วิธีเลี้ยงหมาสำหรับมือใหม่ เตรียมอะไรก่อนรับน้องเข้าบ้าน

คนที่เลี้ยงหมาครั้งแรกมักเตรียมของเยอะเกินและเตรียมใจน้อยเกิน ซื้อบ้านหมาหลังใหญ่ ซื้อเสื้อผ้าสิบตัว แต่ยังไม่ได้คิดว่าตอนตีห้าที่น้องร้องจะทำอย่างไร หรือวันที่ต้องไปต่างจังหวัดสามวันจะฝากใคร บทความนี้เรียงตามลำดับที่เจ้าของใหม่ต้องเจอจริง เริ่มจากคำถามก่อนรับน้อง ผ่านสามวันแรก ไปจนถึงเรื่องสุขภาพและอากาศร้อนของเมืองไทย

ถามตัวเองห้าข้อก่อนรับน้องมา

หมาอยู่กับเราได้ 10 ถึง 15 ปี ส่วนหนึ่งขึ้นกับขนาดและพันธุ์ การตัดสินใจจึงควรอยู่บนข้อเท็จจริงของบ้านเรา ไม่ใช่ความน่ารักตอนเห็นรูป

1. เวลาว่างต่อวัน ถ้าต้องอยู่คนเดียวเกิน 8 ชั่วโมงทุกวัน ลูกสุนัขจะเหงา ร้อง และกัดข้าวของ
2. ที่อยู่ ห้องเช่าหรือคอนโดบางแห่งห้ามเลี้ยง บางแห่งจำกัดขนาด ถามนิติบุคคลหรือเจ้าของห้องก่อน
3. งบรายเดือน อาหาร ค่าตัดขน ค่าหมัดเห็บ และเงินสำรองสำหรับเจ็บป่วย
4. คนในบ้าน ใครแพ้ขน ใครกลัวหมา ใครจะช่วยดูแลจริง
5. คนฝาก เวลาไปเที่ยวหรือป่วย มีใครรับดูแลหรือไม่

เรื่องพันธุ์ ดูภาพรวมที่ สายพันธุ์สุนัขยอดนิยม แล้วจับคู่กับพื้นที่บ้านและพลังงานของคน หมาพันธุ์ใหญ่ขนหนาในห้องแอร์ 30 ตารางเมตรไม่ได้ทำให้คนหรือหมามีความสุขขึ้น

72 ชั่วโมงแรก ทำน้อยแต่ทำให้สม่ำเสมอ

ช่วงสามวันแรกน้องยังไม่รู้ว่าที่นี่คือบ้าน ไม่ต้องสอนอะไรมาก สิ่งที่ต้องทำคือให้ทุกอย่างคาดเดาได้

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ	สิ่งที่ยังไม่ต้องทำ
วันแรกถึงบ้าน	พาไปดมห้องที่จะอยู่ พาไปจุดขับถ่ายก่อน ให้น้ำ วางที่นอนมุมเงียบ	เชิญเพื่อนบ้านมาดู
คืนแรก	วางที่นอนใกล้ห้องนอนคน เปิดไฟสลัว เตรียมรับเสียงร้อง	ลงโทษเมื่อร้อง
วันที่ 2	กินอาหารเวลาเดิม พาออกไปขับถ่ายหลังกินและหลังตื่น	อาบน้ำ พาไปห้างสัตว์เลี้ยง
วันที่ 3	เริ่มสอนชื่อและคำว่านั่งสั้นๆ ครั้งละไม่เกิน 5 นาที	พาไปเจอหมาแปลกหน้า

ถ้าน้องมีชีวิตก่อนหน้าที่ศูนย์พักพิงหรือบ้านเดิม ถามข้อมูลให้มากที่สุด อาหารที่เคยกิน ตารางกินและขับถ่าย วัคซีนที่เคยฉีด และเปลี่ยนอาหารค่อยๆ ในเจ็ดวัน เพื่อไม่ให้ท้องเสีย

ให้น้องขับถ่ายที่จุดเดียว โดยพาไปจุดเดิมทุกครั้งและชมทันทีเมื่อทำถูก กลิ่นที่เหลือบนพื้นจะช่วยให้น้องจำได้เองในอีกไม่กี่วัน

