วิธีเลี้ยงหมาให้ไม่เหม็น หาต้นตอกลิ่นจากหัวจรดหาง

สมมติว่าหมาตัวหนึ่งอาบน้ำสัปดาห์ละสองครั้งแล้วยังเหม็น เปลี่ยนแชมพูหลายยี่ห้อ ฉีดสเปรย์หอมทุกเช้า แต่เมื่อสัตวแพทย์ตรวจหูกลับพบหูอักเสบ ถ้ารักษาหูหาย กลิ่นก็มักหายตามไปด้วย ข้อสรุปคือ หมาสุขภาพดีที่ได้รับการดูแลพื้นฐานไม่ควรเหม็นจนคนในบ้านรำคาญ ถ้าเหม็น แปลว่ามีต้นตอ และวิธีที่เร็วที่สุดคือดมหาทีละจุด

ไล่ดมทีละจุด ห้าที่ที่ต้องเช็ก

ใช้เวลาไม่เกินห้านาที ทำตอนน้องสงบ ดมใกล้ๆ ทีละตำแหน่ง แล้วจดว่าจุดไหนแรงที่สุด

จุด	กลิ่นที่บอกปัญหา	สิ่งที่มักเห็นร่วม
ปาก	เหม็นเน่า เหม็นเปรี้ยว	หินปูน เหงือกแดง น้ำลายยืด
หู	อับ หวาน หรือเหม็นเน่า	ขี้หูดำหรือเหลือง สะบัดหัว เกาหู
ผิวและขน	อับหืน คล้ายขนมปังหรือเท้าเปียก	ผิวมัน แดง คัน ขนร่วง
ก้น	คาวแรงคล้ายปลา	ไถก้นกับพื้น เลียโคนหาง
อุ้งเท้า	อับ	เลียเท้าบ่อย ซอกนิ้วแดง

ถ้าทุกจุดปกติแต่ห้องยังเหม็น ต้นตอมักอยู่ที่ที่นอน ผ้าห่ม หรือของเล่นผ้า ซึ่งดูแลง่ายกว่ามาก

ปาก กลิ่นที่เจ้าของชินจนไม่รู้ตัว

กลิ่นปากเป็นต้นตอที่ถูกมองข้ามบ่อยที่สุด เพราะเราไม่ได้ดมปากน้องทุกวัน แต่ทุกครั้งที่น้องหอบหรือเลียหน้า กลิ่นจะกระจายเต็มห้อง หมาพันธุ์เล็กอย่างชิวาวา ปอม และพุดเดิ้ลเจอปัญหาฟันเร็วกว่าพันธุ์ใหญ่ เพราะฟันเบียดกัน

การแปรงฟันเป็นประจำเป็นวิธีป้องกันที่ได้ผลที่สุด เริ่มฝึกได้ตามขั้นตอนใน วิธีแปรงฟันหมา ส่วนกลิ่นปากที่แรงผิดปกติและสาเหตุทางสุขภาพ อ่านแยกที่ หมาปากเหม็น ถ้าเห็นหินปูนหนาจนฟันเปลี่ยนสี การแปรงไม่ช่วยแล้ว ต้องให้สัตวแพทย์ขูดหินปูน

หู ต้นตอที่มักซ่อนอยู่ใต้ใบหูพับ

VCA Animal Hospitals อธิบายว่าอาการหูอักเสบภายนอกมีทั้งการสะบัดหัว เกาหู ใบหูแดง มีกลิ่นเหม็น และมีขี้หูสีดำหรือเหลือง หมาที่หูพับหรือมีขนในช่องหูมาก เช่น ค็อกเกอร์ สแปเนียล และมินิเอเจอร์ พุดเดิ้ล เสี่ยงกว่า VCA ยังระบุว่าภูมิแพ้เกี่ยวข้องกับหูอักเสบได้มากถึงร้อยละ 43 ของราย และพบหูอักเสบในหมาที่แพ้อาหารราวร้อยละ 65 ถึง 80 แปลว่าหูที่เหม็นซ้ำแล้วซ้ำอีก มักมีเรื่องภูมิแพ้อยู่เบื้องหลัง

การดูแลหูที่บ้านในหมาที่หูปกติ คือเปิดใบหูดมและดูด้วยตาสัปดาห์ละครั้ง เช็ดเฉพาะส่วนที่มองเห็นด้วยสำลีชุบน้ำยาล้างหูสำหรับสัตว์ ไม่แหย่ไม้พันสำลีลงไปในช่องหู รายละเอียดการรักษาอยู่ใน หูหมาอักเสบ

ผิวหนัง กลิ่นอับหืนที่อาบแล้วกลับมาใน 2 วัน

ถ้าน้องอาบน้ำแล้วหอมได้ไม่กี่วันก็กลับมาเหม็นอับ ผิวลื่นมันเหมือนทาน้ำมัน และเกาบ่อย VCA อธิบายว่ากลุ่มอาการนี้เข้ากับผิวหนังอักเสบจากยีสต์ ซึ่งมักตามหลังภูมิแพ้หรือปัญหาผิวอื่นที่ทำให้ยีสต์บนผิวเพิ่มจำนวน อาการที่ VCA ระบุคือกลิ่นอับ ผิวมันเยิ้ม คัน และหูอักเสบซ้ำ

สายพันธุ์ที่ VCA ระบุว่ามีแนวโน้มเป็นมากกว่าพันธุ์อื่น ได้แก่ เวสต์ไฮแลนด์ไวท์เทอร์เรีย บาสเซ็ต ค็อกเกอร์ สแปเนียล มอลทีส ชิวาวา พุดเดิ้ล ชิสุ ดัชชุน ลาซา แอปโซ และบ็อกเซอร์

