ลูกสุนัขเริ่มเปลี่ยนฟัน กี่เดือน ไทม์ไลน์ฟันน้ำนมถึงฟันแท้

ลูกสุนัขเริ่มเปลี่ยนจากฟันน้ำนมเป็นฟันแท้ราวอายุ 3.5 ถึง 4 เดือน โดยเริ่มจากฟันหน้า และฟันแท้จะขึ้นครบ 42 ซี่ราวอายุ 6 ถึง 7 เดือน ก่อนหน้านั้นลูกหมามีฟันน้ำนม 28 ซี่ที่ขึ้นตั้งแต่อายุราว 3 สัปดาห์ ช่วง 4 ถึง 6 เดือนจึงเป็นช่วงที่ลูกหมาคันเหงือก แทะทุกอย่าง และเป็นช่วงที่เจ้าของควรเปิดปากดูฟันทุกสัปดาห์ เพื่อจับปัญหาฟันน้ำนมไม่ยอมหลุด

ไทม์ไลน์ฟันลูกหมา ตั้งแต่ฟันซี่แรกถึงฟันแท้ครบ

ข้อมูลจากโรงพยาบาลสัตว์เครือ VCA ระบุลำดับไว้ค่อนข้างชัด ตารางนี้ใช้เป็นกรอบ หมาแต่ละตัวช้าเร็วต่างกันได้เล็กน้อย หมาพันธุ์เล็กบางตัวเปลี่ยนช้ากว่าพันธุ์ใหญ่

อายุ	สิ่งที่เกิดขึ้นในปาก	สิ่งที่เจ้าของเห็น
แรกเกิดถึง 2 สัปดาห์	ยังไม่มีฟัน	ดูดนมแม่อย่างเดียว
ราว 3 สัปดาห์	ฟันน้ำนมเริ่มโผล่	เริ่มงับนิ้ว งับพี่น้อง
ราว 6 สัปดาห์	ฟันน้ำนมครบ 28 ซี่	เริ่มกินอาหารแข็งได้ดี ฟันแหลมเล็กเหมือนเข็ม
3.5 ถึง 4 เดือน	ฟันหน้าแท้เริ่มดันฟันน้ำนม	เห็นช่องว่างที่ฟันหน้า มีคราบเลือดบนของเล่น
4 ถึง 5 เดือน	เขี้ยวแท้และฟันกรามน้อยเริ่มขึ้น	แทะหนักที่สุด กลิ่นปากเปลี่ยน
5 ถึง 6 เดือน	ฟันกรามแท้ด้านในขึ้น	ยังแทะต่อ แต่เริ่มเบาลง
6 ถึง 7 เดือน	ฟันแท้ครบ 42 ซี่	ฟันน้ำนมทุกซี่ควรหลุดหมดแล้ว

ฟันแท้ 42 ซี่ มากกว่าฟันน้ำนม 14 ซี่ เพราะฟันกรามด้านในไม่มีฟันน้ำนมมาก่อน ขึ้นมาใหม่เลยในช่วงท้าย

ฟันแต่ละกลุ่มเปลี่ยนตามลำดับไหน

การรู้ลำดับช่วยให้เจ้าของรู้ว่าควรเปิดดูตรงไหนในแต่ละเดือน ลำดับโดยรวมเป็นแบบนี้

1. ฟันหน้าเล็กๆ ระหว่างเขี้ยว ทั้งบนและล่าง เปลี่ยนก่อน
2. เขี้ยว ซึ่งเป็นซี่ที่รากยาวที่สุด ทั้งเขี้ยวน้ำนมและเขี้ยวแท้ จึงเป็นจุดที่ฟันน้ำนมค้างบ่อยที่สุด
3. ฟันกรามน้อยด้านข้าง
4. ฟันกรามด้านใน ขึ้นเป็นกลุ่มสุดท้าย

ช่วงที่เขี้ยวแท้กำลังขึ้นคือช่วงที่ต้องดูละเอียดที่สุด เขี้ยวแท้ด้านบนจะขึ้นด้านหน้าของเขี้ยวน้ำนม ถ้าเขี้ยวน้ำนมไม่หลุด จะเห็นเขี้ยวสองซี่เรียงกันชัดเจน