ของที่ต้องมี กับของที่ยังไม่ต้องซื้อ

หมวด	ต้องมีตั้งแต่วันแรก	รอได้ก่อน
ที่พัก	ที่นอนที่ซักได้ คอกหรือกรงขนาดพอดี	บ้านหมาหลังใหญ่ ชุดนอนราคาแพง
อาหาร	ถ้วยอาหาร ถ้วยน้ำที่ล้มยาก อาหารเดิมที่น้องเคยกิน	อาหารพรีเมียมหลายถุง
ออกนอกบ้าน	สายจูงและสายรัดอก ป้ายชื่อมีเบอร์โทร	เสื้อผ้า รองเท้า
ความสะอาด	แผ่นรองซับ ถุงเก็บมูล ผ้าและน้ำยาล้างกลิ่น	ชุดอาบน้ำเยอะแบบ
ของเล่น	ของเล่นยางที่เคี้ยวได้ 2 ถึง 3 ชิ้น	ของเล่นเสียงดังจำนวนมาก

ป้ายชื่อและไมโครชิปช่วยให้หมาที่หลุดออกไปกลับบ้านได้ ถ้าต้องการให้สัตวแพทย์ฝังไมโครชิป ถามที่คลินิกในครั้งแรกที่พาไปตรวจ

อาหาร และของที่ห้ามให้

เรื่องปริมาณและยี่ห้อ ให้ถามสัตวแพทย์เพราะขึ้นกับอายุและน้ำหนัก เกณฑ์เลือกอาหารลูกสุนัขอยู่ที่ วิธีเลือกอาหารลูกสุนัข ส่วนเจ้าของมือใหม่ที่ทุกคนในบ้านพร้อมใจแบ่งอาหารให้น้อง ต้องรู้รายการต้องห้ามไว้ก่อน ASPCA ระบุว่าอาหารเหล่านี้เป็นอันตรายกับสุนัข

• แอลกอฮอล์
• ช็อกโกแลต กาแฟ และของที่มีคาเฟอีน
• องุ่นและลูกเกด
• หัวหอม กระเทียม และกุยช่าย
• แมคคาเดเมีย
• ของที่มีสารให้ความหวาน xylitol เช่น หมากฝรั่งไร้น้ำตาลบางยี่ห้อ

ถ้าน้องกินเข้าไปแล้ว โทรหาสัตวแพทย์ทันที ไม่ต้องรอให้มีอาการ ASPCA มีสายด่วนพิษวิทยาสัตว์เลี้ยงที่ (888) 426-4435 แต่ในไทยให้โทรหาคลินิกสัตวแพทย์ที่ใกล้ที่สุดก่อน รายการอาหารเต็มอยู่ที่ อาหารที่หมากินไม่ได้

สุขภาพ: วัคซีน ถ่ายพยาธิ และหมัดเห็บ

CDC แนะนำให้พาสัตว์เลี้ยงไปตรวจสุขภาพสม่ำเสมอ ฉีดวัคซีน ถ่ายพยาธิ และป้องกันหมัดเห็บ เมืองไทยอากาศอุ่นตลอดปี เห็บและหมัดจึงเกิดได้ทั้งปี

เรื่อง	ข้อมูลจากแหล่งอ้างอิง
วัคซีนพิษสุนัขบ้า	กรมควบคุมโรคระบุให้ฉีดตั้งแต่อายุ 2 เดือน กระตุ้นเมื่อ 3 ถึง 6 เดือน แล้วฉีดซ้ำทุกปี
วัคซีนหลัก (core)	WSAVA ระบุให้ฉีดทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์ เข็มสุดท้ายเมื่อ 16 สัปดาห์ขึ้นไป และกระตุ้นเมื่อ 26 สัปดาห์ขึ้นไป
ถ่ายพยาธิ	ตามตารางที่สัตวแพทย์กำหนด ใช้ยาตามน้ำหนัก
หมัดและเห็บ	ใช้วิธีที่สัตวแพทย์แนะนำ ห้ามใช้ยาของหมาพันธุ์เล็กกับพันธุ์ใหญ่หรือกลับกันโดยไม่ถาม

