สุนัขแลบลิ้นและหายใจหอบ ปกติหรืออันตราย แยกอย่างไร และต้องทำอะไรทันที

น้องหมาแลบลิ้นหอบหลังวิ่งเล่นหรือเดินกลางแดดเป็นเรื่องปกติ เพราะหมามีเหงื่อแค่ที่อุ้งเท้า ต้องระบายความร้อนผ่านลิ้นและทางเดินหายใจเป็นหลัก สิ่งที่ต้องดูคือบริบท ถ้าหอบทั้งที่นอนพักในห้องแอร์ เหงือกซีดหรือม่วง น้ำลายเหนียว ซึม หรือเดินเซ ให้ถือเป็นเหตุฉุกเฉินและพาไปหาสัตวแพทย์เลย ส่วนถ้าหอบเพราะร้อนธรรมดา มีขั้นตอนลดความร้อนที่ทำเองได้ที่บ้านภายใน 10 นาทีแรก

หมาระบายความร้อนด้วยลิ้น แล้วทำไมอากาศไทยถึงทำให้หอบหนัก

เวลาหมาหอบ มันหายใจตื้นและเร็วกว่าตอนพักหลายเท่า เพื่อให้อากาศไหลผ่านลิ้น เพดานปาก และโพรงจมูกที่เปียกชื้น น้ำที่ระเหยออกไปจะพาความร้อนออกไปด้วย ลิ้นที่ยื่นยาวออกมาและแผ่กว้างก็คือการเพิ่มพื้นที่ระเหยนั่นเอง

ปัญหาคือการระเหยต้องอาศัยอากาศที่ "แห้งพอ" เมืองไทยช่วงเมษายนถึงพฤษภาคม อุณหภูมิกลางวันแตะ 35 ถึง 40 องศา และความชื้นสัมพัทธ์มักเกิน 60 เปอร์เซ็นต์ น้ำบนลิ้นระเหยช้าลง หมาจึงต้องหอบแรงขึ้นเพื่อได้ผลเท่าเดิม และการหอบแรง ๆ เองก็ใช้กล้ามเนื้อจนสร้างความร้อนเพิ่ม วงจรนี้คือเหตุที่หมาไทยเข้าสู่ภาวะลมแดดได้เร็วกว่าที่เจ้าของคาด

กลไกนี้ทำงานแย่ลงอีกเมื่อ

• จมูกสั้นหรือทางเดินหายใจแคบ อากาศผ่านได้น้อยตั้งแต่ต้นทาง
• น้ำหนักเกิน ไขมันใต้ผิวเป็นฉนวนเก็บความร้อน
• ขนหนาสองชั้นหรือขนสีเข้มที่ดูดแสงแดด
• อายุมาก หัวใจและปอดสำรองแรงได้น้อย
• อยู่ในที่อับลม เช่น รถจอดกลางแดด ระเบียงปูนหันทิศตะวันตก กรงพลาสติกปิดทึบ

ข้อมูลของคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยคอร์เนล ระบุว่าอุณหภูมิกายปกติของหมาอยู่ราว 100.5 ถึง 102.5 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 38 ถึง 39 องศาเซลเซียส) และเมื่อขึ้นถึง 105 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 40.5 องศาเซลเซียส) ถือเป็นภาวะลมแดดที่ทำความเสียหายต่อไต ระบบการแข็งตัวของเลือด และทำให้ช็อกได้ ช่องว่างระหว่าง "ปกติ" กับ "อันตราย" จึงแค่ราว 2 องศาเท่านั้น

ดู 6 จุดนี้ แยกหอบธรรมดากับหอบที่ต้องกังวล

จุดที่ดู	หอบธรรมดา	หอบที่ต้องกังวล
ตอนที่เกิด	หลังวิ่ง เล่น เดินกลางแดด ตื่นเต้น	ขณะนอนพัก กลางดึก ในห้องแอร์
เวลาที่หายหอบ	ช้าลงชัดเจนใน 5 ถึง 10 นาทีเมื่อพักในที่เย็น	ไม่ช้าลงหรือแรงขึ้นเรื่อย ๆ
สีเหงือกและลิ้น	ชมพูสด	ซีดขาว ม่วงคล้ำ หรือแดงจัดเหมือนเนื้อสด
ท่าทาง	ยังเดินตาม ตอบสนองเมื่อเรียก	ยืนกางขาหน้า ยืดคอ ไม่ยอมนอน หรือนอนแผ่ไม่ลุก
น้ำลาย	ใส ไหลบ้าง	เหนียวข้นเป็นฟอง หรือไหลมากผิดปกติ
เสียงหายใจ	ฟึดฟัดเบา ๆ	ครืดคราด หวีด กรนดังผิดจากปกติ