ช่วงคันเหงือก ลูกหมาทำอะไร และเจ้าของช่วยอะไรได้

ช่วง 4 ถึง 6 เดือน เหงือกระบมจากฟันที่ดันขึ้น ลูกหมาจึงแทะมากกว่าปกติ บางตัวกินช้าลง น้ำลายมากขึ้น หรือมีกลิ่นปากต่างไป สิ่งเหล่านี้เป็นเรื่องปกติ ตราบใดที่ลูกหมายังกินได้และร่าเริง

สิ่งที่ช่วยได้

• ของแทะยางที่นิ่มพอ หลักง่ายๆ คือกดด้วยเล็บมือแล้วเป็นรอยบุ๋ม ถ้าแข็งจนกดไม่ลง เสี่ยงฟันแตก
• ของเล่นยางที่ใส่น้ำแล้วแช่ช่องฟรีซ หรือผ้าขนหนูชุบน้ำบิดเป็นเกลียวแล้วแช่เย็น ความเย็นช่วยให้เหงือกชา
• เก็บสายไฟ รองเท้า และขาโต๊ะไม้ที่ลูกหมาเข้าถึงได้ ช่วงนี้ไม่ใช่เวลาทดสอบวินัย
• สลับของเล่นทุก 2 ถึง 3 วัน ลูกหมาจะสนใจของเล่นมากกว่าเฟอร์นิเจอร์

สิ่งที่ควรเลี่ยง

• กระดูกแข็ง เขาสัตว์ กีบวัว และของเล่นพลาสติกแข็ง ฟันแท้ที่เพิ่งขึ้นเคลือบฟันยังไม่หนาเท่าฟันหมาโต
• เชือกที่ขาดเป็นเส้น ลูกหมากลืนเส้นใยแล้วพันในลำไส้ได้
• การเล่นชักเย่อแรงๆ กับลูกหมาที่ฟันกำลังโยก

ถ้าลูกหมาแทะของในบ้านเยอะจนเกินรับมือ ดูวิธีจัดการพฤติกรรมแทะแบบเป็นระบบได้ที่ หมาชอบกัดแทะของ ถ้าลูกหมางับมือคนแรงขึ้นช่วงนี้ ให้หยุดเล่นทันทีที่ฟันโดนผิว เดินออกไปสักครู่ แล้วกลับมาพร้อมของแทะ ลูกหมาจะค่อยๆ เรียนรู้ว่ามือคนไม่ใช่ของเล่น

ฟันน้ำนมค้าง ปัญหาที่ต้องจับให้ได้ช่วง 4 ถึง 7 เดือน

ฟันน้ำนมค้างคือฟันน้ำนมที่ไม่หลุดทั้งที่ฟันแท้ขึ้นมาแล้ว VCA ระบุว่าพบบ่อยที่สุดที่เขี้ยวบน และพบมากในหมาพันธุ์เล็กกับพันธุ์หน้าสั้น เช่น ชิวาวา ปอมเมอเรเนียน ยอร์กเชียร์เทอร์เรีย ชิสุ และปั๊ก ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่เลี้ยงกันมากในไทย เจ้าของหมากลุ่มนี้จึงควรเปิดปากดูละเอียดกว่าคนอื่น

ทำไมต้องรีบ เพราะเมื่อฟันสองซี่อยู่ในที่เดียวกัน จะเกิดปัญหาตามมาหลายอย่าง

• เศษอาหารติดในร่องระหว่างฟัน เกิดหินปูนและเหงือกอักเสบเร็วกว่าปกติ
• ฟันแท้ถูกบังคับให้ขึ้นผิดตำแหน่ง ทำให้สบฟันผิด
• เขี้ยวแท้ด้านล่างที่ขึ้นเบี้ยวเข้าด้านใน อาจทิ่มเพดานปากจนเป็นแผล

VCA ใช้หลักที่จำง่ายว่า ฟันสองซี่ไม่ควรอยู่ในตำแหน่งเดียวกันในเวลาเดียวกัน ถ้าเห็นเมื่อไร การรักษาคือถอนฟันน้ำนมภายใต้ยาสลบ และไม่ควรรอไปทำพร้อมการผ่าตัดทำหมันถ้านัดผ่าตัดยังอีกนาน เพราะทุกสัปดาห์ที่รอ ฟันแท้จะขยับไปผิดตำแหน่งมากขึ้น ยกเว้นฟันน้ำนมที่โยกมากจนใกล้หลุดเอง ซึ่งสัตวแพทย์อาจให้รอดูก่อน