ตารางวัคซีนทั้งชุดอยู่ที่ ตารางวัคซีนสุนัข ส่วนเรื่องพิษสุนัขบ้า เจ้าของควรรู้วิธีปฐมพยาบาลแผลกัดข่วนไว้ กรมควบคุมโรคระบุให้ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำหลายครั้ง แล้วไปพบแพทย์ และเฝ้าสังเกตสัตว์ที่กัด 10 วัน เพราะเชื้อติดทางการกัด การข่วน หรือการเลียบริเวณที่มีบาดแผลหรือเยื่อบุ

เรื่องขึ้นทะเบียนสุนัข กฎเกณฑ์แตกต่างกันตามท้องถิ่น ให้ถามที่เทศบาลหรือสำนักงานเขต ผมจึงไม่ใส่รายละเอียดที่อาจล้าสมัยไว้ตรงนี้

เรื่องอากาศร้อน

เจ้าของมือใหม่มักพาน้องเดินตอนสิบโมง แล้วสงสัยว่าทำไมหอบ ถ้าเจอลักษณะนี้ให้ดู หมาหอบ แลบลิ้น เป็นหลัก และปรับตารางตามนี้

• พาเดินเช้ามืดหรือหลังพระอาทิตย์ตก
• ลองแตะพื้นถนนด้วยหลังมือ ถ้าร้อนเกินกว่าจะวางมือค้างได้ 5 วินาที เท้าน้องก็ร้อนเกินไป
• มีน้ำสะอาดตลอด และอย่าทิ้งน้องไว้ในรถแม้ไม่กี่นาที
• พันธุ์หน้าสั้นและพันธุ์ขนหนาเสี่ยงฮีทสโตรกง่ายกว่า

ถ้าน้องหอบหนัก ลิ้นแดงจัด น้ำลายยืด ซึม หรือล้ม พาไปคลินิกทันที ระหว่างทางเช็ดตัวด้วยผ้าชุบน้ำอุณหภูมิห้อง

สุขอนามัยในบ้านที่เจ้าของใหม่ลืม

CDC แนะนำให้ล้างมือหลังจับ ให้อาหาร หรือเก็บมูลสัตว์เลี้ยง เก็บมูลทันที และไม่ให้สัตว์เลี้ยงเข้าครัว นอกจากนี้ควรระวังเป็นพิเศษถ้ามีเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้ตั้งครรภ์ หรือคนภูมิต้านทานต่ำในบ้าน เพราะติดเชื้อจากสัตว์ได้ง่ายกว่า

เรื่องเล็กที่เห็นผลชัดคือแยกถ้วยอาหารของน้องออกจากอ่างล้างจานของคน และล้างถ้วยทุกวัน ซักที่นอนทุกสัปดาห์ในสัปดาห์แรก เพราะลูกสุนัขใหม่มักมีหมัดติดมา

สัปดาห์แรกถึงเดือนแรก: สิ่งที่มักพลาด

หลังผ่าน 72 ชั่วโมงแรก เจ้าของมือใหม่มักพลาดใน 3 เรื่อง คือเร่งสอนมากเกินไป ปล่อยให้ตารางไม่คงที่ และมองข้ามสัญญาณเครียดของน้อง

เรื่องแรก การเร่งสอน หมาที่เพิ่งย้ายบ้านต้องใช้เวลาสร้างความไว้ใจก่อนจึงจะเรียนรู้ได้ดี ให้ฝึกครั้งละสั้นๆ วันละ 2 ถึง 3 รอบ ใช้ขนมชิ้นเล็กเป็นรางวัล และจบทุกรอบตอนที่น้องยังทำได้ถูก ไม่ใช่ตอนที่เริ่มเบื่อ เรื่องคำสั่งพื้นฐานอ่านต่อที่ วิธีฝึกลูกสุนัข ซึ่งเรียงลำดับตั้งแต่ชื่อ นั่ง ไปจนถึงฝึกขับถ่าย

