สรุปสั้นๆ
- อีกัวน่าเขียวโตเต็มที่ยาวราว 1.2 ถึง 1.8 เมตรรวมหาง และอยู่ได้ 15 ปีขึ้นไปตาม PetMD ตู้สำหรับตัวโตจึงมักต้องสั่งทำ
- ต้องมีจุดอาบแดด 38 ถึง 49 องศาเซลเซียส ฝั่งเย็นราว 27 องศา และหลอด UVB วันละ 10 ถึง 12 ชั่วโมงที่เปลี่ยนทุก 6 เดือน
- เป็นสัตว์กินพืช อาหารราว 70% เป็นผักใบเขียวเข้ม ห้ามให้เนื้อสัตว์ และต้องเสริมแคลเซียมตามคำแนะนำสัตวแพทย์
- อีกัวน่าเขียวเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่รุกรานในไทย การปล่อยสู่ธรรมชาติมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือนหรือปรับไม่เกิน 50,000 บาทตามที่ Thai PBS รายงาน
อีกัวน่าวัยเด็กที่ขายตามตลาดนัดสัตว์เลี้ยงยาวแค่คืบเดียว สีเขียวสด ราคาไม่แพง ปัญหาคือสัตว์ตัวนี้จะโตเป็นกิ้งก่ายาวเท่าคนสูงในเวลาไม่กี่ปี และอยู่กับเจ้าของอีกนานกว่าสิบปี ก่อนซื้อ ให้นึกภาพตัวโตเต็มวัยในห้องของตัวเอง ไม่ใช่ตัวเล็กในกล่องพลาสติก
ขนาดตอนโตเปลี่ยนทุกการตัดสินใจ
PetMD ระบุว่าอีกัวน่าเขียวโตเต็มที่ยาวราว 4 ถึง 6 ฟุต (ประมาณ 1.2 ถึง 1.8 เมตร) รวมหาง และมีอายุ 15 ปีขึ้นไปเมื่อเลี้ยงดี Merck Veterinary Manual แนะนำให้วางแผนจากขนาดตอนโตตั้งแต่ก่อนซื้อสัตว์เลื้อยคลานทุกชนิด
เกณฑ์ตู้ของ PetMD
| มิติ | เกณฑ์ |
|---|---|
| ความยาว | อย่างน้อย 2 เท่าของความยาวลำตัว |
| ความกว้าง | อย่างน้อย 1 เท่าของความยาวลำตัว |
| ความสูง | ราว 6 ฟุต (ประมาณ 1.8 เมตร) เพราะอีกัวน่าชอบปีนอยู่ที่สูง |
| เมื่อยาวเกิน 4 ฟุต | มักต้องสั่งทำตู้หรือกั้นห้องเฉพาะ |
สมมติว่าอีกัวน่าตัวหนึ่งโตจนลำตัวยาว 1.5 เมตร ตามเกณฑ์นี้ตู้ต้องยาวราว 3 เมตร กว้าง 1.5 เมตร และสูง 1.8 เมตร ซึ่งเท่ากับมุมห้องนอนทั้งมุม ตู้กระจกสำเร็จรูปส่วนใหญ่ที่ขายในร้านเล็กกว่านี้มาก
ความร้อนและไฟ UVB
สัตว์เลื้อยคลานควบคุมอุณหภูมิร่างกายเองไม่ได้ ต้องย้ายตัวไปมาระหว่างจุดร้อนกับจุดเย็น Merck จึงแนะนำให้ตู้มีการไล่ระดับอุณหภูมิ ใช้เทอร์โมมิเตอร์สองตัวที่ฝั่งร้อนและฝั่งเย็น และคุมแหล่งความร้อนด้วยเทอร์โมสตัท Merck เตือนว่าอุณหภูมิที่เกินขีดบนเพียงราว 10 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 5 ถึง 6 องศาเซลเซียส) อาจถึงชีวิต
ตัวเลขสำหรับอีกัวน่าจาก PetMD
| จุด | อุณหภูมิ |
|---|---|
| จุดอาบแดด | 100 ถึง 120 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 38 ถึง 49 องศาเซลเซียส) |
| ฝั่งเย็น | ราว 80 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 27 องศาเซลเซียส) |
| กลางคืน | ไม่ต่ำกว่าช่วงต้นถึงกลาง 70 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 21 ถึง 24 องศาเซลเซียส) |
ตัวเลขเซลเซียสแปลงจากฟาเรนไฮต์และปัดให้อ่านง่าย
UVB
PetMD ระบุว่าอีกัวน่าต้องได้รับแสง UVB วันละ 10 ถึง 12 ชั่วโมง เปลี่ยนหลอดทุก 6 เดือนแม้หลอดยังติด และแสง UVB ผ่านกระจกหรือพลาสติกไม่ได้ Merck ระบุช่วงความยาวคลื่น UVB ที่ใช้คือ 290 ถึง 320 นาโนเมตร และให้สัตว์อยู่ห่างหลอดไม่เกินราว 18 นิ้ว (ประมาณ 45 ซม.)