สังเกตอาการ เช็กทุกสัปดาห์ช่วงอายุ 4 ถึง 7 เดือน

• เห็นฟันสองซี่ในตำแหน่งเดียวกัน โดยเฉพาะเขี้ยวบน
• ฟันแท้ขึ้นเบี้ยว หรือฟันล่างดูเหมือนจะชนเพดาน
• เหงือกรอบฟันซี่ใดซี่หนึ่งบวมแดงต่อเนื่องเกินหนึ่งสัปดาห์
• กลิ่นปากแรงผิดปกติ ไม่ใช่กลิ่นลูกหมาทั่วไป
• ลูกหมาหยุดแทะของเล่นที่เคยชอบ หรือกินอาหารเม็ดไม่ได้
• อายุเกิน 7 เดือนแล้วยังเห็นฟันน้ำนมซี่ใดซี่หนึ่ง

ฟันกับวัย: ใช้ฟันเดาอายุลูกหมาได้แค่ไหน

เจ้าของที่รับลูกหมามาโดยไม่รู้วันเกิดแน่นอน มักให้สัตวแพทย์ประเมินอายุจากฟัน ซึ่งทำได้ค่อนข้างแม่นในช่วงขวบแรก เพราะฟันขึ้นตามลำดับเวลาที่ค่อนข้างคงที่ ถ้าเห็นฟันน้ำนมครบแต่ยังไม่มีฟันแท้ ลูกหมาน่าจะอายุระหว่าง 6 สัปดาห์ถึง 3 เดือน ถ้าฟันหน้าเป็นฟันแท้แล้วแต่เขี้ยวยังเป็นฟันน้ำนม น่าจะอายุราว 4 เดือน ถ้าฟันแท้ครบหมด อายุน่าจะเกิน 6 ถึง 7 เดือน

หลังจากนั้นการประเมินอายุจากฟันแม่นน้อยลงมาก เพราะคราบหินปูนและการสึกขึ้นกับอาหารและการดูแลมากกว่าอายุ การเทียบอายุหมาเป็นอายุคนก็ใช้หลักต่างออกไป รายละเอียดอยู่ที่ อายุหมาเทียบเป็นอายุคน

อาหารและวัคซีนในช่วงเปลี่ยนฟัน

ช่วงเปลี่ยนฟันซ้อนทับกับช่วงที่ลูกหมาโตเร็วที่สุดและยังรับวัคซีนเข็มท้ายๆ จึงควรวางแผนให้สอดคล้องกัน

อายุ	เรื่องอาหาร	เรื่องสุขภาพ
2 ถึง 3 เดือน	อาหารลูกสุนัข แบ่ง 3 ถึง 4 มื้อ	วัคซีนตามนัด ถ่ายพยาธิ
4 เดือน	ถ้าเหงือกระบม แช่เม็ดในน้ำอุ่นให้นิ่ม	ให้สัตวแพทย์ดูฟันตอนไปฉีดวัคซีน
5 ถึง 6 เดือน	ปรับเป็น 3 มื้อ ยังเป็นสูตรลูกสุนัข	เช็กฟันซ้อนทุกสัปดาห์
6 ถึง 7 เดือน	ปริมาณตามน้ำหนักและสายพันธุ์	ตรวจฟันแท้ครบหรือยัง วางแผนแปรงฟัน

การเลือกอาหารลูกหมาตามขนาดตัวดูได้ที่ อาหารลูกสุนัข ส่วนตารางวัคซีนตามวัยอยู่ที่ ตารางวัคซีนสุนัข ข้อดีของการไปฉีดวัคซีนช่วง 4 เดือนคือสัตวแพทย์จะได้ดูฟันไปพร้อมกัน ลองขอให้ดูตรงเขี้ยวบนโดยเฉพาะ