ถ้าเข้าคอลัมน์ขวาแค่ข้อเดียวในเรื่องสีเหงือกหรือท่าทาง ก็พอแล้วสำหรับการโทรหาคลินิก ไม่ต้องรอให้ครบทุกข้อ

วิธีดูสีเหงือกให้แม่น

เปิดริมฝีปากด้านข้างขึ้น ดูเหงือกเหนือเขี้ยว ถ้าน้องหมาเหงือกดำตามธรรมชาติ (พบบ่อยในเชาเชาและหมาไทยบางตัว) ให้ดูที่เยื่อบุตาล่างแทนโดยดึงหนังใต้ตาลงเบา ๆ จากนั้นกดเหงือกด้วยนิ้วจนขาวแล้วปล่อย สีชมพูควรกลับมาภายในราว 2 วินาที ถ้ากลับช้ากว่านั้นแสดงว่าการไหลเวียนเลือดมีปัญหา

นับลมหายใจตอนหลับ ตัวเลขที่สัตวแพทย์อยากรู้

การนับตอนหมาตื่นแทบไม่มีความหมาย เพราะดม ตื่นเต้น หรือหอบนิดหน่อยก็ทำให้ตัวเลขพุ่ง ตัวเลขที่ใช้ได้คือตอนหลับสนิทหรือนอนพักนิ่ง ๆ ในห้องอุณหภูมิปกติ

1. รอให้น้องหมาหลับอย่างน้อย 10 ถึง 15 นาที
2. นับการขยับของหน้าอกหรือท้อง หายใจเข้าและออกนับเป็น 1 ครั้ง
3. นับ 15 วินาทีแล้วคูณ 4 หรือนับเต็ม 30 วินาทีแล้วคูณ 2
4. จดตัวเลขพร้อมวันที่และเวลาในมือถือ ทำวันละครั้งติดกัน 7 วันเพื่อหาค่าประจำตัว

ศูนย์โรคหัวใจของโรงพยาบาลสัตว์ มหาวิทยาลัยมิสซูรี แนะนำว่าอัตราหายใจขณะหลับควรอยู่ต่ำกว่าราว 30 ถึง 35 ครั้งต่อนาที และควรติดต่อสัตวแพทย์ถ้าตัวเลขเพิ่มขึ้น 20 ถึง 30 เปอร์เซ็นต์ติดกัน 3 วัน หรือสูงกว่า 35 ครั้งต่อนาทีอย่างสม่ำเสมอ ตัวอย่างเช่น หมาที่ปกตินับได้ 20 ครั้ง แล้วสามคืนติดกันขึ้นมาเป็น 26 ครั้ง ถือว่าเข้าเกณฑ์แจ้งหมอแล้ว แม้ยังไม่ถึง 30

หอบผิดปกติเกิดจากอะไรได้บ้าง

ร้อนเกินจนเข้าสู่ภาวะลมแดด

พบบ่อยที่สุดในไทย ตามข้อมูลของคอร์เนล อาการได้แก่ หอบหนัก น้ำลายไหล อาเจียน ท้องเสียมีเลือด อ่อนแรง สับสน ชัก และล้ม ส่วนใหญ่เกิดหลังพาไปวิ่งช่วงสายถึงบ่าย ทิ้งไว้ในรถ หรือขังในห้องที่ปิดแอร์ระหว่างไฟดับ รายละเอียดการป้องกันอยู่ใน ภาวะลมแดดในสุนัข

เจ็บปวดหรือกลัว

หมาที่ปวดหลัง ปวดข้อ ปวดท้อง หรือเพิ่งผ่าตัด จะหอบทั้งที่ไม่ได้ร้อน มักมาพร้อมท่าทางเกร็ง ไม่ยอมให้แตะบางจุด หรือเปลี่ยนท่านอนบ่อย หมาที่กลัวเสียงพลุ ฟ้าร้อง หรือเสียงก่อสร้างก็หอบ ตัวสั่น หาที่ซ่อน อาการกลุ่มนี้มักสงบลงเมื่อสิ่งกระตุ้นหายไป ถ้าหอบร่วมกับเดินกะเผลก ให้ดูแนวทางใน สุนัขขากะเผลก