ข้อผิดพลาดที่ตรงกับเกณฑ์ข้างต้น
- วางตู้ข้างหน้าต่างแล้วคิดว่าได้แดดแล้ว แสงที่ผ่านกระจกไม่มี UVB ที่สัตว์ต้องการ
- ใช้หลอดจนขาด หลอด UVB ปล่อย UVB ลดลงก่อนที่แสงที่ตามองเห็นจะหรี่
- ติดหลอดสูงเกินไปจากจุดที่สัตว์นอนอาบแดด
- ใช้หินร้อน Merck แนะนำให้เลี่ยงเพราะทำให้ผิวไหม้
ใช้ปลั๊กตั้งเวลาเปิดปิดไฟ UVB และไฟอาบแดดให้ตรงเวลาทุกวัน จะได้ไม่ต้องพึ่งความจำ และจดวันที่ติดหลอดใหม่ไว้บนฐานหลอดหรือในปฏิทินโทรศัพท์ เมื่อครบ 6 เดือนให้เปลี่ยนทันที ค่าหลอดและค่าไฟที่เปิดวันละหลายชั่วโมงเป็นค่าใช้จ่ายประจำที่ควรนับรวมในงบตั้งแต่ก่อนซื้อสัตว์
ความชื้นและพื้นตู้
PetMD ให้ความชื้นสำหรับอีกัวน่าเขียวที่ 70 ถึง 90% Merck ระบุภาพรวมสำหรับสัตว์เลื้อยคลานว่าความชื้นต่ำเกิน (ต่ำกว่าราว 35%) ทำให้ลอกคราบไม่สมบูรณ์ และความชื้นสูงเกินสำหรับบางชนิดทำให้ผิวติดเชื้อ จึงต้องดูค่าเฉพาะของชนิดที่เลี้ยง
อากาศไทยช่วยเรื่องความชื้นได้มาก แต่ห้องแอร์จะดึงความชื้นออก ให้วัดด้วยไฮโกรมิเตอร์ในตู้ ถ้าต่ำเกิน ใช้ถาดน้ำใหญ่ที่อีกัวน่าลงแช่ได้ และพ่นละอองน้ำ
พื้นตู้ Merck แนะนำให้เลี่ยงขี้กบไม้ซีดาร์และสน เลือกวัสดุที่ทำความสะอาดง่าย เช่น แผ่นพรมสำหรับสัตว์เลื้อยคลาน หรือกระดาษ ซึ่งลดโอกาสกลืนวัสดุรองเข้าไป
อาหาร ผักใบเขียวเป็นหลัก
PetMD ระบุว่าอีกัวน่าเขียวกินพืช สัดส่วนที่แนะนำคือ
| กลุ่มอาหาร | สัดส่วน |
|---|---|
| ผักใบเขียวเข้ม | ราว 70% |
| ผักแข็ง | ราว 20% |
| ผลไม้ | ราว 10% |
PetMD แนะนำให้เสริมแคลเซียมทุกวัน สลับสูตรมีวิตามินดี 3 กับไม่มี และให้วิตามินรวมสัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง และระบุว่าห้ามให้เนื้อสัตว์ Merck ระบุภาพรวมว่าสัตว์เลื้อยคลานกินพืชต้องการโปรตีนราว 18 ถึง 22% ของอาหาร และผักที่มีแคลเซียมสูง
ผลิตภัณฑ์เสริมและปริมาณต่อครั้งต่างกันตามยี่ห้อและน้ำหนักตัว ผมไม่ใส่ขนาดไว้ที่นี่ ให้สัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์เลื้อยคลานเป็นผู้กำหนด
ตัวอย่างจานอาหารหนึ่งวัน
สมมติว่าจัดจานให้อีกัวน่าวัยรุ่นหนึ่งตัว จานหนึ่งอาจมีผักใบเขียวเข้มหั่นฝอยเป็นส่วนใหญ่ ผักแข็งขูดเป็นเส้นราวหนึ่งในห้าของจาน และผลไม้ชิ้นเล็กไม่กี่ชิ้น แล้วโรยผงแคลเซียมตามที่สัตวแพทย์แนะนำ ให้อาหารช่วงเช้าหลังสัตว์อาบแดดจนตัวอุ่น เพราะสัตว์ที่ตัวเย็นย่อยอาหารได้ไม่ดี
ผักแต่ละชนิดในตลาดไทยมีค่าแคลเซียมและสารอื่นต่างกัน ก่อนใช้ผักชนิดใดเป็นหลัก ให้ถามสัตวแพทย์ว่าเหมาะหรือไม่
เลือกตัวและฝึกให้คุ้นมือ
Merck ระบุว่าสัตว์เลื้อยคลานที่เพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงมักเป็นตัวเลือกที่ดีกว่าตัวที่จับจากธรรมชาติ และระบุว่าอีกัวน่าเขียวเป็นหนึ่งในชนิดที่ทนการจับได้ค่อนข้างดี ข้อหลังไม่ได้แปลว่าจะเชื่องเอง ต้องจับสม่ำเสมอตั้งแต่ยังเล็ก
