมาตรฐานอาหารของสหราชอาณาจักร (FSA) ซึ่งกำหนดให้ตู้เย็นอยู่ที่ 0 ถึง 5 องศาเซลเซียส ถ้าใส่หม้อแกงร้อนๆ เข้าตู้ทั้งหม้อ ตรงกลางหม้อจะเย็นช้ามาก และของอื่นในตู้จะอุ่นขึ้นไปด้วย

วางอาหารบนโต๊ะทั้งงานอย่างไรให้ปลอดภัย

งานวันเกิดต่างจากมื้อเย็นปกติตรงที่อาหารวางบนโต๊ะนานกว่า คนมาไม่พร้อมกัน บางคนกินรอบสองตอนสามทุ่ม ช่วงเวลาที่อาหารวางที่อุณหภูมิห้องคือช่วงเสี่ยง

หลักห้าข้อขององค์การอนามัยโลก คือรักษาความสะอาด แยกของดิบกับของสุก ทำให้สุกทั่วถึง เก็บอาหารที่อุณหภูมิที่ปลอดภัย และใช้น้ำกับวัตถุดิบที่ปลอดภัย พอแปลงเป็นงานจริงในวันเกิด จะได้ประมาณนี้

• ตักอาหารออกมาวางทีละถาดเล็ก แล้วเติมจากหม้อบนเตาหรือในตู้เย็น ไม่เทลงถาดใหญ่ทั้งหมดตั้งแต่แรก
• ใช้ช้อนกลางแยกทุกจาน โดยเฉพาะงานหม้อกลาง ตะเกียบคีบเนื้อดิบห้ามใช้คีบเข้าปาก
• ของที่มีกะทิ ไข่ หรืออาหารทะเล ให้เก็บกลับเข้าตู้เย็นก่อนจานอื่น
• ยำ สลัด และผลไม้หั่น ให้วางบนถาดที่รองด้วยน้ำแข็งถ้างานยาวเกินหนึ่งชั่วโมง
• เค้กครีมสดออกจากตู้เย็นตอนจะเป่าเทียน ตัดแบ่งแล้วเก็บส่วนที่เหลือกลับทันที

เค้กกับของหวาน ซื้อหรือทำเอง

เค้กวันเกิดคือของที่ทุกคนจำได้ แต่เป็นของที่คนทำครั้งแรกพลาดบ่อยที่สุด เพราะต้องอบให้สุก รอให้เย็นสนิท แล้วแต่งหน้าในวันเดียวกับที่ต้องทำกับข้าว ถ้าไม่ใช่คนอบขนมเป็นประจำ ผมแนะนำให้ซื้อเค้กแล้วไปทำของหวานรองที่ง่ายกว่า เช่น ผลไม้หั่นหรือวุ้น

ถ้าอยากทำเค้กเองจริงๆ ให้เลือกสูตรที่อบล่วงหน้าได้หนึ่งวัน เช่น ชีสเค้กอบที่ต้องแช่เย็นข้ามคืนอยู่แล้ว ตามสูตรชีสเค้ก หรือเค้กช็อกโกแลตที่เนื้อชุ่มขึ้นหลังพักหนึ่งคืน ตามสูตรเค้กช็อกโกแลต วิธีนี้ทำให้วันงานเหลือแค่แต่งหน้าและปักเทียน

เรื่องขนาด เค้ก 1 ปอนด์ตัดได้ประมาณ 8 ถึง 10 ชิ้นเล็ก ถ้าแขกเกิน 12 คน หรือไม่มีของหวานอื่น ให้ขึ้นเป็น 2 ปอนด์

เครื่องดื่มสำหรับทุกคนบนโต๊ะ

เครื่องดื่มเป็นส่วนที่คนจัดงานมักซื้อเยอะเกิน หรือไม่ก็มีแต่น้ำอัดลม วิธีที่ดีคือมีน้ำเปล่าเย็นเป็นหลัก แล้วเพิ่มเครื่องดื่มทำเองหนึ่งเหยือกที่ผสมไว้ล่วงหน้าได้ เช่น น้ำมะนาวโซดา ชาเย็นไม่หวานมาก หรือม็อกเทลผลไม้ ซึ่งมีสูตรในม็อกเทลทำง่าย ข้อดีคือเด็กและคนที่ต้องขับรถกลับบ้านมีทางเลือกนอกจากน้ำเปล่า

น้ำแข็งเผื่อไว้ประมาณครึ่งกิโลกรัมต่อคนสำหรับงานช่วงอากาศร้อน และแยกน้ำแข็งสำหรับใส่แก้วออกจากน้ำแข็งที่ใช้แช่ขวดเสมอ เพราะน้ำแข็งแช่ขวดโดนมือหลายคนและก้นขวดที่ไม่สะอาด

ของเหลือหลังงาน เก็บและอุ่นยังไง

หลังงาน กับข้าวที่ยังเหลือให้แบ่งใส่กล่องเล็ก ปิดฝา แล้วเข้าตู้เย็นภายในหนึ่งถึงสองชั่วโมงหลังจากยกลงจากโต๊ะ FSA แนะนำให้กินของเหลือภายใน 48 ชั่วโมง ถ้าคิดว่ากินไม่ทันให้แช่แข็งไว้ และอุ่นซ้ำได้ครั้งเดียว โดยอุ่นให้ร้อนจนมีไอขึ้นทั่วทั้งชิ้น อย่าอุ่นแค่พอหายเย็น

แกงกะทิเหลือให้แบ่งเป็นกล่องขนาดหนึ่งมื้อ จะได้อุ่นทีละกล่อง ไม่ต้องอุ่นทั้งหม้อซ้ำหลายรอบ ส่วนของทอดอย่างไก่ทอดและปอเปี๊ยะ อุ่นในหม้อทอดไร้น้ำมันหรือเตาอบจะกลับมากรอบกว่าไมโครเวฟ ถ้าตู้เย็นแน่นจนวางไม่ถูกที่ ดูวิธีจัดชั้นได้ที่จัดตู้เย็นให้อาหารอยู่นาน

ถ้าจัดวันเกิดที่บ้านครั้งแรก

• เลือกเมนูที่เคยทำสำเร็จมาแล้วอย่างน้อยหนึ่งครั้ง วันเกิดไม่ใช่วันลองสูตรใหม่
• ทำสดตอนแขกมาแล้วไม่เกินสองจาน ที่เหลือต้องเสร็จก่อน
• ขอให้คนในบ้านหนึ่งคนรับหน้าที่ล้างจานระหว่างงาน และอีกคนเติมอาหาร
• เตรียมกล่องใส่ของเหลือกับถุงใส่น้ำแข็งไว้ล่วงหน้า แขกมักอยากห่อกลับ
• ถามเรื่องแพ้อาหารตอนส่งคำเชิญ โดยเฉพาะกุ้ง ถั่ว และนม จะได้ไม่ต้องรู้ตอนที่จานวางอยู่บนโต๊ะแล้ว