หัวใจและปอด

หัวใจที่บีบตัวไม่ดีทำให้น้ำคั่งในปอด หมาจึงหายใจถี่ตอนพัก ไอตอนกลางคืน เหนื่อยเร็วตอนเดิน และไม่อยากนอนตะแคง เจ้าของหลายบ้านตีความว่า "ช่วงนี้ขี้ร้อน" จนอาการหนัก การนับลมหายใจตอนหลับในหัวข้อก่อนหน้าคือเครื่องมือจับสัญญาณกลุ่มนี้ได้ดีที่สุด อ่านเพิ่มที่ โรคหัวใจในสุนัข และอย่าลืมว่าพยาธิหนอนหัวใจซึ่งยุงเป็นพาหะก็ทำให้เกิดอาการแบบเดียวกันได้

ทางเดินหายใจตีบแคบ

คอร์เนลอธิบายกลุ่มอาการทางเดินหายใจอุดกั้นในหมาหน้าสั้น (BOAS) ว่าเป็นภาวะทางพันธุกรรมที่โครงหน้าสั้นทำให้รูจมูกแคบ เพดานอ่อนยาว และอากาศผ่านได้ไม่สะดวก พบบ่อยในอิงลิชบูลด็อก ปั๊ก เฟรนช์บูลด็อก บอสตันเทอร์เรีย และพบในชิสุ บ็อกเซอร์ ปักกิ่งด้วย อาการคือกรนดัง หายใจเปิดปาก ขย้อนตอนกินน้ำ ออกกำลังได้น้อย เหงือกเขียว และล้ม การจัดการในรายไม่รุนแรงคือเลี่ยงความร้อนและความชื้น คุมกิจกรรม และลดการหอบหรือความเครียด หมากลุ่มนี้หอบเมื่อไรจึงต้องรีบพาเข้าห้องเย็นก่อนตัวอื่น

หมาพันธุ์เล็กสูงวัยอย่างปอมและชิวาวายังมีภาวะหลอดลมแฟบที่ทำให้ไอเสียงเหมือนห่านร้องและหอบเมื่อตื่นเต้น ส่วนหมาพันธุ์ใหญ่สูงวัยอย่างลาบราดอร์บางตัวมีกล่องเสียงอัมพาต หายใจเสียงดังเหมือนคนหอบหลังวิ่ง

ท้องอืดบิด

หมาพันธุ์ใหญ่อกลึกที่หอบร่วมกับท้องป่องตึง พยายามอาเจียนแต่ไม่มีอะไรออก น้ำลายไหล และกระสับกระส่าย ต้องคิดถึงกระเพาะบิดซึ่งเป็นเหตุฉุกเฉินที่รอข้ามคืนไม่ได้ ห้ามให้กินอะไรและไปโรงพยาบาลสัตว์ที่มีห้องผ่าตัดทันที

ฮอร์โมน ไข้ เลือดจาง และสารพิษ

หมาที่ฮอร์โมนคอร์ติซอลสูง (คุชชิง) มักหอบเรื้อรัง กินน้ำและปัสสาวะมาก ท้องป่อง ขนบาง หมาที่มีไข้ เลือดจางจากพยาธิเม็ดเลือดที่เห็บเป็นพาหะ หรือกินสารพิษอย่างช็อกโกแลต ก็หอบได้ทั้งนั้น ถ้าสงสัยว่ากินของอะไรเข้าไป ให้ถ่ายรูปฉลากหรือเก็บซองไปด้วย และแจ้งน้ำหนักตัวของน้องหมากับสัตวแพทย์ด้วย

ผลจากยา

ยากลุ่มสเตียรอยด์ทำให้หมาหอบ กินน้ำเยอะ และหิวบ่อยขึ้นได้ระหว่างที่ใช้ยา ห้ามหยุดยาเองเพราะยากลุ่มนี้ต้องค่อย ๆ ลด ให้แจ้งสัตวแพทย์ที่สั่งยาว่าอาการหอบรบกวนแค่ไหน