ตรวจตัวที่จะซื้อ
- ตาใส เปิดเต็ม ไม่บวม
- ตัวอ้วนพอดี ไม่เห็นกระดูกสะโพกหรือกระดูกสันหลังชัด
- ขาและขากรรไกรแข็งแรง ไม่บวม ไม่งอ
- ผิวไม่มีคราบลอกค้าง ไม่มีแผลหรือตุ่ม
- ปากสะอาด ไม่มีคราบเหลืองหรือขาว
- รูก้นสะอาด ไม่มีมูลเหลวติด
- ตื่นตัว วิ่งหนีหรือยกหัวเฝ้ามองเมื่อมีคนเข้าใกล้ ตัวที่นิ่งปล่อยให้จับโดยไม่ขยับเลยอาจกำลังป่วย
ถามผู้ขายว่าเพาะพันธุ์เองหรือนำเข้า กินผักอะไรอยู่ และใช้หลอดไฟแบบไหน เพื่อจัดตู้ที่บ้านให้ใกล้เคียงในช่วงแรก
วิธีจับที่ใช้ได้
- รอให้สัตว์อาบแดดจนตัวอุ่นก่อน อีกัวน่าที่ตัวเย็นเคลื่อนไหวช้าและเครียดง่าย
- เข้าหาจากด้านข้างหรือด้านล่าง ไม่เอื้อมจากด้านบนเหมือนนกล่าเหยื่อ
- ช้อนใต้ท้องและรองขาหน้ากับขาหลัง ให้หางพาดแขน
- ห้ามจับหรือดึงหาง หางหลุดได้ และหางที่งอกใหม่จะไม่เหมือนเดิม
- ถ้าพองคอ อ้าปาก หรือตวัดหาง ให้วางลงช้าๆ แล้วลองใหม่วันหลัง
- จับวันละสั้นๆ หลายครั้ง ดีกว่าจับนานครั้งเดียว
ตัวผู้ที่เข้าวัยเจริญพันธุ์มักหวงถิ่นและก้าวร้าวขึ้นช่วงหนึ่ง PetMD ระบุว่าตัวผู้ที่โตแล้วควรเลี้ยงแยกตัว ช่วงนี้ให้สวมแขนเสื้อยาวตอนจับ และลดการจับลงถ้าสัตว์เครียดมาก
สุขภาพที่ต้องรู้
PetMD ระบุปัญหาที่พบในอีกัวน่าเขียว ได้แก่ โรคกระดูกจากเมแทบอลิซึม นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ภาวะไข่ค้างในตัวเมีย การติดเชื้อ ปากเน่า โรคไต ฝี และการกลืนสิ่งแปลกปลอม
สังเกตอาการ
- ขาบวม ขากรรไกรนิ่มหรือบวม เดินยกตัวไม่ขึ้น
- ไม่กินอาหารหลายวัน
- ลอกคราบติดค้างที่นิ้วหรือหาง
- ปากมีคราบเหลือง ขาว หรือมีเลือด
- ซึม หลับตานานช่วงกลางวัน
- ตัวเมียท้องโตแต่ไม่วางไข่ และเบ่งหรือกระสับกระส่าย
- มีก้อนนูนใต้ผิว
หาสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์เลื้อยคลานไว้ก่อนซื้อ เพราะไม่ใช่ทุกคลินิกรับ แนวทางเลือกคลินิกอยู่ใน เลือกโรงพยาบาลสัตว์
ซัลโมเนลลาและสุขอนามัยในบ้าน
CDC ระบุว่าสัตว์เลื้อยคลานที่ดูแข็งแรงก็มีเชื้อซัลโมเนลลาได้ และแนะนำว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีไม่ควรสัมผัสสัตว์เลื้อยคลาน สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก หรือสิ่งของในที่อยู่ของสัตว์
แนวปฏิบัติจาก CDC
- ล้างมือด้วยสบู่และน้ำหลังจับสัตว์ หลังจับอาหาร และหลังทำความสะอาดตู้
- ไม่หอมหรือจูบสัตว์
- ล้างอุปกรณ์ในตู้นอกบ้าน หรือในอ่างที่ไม่ใช่อ่างล้างจานในครัว
Merck แนะนำให้เก็บมูลทุกวัน เปลี่ยนวัสดุรองพื้นทุกเดือน และฆ่าเชื้อตู้ทั้งตู้ทุก 3 เดือน
ถ้าบ้านมีเด็กเล็ก อ่านทางเลือกสัตว์เลี้ยงที่เหมาะกับวัยได้ใน สัตว์เลี้ยงสำหรับเด็ก
กฎหมายในไทยและห้ามปล่อย