สิ่งที่เจ้าของมักเข้าใจผิดช่วงเปลี่ยนฟัน

ความเข้าใจผิดแรกคือการแทะของแข็งช่วยให้ฟันน้ำนมหลุดเร็วขึ้น ฟันน้ำนมหลุดเพราะรากละลายจากแรงดันของฟันแท้ด้านใต้ การแทะของแข็งไม่ได้ช่วยให้รากละลายเร็วขึ้น แต่เพิ่มโอกาสที่ฟันแท้ซี่ใหม่จะบิ่น

ความเข้าใจผิดที่สองคือลูกหมามีไข้ ท้องเสีย หรือซึมเพราะเปลี่ยนฟัน การเปลี่ยนฟันทำให้เหงือกระบมและกินช้าลงได้ แต่ไม่ควรทำให้ลูกหมาป่วยทั้งตัว ถ้าลูกหมามีไข้ อาเจียน ท้องเสีย หรือซึม ให้คิดถึงสาเหตุอื่น โดยเฉพาะโรคติดเชื้อในลูกหมาที่วัคซีนยังไม่ครบ และพาไปพบสัตวแพทย์

ความเข้าใจผิดที่สามคือฟันน้ำนมไม่สำคัญเพราะเดี๋ยวก็หลุด ฟันน้ำนมที่หักจนเห็นโพรงประสาทฟัน เป็นทางให้เชื้อเข้าไปถึงหน่อฟันแท้ใต้เหงือกได้ ฟันน้ำนมที่หักจึงควรให้สัตวแพทย์ดูเช่นกัน

หลังฟันแท้ครบ ดูแลต่ออย่างไร

ฟันแท้ 42 ซี่ต้องใช้ไปตลอดชีวิต ไม่มีชุดที่สามมาแทน การดูแลหลังอายุ 7 เดือนจึงสำคัญกว่าช่วงเปลี่ยนฟันเสียอีก หมาพันธุ์เล็กที่ฟันเบียดกันมีหินปูนเร็ว บางตัวเริ่มมีคราบเหลืองที่ฟันกรามบนตั้งแต่อายุไม่ถึงสองปี สิ่งที่ทำได้ที่บ้านคือแปรงฟันให้ได้อย่างน้อยหลายวันต่อสัปดาห์ ใช้ยาสีฟันสำหรับสุนัขเท่านั้น และให้สัตวแพทย์ดูฟันทุกครั้งที่ไปตรวจสุขภาพประจำปี ถ้าเห็นฟันบิ่น ฟันเปลี่ยนสี หรือเหงือกร่น ให้นัดตรวจโดยไม่ต้องรอรอบปี

ตารางเช็กฟันรายเดือน ตั้งแต่ 3 ถึง 8 เดือน

เดือนที่	เปิดปากดูอะไร	บันทึก
3	ฟันน้ำนมครบ ไม่มีซี่ไหนหัก	ฝึกจับปากวันละไม่กี่วินาที
4	ฟันหน้าแท้เริ่มขึ้น ฟันน้ำนมหน้าเริ่มโยก	ให้ของแทะนิ่ม
5	เขี้ยวแท้เริ่มโผล่ ดูว่าเขี้ยวน้ำนมโยกหรือยัง	เช็กฟันซ้อนทุกสัปดาห์
6	ฟันกรามขึ้น เขี้ยวน้ำนมควรหลุดแล้ว	ถ้าเห็นเขี้ยวซ้อน นัดสัตวแพทย์
7	ฟันแท้ควรครบ 42 ซี่	เริ่มแปรงฟันเป็นกิจวัตร
8	ไม่ควรเหลือฟันน้ำนม	ยังเห็นฟันน้ำนม ให้สัตวแพทย์ประเมิน

ถ้าทุกอย่างเป็นไปตามตาราง ลูกหมาจะผ่านช่วงเปลี่ยนฟันโดยที่เจ้าของแทบไม่ต้องทำอะไรนอกจากหาของแทะที่เหมาะสมและเก็บของในบ้านให้พ้นปาก ส่วนลูกหมาพันธุ์เล็กที่มีแนวโน้มฟันน้ำนมค้าง การเปิดปากดูสัปดาห์ละครั้งตั้งแต่ 4 ถึง 7 เดือน คือสิ่งที่ช่วยไม่ให้ต้องแก้ปัญหาการสบฟันในภายหลัง