ลดความร้อนให้น้องหมาที่บ้าน ทำตามลำดับนี้

ใช้เมื่อชัดว่าน้องหมาร้อนเกินจากแดดหรือการออกกำลัง และยังรู้สึกตัวดี

1. ย้ายเข้าที่ร่มหรือห้องแอร์ทันที ถ้าอยู่ข้างนอกให้หาจุดที่ลมพัดผ่านและพื้นไม่ร้อน
2. ราดหรือเช็ดตัวด้วยน้ำเย็นจากก๊อก เน้นท้อง รักแร้ ขาหนีบ คอ และอุ้งเท้า ซึ่งหนังบางและมีหลอดเลือดใกล้ผิว
3. เปิดพัดลมเป่าตรงตัวที่เปียก ลมช่วยให้น้ำระเหยเร็วขึ้นหลายเท่า
4. วางน้ำสะอาดให้กินเองทีละน้อย ไม่ต้องบังคับ ถ้าน้องหมาซึมจนกลืนไม่ไหวห้ามกรอกน้ำเพราะสำลักเข้าปอดได้
5. ถ้ามีปรอทวัดไข้ทางทวาร ให้วัดทุก 5 นาที แล้วหยุดราดน้ำเมื่ออุณหภูมิกลับมาใกล้ช่วงปกติ (ประมาณ 39 องศาเซลเซียส) เพื่อไม่ให้ตัวเย็นเกินไป
6. ไปคลินิกต่อแม้ดูดีขึ้นแล้ว เพราะความเสียหายต่อไตและระบบเลือดแสดงอาการช้ากว่าหลายชั่วโมง

ระหว่างนั่งรถ คอร์เนลแนะนำให้ทำตัวน้องหมาให้เปียกด้วยน้ำเย็นและให้นั่งหน้าช่องแอร์ ให้คนหนึ่งนั่งดูน้องหมาตลอดทางและโทรบอกคลินิกล่วงหน้า

สิ่งที่บ้านไทยทำบ่อยแต่ไม่ช่วย ได้แก่ อุ้มกอดแน่นเพื่อปลอบ (ตัวคนก็ร้อน) จับอาบน้ำทั้งตัวด้วยแชมพูทันที (เสียเวลาและทำให้เครียด) และพาเดินต่อ "ให้หายเหนื่อย"

สถานการณ์ที่เจ้าของเจอจริง และควรทำอะไรต่อ

สถานการณ์	ความเป็นไปได้	สิ่งที่ทำต่อ
พาเดินตอน 4 โมงเย็น กลับมาหอบลิ้นยาว แต่ยังกินน้ำและกระดิกหาง	ร้อนจากกิจกรรม	พักห้องเย็น เช็ดตัว ถ้า 10 นาทียังไม่ช้าลงให้โทรหาคลินิก
หมาอายุ 11 ปีหอบตอนตีสองในห้องแอร์ 25 องศา	ปวด หัวใจ หรือปอด	นับลมหายใจ อัดคลิป นัดสัตวแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง ถ้าเหงือกม่วงไปทันที
เฟรนช์บูลด็อกหอบเสียงดังหลังเล่นในบ้าน 5 นาที	ทางเดินหายใจแคบ	หยุดเล่น เปิดแอร์และพัดลม ถ้าลิ้นเริ่มม่วงไปฉุกเฉิน
หอบ ท้องป่องตึง ขย้อนแต่ไม่มีอะไรออก	กระเพาะบิด	ไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที ห้ามให้อาหาร
หอบ ตัวสั่น ซ่อนใต้เตียงคืนลอยกระทง	กลัวเสียง	ปิดหน้าต่าง เปิดเสียงพื้นหลัง ให้มุมปลอดภัย ถ้าเป็นทุกปีปรึกษาสัตวแพทย์ล่วงหน้า
หอบมากขึ้นทีละน้อยตลอด 1 เดือน กินน้ำเยอะ ท้องป่อง	ฮอร์โมนหรือโรคเรื้อรัง	นัดตรวจเลือดและตรวจร่างกาย
เพิ่งเริ่มกินยาเม็ดจากหมอแล้วหอบมากขึ้น	ผลข้างเคียงจากยา	โทรถามหมอที่สั่งยา ไม่หยุดยาเอง

ข้อมูลที่ควรเตรียมตอนโทรหรือไปถึงคลินิก ได้แก่ เวลาที่เริ่มหอบ อุณหภูมิในห้องหรือข้างนอก สิ่งที่กินหรือเลียก่อนหน้า ยาที่กินอยู่ และอัตราหายใจที่จดไว้