Thai PBS รายงานเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2566 ว่ากรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช พบอีกัวน่าเขียวแพร่พันธุ์ในธรรมชาติหลายพื้นที่ เช่น อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี และอำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ข้อมูลสำคัญจากรายงานเดียวกัน
- อีกัวน่าเขียวเป็นสัตว์ป่าควบคุมตามกฎหมายสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า การนำเข้าและส่งออกต้องได้รับอนุญาต
- เป็นสัตว์ในบัญชีหมายเลข 2 ของไซเตส
- การปล่อยสู่ธรรมชาติมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- เจ้าของต้องเลี้ยงจนสิ้นอายุขัย หรือส่งมอบให้กรมอุทยานฯ โดยติดต่อสายด่วน 1362
ในรายงานเดียวกัน Thai PBS ระบุว่า ณ ตอนนั้นอีกัวน่าเขียวยังไม่อยู่ในบัญชีสัตว์ที่ต้องแจ้งการครอบครอง ก่อนซื้อให้ถามกรมอุทยานฯ ว่าข้อกำหนดล่าสุดเป็นอย่างไร และขอหลักฐานการนำเข้าหรือที่มาของสัตว์จากผู้ขาย
ตารางดูแลประจำ
| ความถี่ | งาน |
|---|---|
| ทุกวัน | ดูอุณหภูมิจุดอาบแดด ฝั่งเย็น และกลางคืน ดูความชื้น เปิดไฟ UVB 10 ถึง 12 ชั่วโมง ให้อาหารสดและน้ำสะอาด เก็บมูล ดูอาการ |
| ทุกสัปดาห์ | ล้างถาดน้ำ ชั่งน้ำหนัก ดูการลอกคราบ ให้วิตามินรวมตามคำแนะนำ |
| ทุกเดือน | เปลี่ยนวัสดุรองพื้นทั้งหมด ตรวจสายไฟและเทอร์โมสตัท |
| ทุก 3 เดือน | ฆ่าเชื้อตู้ทั้งตู้ ตามคำแนะนำของ Merck |
| ทุก 6 เดือน | เปลี่ยนหลอด UVB ตามคำแนะนำของ PetMD |
| ทุกปี | ตรวจสุขภาพกับสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์เลื้อยคลาน |
ถ้าอ่านถึงตรงนี้แล้วรู้สึกว่าขนาดตู้และไฟเกินกำลัง ลองเทียบกับสัตว์เลื้อยคลานที่โตช้ากว่าและเล็กกว่าใน เลี้ยงเต่า หรือดูภาพรวมสัตว์เลี้ยงแปลกชนิดอื่นใน สัตว์เลี้ยงแปลก มีอะไรน่าเลี้ยงบ้าง
คำถามที่พบบ่อย
อีกัวน่าเลี้ยงในห้องแอร์ได้ไหม
ได้ถ้าตู้มีแหล่งความร้อนที่คุมด้วยเทอร์โมสตัทและไล่ระดับอุณหภูมิได้ครบ PetMD ระบุว่าอุณหภูมิกลางคืนไม่ควรต่ำกว่าช่วง 21 ถึง 24 องศาเซลเซียส ห้องแอร์ที่ตั้งเย็นจัดจึงต้องมีแหล่งความร้อนกลางคืนที่ไม่ส่องแสง
อีกัวน่ากัดหรือฟาดหางไหม
ทำได้ทั้งสองอย่าง โดยเฉพาะตัวผู้ที่โตเต็มวัย PetMD ระบุว่าตัวผู้ที่โตแล้วควรเลี้ยงแยก และการทำหมันตัวผู้อาจช่วยลดความก้าวร้าว ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์เลื้อยคลานเรื่องนี้
ถ้าเลี้ยงต่อไม่ไหวต้องทำอย่างไร
ห้ามปล่อยสู่ธรรมชาติ Thai PBS รายงานว่าเจ้าของต้องเลี้ยงต่อจนสิ้นอายุขัย หรือส่งมอบให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ติดต่อสายด่วน 1362 เพื่อสอบถามขั้นตอน
แหล่งอ้างอิง
- Green Iguana Care Sheet | PetMD
- Providing a Home for a Reptile | Merck Veterinary Manual
- อุทยานฯ ประกาศจับ "อิกัวนา" ก่อนนิเวศพัง พบ 3 พิกัดประชากรพรึ่บ | Thai PBS
- Reptiles and Amphibians | Healthy Pets, Healthy People | CDC