เรื่องที่สอง ตารางที่ไม่คงที่ หมาอ่านชีวิตจากรูปแบบที่ซ้ำ ถ้ามื้ออาหาร เวลาพาออก และเวลานอนเปลี่ยนทุกวัน น้องจะขับถ่ายพลาดและกระวนกระวาย ให้ตั้งเวลาประจำอย่างน้อยสองสัปดาห์ เช่น กินเช้า พาออก เล่น พักกลางวัน กินเย็น พาออก และเข้านอน แล้วค่อยปรับตามชีวิตจริงของบ้าน

เรื่องที่สาม สัญญาณเครียด หมาที่เพิ่งมาอยู่ใหม่อาจเลียปากบ่อย หาว หอบทั้งที่ไม่ร้อน หลบเข้ามุม หรือไม่ยอมกินสองมื้อแรก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรื่องปกติของการปรับตัว ให้วางอาหารไว้ให้โดยไม่บังคับ ลดคนเข้าออกห้อง และไม่อุ้มหรือกอดเมื่อน้องพยายามหนี แต่ถ้าไม่กินเลยเกินหนึ่งวัน ซึม ถ่ายเหลว หรืออาเจียน ให้โทรปรึกษาสัตวแพทย์ ไม่ควรรอดูอาการหลายวัน

ปล่อยหมาไว้บ้านคนเดียวอย่างไรให้น้องไม่เครียด

คนไทยจำนวนมากต้องทำงานนอกบ้าน การฝึกให้น้องอยู่คนเดียวจึงเป็นทักษะที่ควรเริ่มตั้งแต่สัปดาห์แรก ไม่ใช่รอจนวันที่ต้องกลับไปทำงาน

เริ่มจากการแยกห่างทีละนิด ให้น้องอยู่ในคอกหรือห้องเล็กที่มีที่นอนและของเล่นเคี้ยว แล้วเดินออกจากห้อง 1 ถึง 2 นาที กลับมาโดยไม่ทักทายตื่นเต้น ค่อยๆ ขยายเป็น 5 นาที 15 นาที และครึ่งชั่วโมง ก่อนออกจากบ้านจริงควรพาน้องเดินหรือเล่นให้เหนื่อยพอประมาณ และพาไปขับถ่ายก่อนเสมอ เพราะหมาที่ได้ใช้พลังงานแล้วจะนอนหลับง่ายกว่า

ของเล่นที่เหมาะกับช่วงอยู่คนเดียวคือของเล่นยางกลวงที่ยัดอาหารเปียกหรือขนมแล้วแช่เย็น ช่วยให้น้องมีสิ่งทำนาน อ่านตัวเลือกต่างๆ ได้ที่ ของเล่นสุนัข ส่วนคนที่อยู่คอนโดควรคิดเรื่องเสียงเห่าไว้ด้วย เพราะเพื่อนบ้านได้ยินง่าย แนวทางเฉพาะอยู่ที่ เลี้ยงหมาในคอนโด

หากกลับบ้านมาเจอข้าวของเสียหายหรือฉี่เลอะ อย่าดุตอนนั้น เพราะน้องเชื่อมโยงเหตุกับผลย้อนหลังไม่ได้ ให้เก็บกวาดเงียบๆ แล้วทบทวนว่าปล่อยไว้นานเกินความสามารถของน้องหรือไม่ ลูกสุนัขเล็กทนอยู่คนเดียวได้สั้นกว่าหมาโตมาก

ค่าใช้จ่ายที่ควรวางแผนตั้งแต่วันแรก

ค่าใช้จ่ายที่ซื้อครั้งเดียวมีไม่มาก แต่ค่าใช้จ่ายต่อเนื่องคือสิ่งที่ทำให้หลายบ้านหมดแรงในปีที่สอง ให้แยกงบเป็นสามก้อน