ตารางกันหอบหนักสำหรับหน้าร้อนในไทย

เรื่อง	แนวทางที่ใช้ได้จริง
เวลาเดิน	ก่อน 7 โมงเช้า หรือหลัง 6 โมงเย็น ช่วงเมษายนถึงพฤษภาคมให้สั้นลงครึ่งหนึ่ง
เช็กพื้น	วางหลังมือบนพื้นถนน 7 วินาที ถ้าทนไม่ได้ อุ้งเท้าน้องหมาก็ทนไม่ได้
น้ำดื่ม	ชามน้ำอย่างน้อย 2 จุดในบ้าน เปลี่ยนน้ำวันละ 2 ครั้ง พกขวดน้ำเวลาออกนอกบ้าน
ที่พัก	ห้องที่มีพัดลมหรือแอร์ พื้นกระเบื้อง ไม่ขังกรงตากแดดบนระเบียง
ไฟดับ	มีแผนสำรอง เช่น พัดลมแบตเตอรี่ ผ้าชุบน้ำปูพื้น หรือฝากบ้านญาติ
ขน	หวีขนชั้นในออกสัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้ง ไม่โกนจนติดผิวเพราะผิวจะไหม้แดด
น้ำหนัก	คลำซี่โครงได้โดยไม่ต้องกดแรง ถ้าคลำไม่เจอแปลว่าอ้วนเกิน
การเดินทาง	ไม่ทิ้งในรถแม้ 5 นาที ห้องโดยสารของรถที่จอดกลางแดดร้อนขึ้นเร็วกว่าข้างนอกมาก
พันธุ์เสี่ยง	หมาหน้าสั้นออกกำลังในบ้านเป็นหลัก และใช้สายรัดอกแทนปลอกคอ

หมาที่หอบหนักผิดปกติบ่อย ๆ ทั้งที่ทำตามตารางนี้แล้ว ควรได้ฟังเสียงหัวใจ ตรวจเลือด และเอกซเรย์ทรวงอก ซึ่งรวมอยู่ใน การตรวจสุขภาพประจำปีของสัตว์เลี้ยง ได้

แลบลิ้นเฉย ๆ โดยไม่หอบ เกิดจากอะไร

หมาบางตัวนอนลิ้นห้อยออกมานิดหนึ่งตอนผ่อนคลาย เป็นนิสัยที่ไม่มีอันตราย ชิวาวา ปั๊ก และหมาสูงวัยที่ถอนฟันหน้าไปหลายซี่มักลิ้นห้อยเพราะไม่มีฟันกั้น ตราบใดที่ลิ้นยังชมพู ชุ่มชื้น ไม่มีแผล ก็ไม่ต้องทำอะไร ยกเว้นทาวาสลีนสำหรับสัตว์บาง ๆ ถ้าปลายลิ้นแห้งแตก

สิ่งที่ต้องพาไปตรวจคือ ลิ้นบวมหรือเปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำ มีแผลหรือก้อนบนลิ้น กลิ่นปากแรงผิดปกติ น้ำลายมีเลือดปน หรือหมาที่เคยเก็บลิ้นได้ดีอยู่ ๆ ก็ลิ้นห้อยข้างเดียว ซึ่งบางครั้งเกี่ยวกับเส้นประสาทใบหน้า ส่วนกลิ่นปากร่วมกับเหงือกแดงมักมาจากหินปูนและเหงือกอักเสบ

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• เหงือกหรือลิ้นซีดขาว ม่วงคล้ำ หรือแดงจัด และกดเหงือกแล้วสีกลับช้ากว่า 2 วินาที
• หายใจลำบาก ท้องกระเพื่อมแรง ยืดคอ กางขาหน้า ไม่ยอมนอน
• เดินเซ สับสน ชัก ล้ม หรือเรียกไม่ตอบสนอง
• อาเจียนหรือถ่ายเป็นเลือดหลังโดนแดด
• ท้องป่องตึงร่วมกับขย้อนแต่ไม่มีอะไรออก
• หอบหลังถูกรถชน ตกจากที่สูง หรือกินสารพิษ
• ย้ายเข้าที่เย็นและเช็ดตัวแล้ว 10 นาทียังไม่ดีขึ้น
• อัตราหายใจขณะหลับเกิน 35 ครั้งต่อนาทีในหมาที่มีโรคหัวใจอยู่แล้ว

ถ้าไม่แน่ใจว่ากรณีของน้องหมาเข้าข่ายไหม ให้โทรหาคลินิกประจำ บอกอาการ สีเหงือก และอัตราหายใจที่นับได้ แล้วถามตรง ๆ ว่าควรมาเดี๋ยวนี้หรือรอได้ สัตวแพทย์ตัดสินจากตัวเลขเหล่านี้ได้เร็วกว่าการเดา ถ้าน้องหมามีอาการอื่นร่วมด้วยและอยากเช็กภาพรวม ดูรายการสัญญาณป่วยใน หมาป่วยสังเกตอย่างไร