• ค่าประจำ ได้แก่ อาหาร ทรายหรือแผ่นรอง ยาถ่ายพยาธิ ยากันหมัดเห็บ และค่าอาบน้ำตัดขน ซึ่งเจ้าของควรเปิดดูราคาจริงของยี่ห้อที่ซื้ออยู่ แล้วคูณเป็นรายปี
• ค่าสัตวแพทย์ตามกำหนด ได้แก่ วัคซีนชุดแรก วัคซีนกระตุ้นประจำปี ตรวจสุขภาพ และทำหมันเมื่อถึงวัย ถามคลินิกก่อนว่าราคาแบบแพ็กเกจรวมอะไรบ้าง ดูตัวอย่างค่าวัคซีนและตารางได้ที่ ตารางวัคซีนสุนัข
• เงินสำรองฉุกเฉิน หมาป่วยเฉียบพลันหรือกินของแปลกปลอมอาจต้องรักษาเร่งด่วนโดยไม่มีสัญญาณเตือน การกันเงินก้อนไว้โดยเฉพาะ หรือศึกษาประกันสัตว์เลี้ยงที่มีให้บริการ ช่วยให้ตัดสินใจรักษาได้ทันเวลา แทนที่จะต้องเลือกตามกำลังเงินในวันนั้น

การจดค่าใช้จ่ายสามเดือนแรกช่วยให้เห็นตัวเลขจริงของบ้านเรา และเป็นข้อมูลที่ดีกว่าการเดาจากรีวิวของคนอื่น เพราะน้ำหนักตัว พันธุ์ และอาหารที่เลือกทำให้ราคาต่างกันมาก

เมื่อไรควรพาน้องไปหาสัตวแพทย์ทันที

การพาไปตรวจสัปดาห์แรกเป็นเรื่องที่ควรทำเสมอ แต่ยังมีอาการที่ไม่ควรรอจนถึงวันนัด ได้แก่ อาเจียนหรือถ่ายเหลวซ้ำหลายครั้งในวันเดียว โดยเฉพาะในลูกสุนัขที่ขาดน้ำได้เร็ว ซึมไม่ยอมลุก เหงือกซีดหรือเหลือง ท้องบวมตึง หายใจลำบาก ชัก หรือเพิ่งกินของในรายการต้องห้ามที่ ASPCA ระบุ ถ้าสงสัยว่าน้องกินยาหรือของมีพิษ ให้เก็บบรรจุภัณฑ์ไปด้วยเพื่อให้แพทย์ทราบชนิดและปริมาณ

ก่อนถึงวันตรวจแรก ให้เตรียมเอกสารที่ได้รับจากเจ้าของเดิมหรือศูนย์พักพิง เช่น สมุดวัคซีน วันที่ถ่ายพยาธิครั้งล่าสุด และอาหารที่น้องกินอยู่ รวมถึงจดคำถามไว้ล่วงหน้า เช่น ควรถ่ายพยาธิรอบถัดไปเมื่อไร ใช้ยากันหมัดเห็บแบบไหนกับน้ำหนักตัวนี้ และควรทำหมันช่วงอายุใด ถ้าพบหมัดเห็บในตัวน้อง อ่านวิธีจัดการที่ หมัดเห็บสุนัข และเรื่องถ่ายพยาธิที่ ถ่ายพยาธิสุนัข

เช็กลิสต์ก่อนวันรับน้องเข้าบ้าน

1. ห้องหรือมุมที่น้องจะอยู่ปลอดภัย ไม่มีสายไฟ ยา หรือของที่กลืนได้
2. ที่นอน ถ้วยอาหาร ถ้วยน้ำ สายจูง ป้ายชื่อ พร้อมแล้ว
3. อาหารเดิมที่น้องเคยกินมีสำรองสำหรับ 7 วัน
4. จองคิวสัตวแพทย์ไว้ภายในสัปดาห์แรก
5. คุยกับคนในบ้านเรื่องกติกา ใครให้อาหาร ใครพาออก และห้ามให้อะไรเป็นพิเศษ
6. ฝากคนไว้หนึ่งคนสำหรับวันที่เราเดินทางหรือป่วย

ถ้ายังตอบได้ไม่ครบ ลองเลื่อนวันรับน้องออกไปอีกสัปดาห์ หมาที่เข้าบ้านพร้อมจะปรับตัวเร็วกว่าหมาที่ต้องรอให้เราจัดบ้านระหว่างที่เขาร้อง