การรักษาต้องให้สัตวแพทย์ยืนยันก่อน ด้วยการตรวจเซลล์จากผิว ถ้าหมอสั่งแชมพูยา VCA ระบุว่าต้องทิ้งแชมพูไว้บนผิวอย่างน้อย 10 นาทีก่อนล้าง และใช้บ่อยตามที่หมอกำหนด ซึ่งช่วงแรกมักถี่กว่าการอาบปกติ เจ้าของหลายคนล้างออกหลังถูไม่ถึงนาที แชมพูยาจึงไม่ได้ผล

ปัญหาผิวอื่นที่ทำให้มีกลิ่นได้ เช่น ผิวหนังอักเสบติดเชื้อแบคทีเรีย หรือขี้เรื้อน อ่านภาพรวมได้ที่ โรคผิวหนังหมา

ก้น กลิ่นคาวปลาที่มาเป็นพักๆ

หมามีต่อมเล็กๆ สองข้างของรูก้น ปกติจะบีบน้ำออกมาเวลาขับถ่าย ถ้าระบายไม่ออก น้ำในต่อมจะคั่ง เกิดกลิ่นคาวแรง VCA ระบุอาการที่เจอบ่อยคือ ไถก้นกับพื้น เลียหรือกัดบริเวณโคนหาง และมีกลิ่นเหม็น ปัจจัยเสี่ยงคือน้ำหนักเกิน ท้องเสียหรือท้องผูก ภูมิแพ้ผิวหนัง และอายุมาก

VCA แนะนำให้พาไปพบสัตวแพทย์ทันทีที่เห็นอาการ เพราะต่อมที่คั่งอยู่นานติดเชื้อและกลายเป็นฝีได้ การบีบต่อมเองที่บ้านโดยไม่เคยได้รับการสอนจากหมอ มีโอกาสทำให้ต่อมอักเสบหรือบีบไม่หมด

ในระยะยาว การคุมน้ำหนักและทำให้อุจจาระเป็นก้อนดี ช่วยให้ต่อมระบายเองได้ดีขึ้น

อุ้งเท้าและซอกนิ้ว กลิ่นข้าวโพดคั่วที่หลายบ้านคุ้นเคย

เจ้าของหลายคนบอกว่าเท้าน้องหมามีกลิ่นคล้ายข้าวโพดคั่วหรือขนมปัง กลิ่นอ่อนๆ แบบนี้มาจากเหงื่อที่อุ้งเท้าและจุลินทรีย์ที่อาศัยบนผิวตามปกติ ไม่ได้เป็นปัญหา สิ่งที่ต้องสังเกตคือกลิ่นแรงขึ้นจนได้กลิ่นจากระยะไกล พร้อมกับน้องเลียหรือกัดเท้าบ่อย ซอกนิ้วแดง ขนระหว่างนิ้วเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแดงจากน้ำลาย หรือมีตุ่มบวมระหว่างนิ้ว อาการกลุ่มนี้พบได้ในหมาที่มีภูมิแพ้หรือผิวอักเสบ ควรให้สัตวแพทย์ตรวจว่าเป็นอะไรแน่

การดูแลเบื้องต้นที่ทำได้

1. เช็ดเท้าหลังเดินข้างนอกทุกครั้ง ด้วยผ้าชุบน้ำหมาด แล้วซับซอกนิ้วให้แห้ง
2. ตัดขนระหว่างอุ้งเท้าให้สั้นเสมออุ้งเท้า ขนยาวอมน้ำและดินโคลน
3. หลังเดินลุยน้ำขังช่วงฝนตก ล้างเท้าด้วยน้ำสะอาด เพราะน้ำขังบนถนนมีสิ่งสกปรกมาก
4. ถ้าน้องเลียเท้าจนขนเปลี่ยนสี จดว่าเริ่มเมื่อไร เกิดหลังเปลี่ยนอาหารหรือไม่ แล้วเล่าให้สัตวแพทย์ฟัง

น้ำหนัก อาหาร และอุจจาระ ก็เกี่ยวกับกลิ่น

หมาที่น้ำหนักเกินมีพับผิวมากขึ้น ใต้คาง ใต้ท้อง และรอบหาง พับผิวเหล่านี้อับชื้นและมีกลิ่นได้ง่าย อีกทั้งน้ำหนักเกินยังเป็นปัจจัยเสี่ยงของต่อมข้างก้นคั่งตามที่ VCA ระบุ การคุมน้ำหนักจึงช่วยเรื่องกลิ่นได้มากกว่าที่คิด

อุจจาระเหลวบ่อยๆ ทำให้ขนรอบก้นเปื้อน และต่อมข้างก้นระบายได้ไม่ดี ถ้าน้องถ่ายเหลวเกินสองสามวัน หรือมีลมในท้องเหม็นผิดปกติต่อเนื่อง ลองนึกว่ามีการเปลี่ยนอาหาร ให้ขนมคน หรือให้ของกินใหม่หรือไม่ แล้วปรึกษาสัตวแพทย์ ไม่ควรเปลี่ยนอาหารไปมาหลายยี่ห้อในเวลาสั้นๆ เพราะท้องน้องปรับไม่ทัน

ที่นอน ของเล่น และบ้าน

เมื่อตัวน้องสะอาดแล้ว กลิ่นที่เหลือคือกลิ่นสะสมในผ้า

• ผ้าปูที่นอนและผ้าห่ม ซักสัปดาห์ละครั้ง ใช้น้ำร้อนถ้าผ้ารับได้ และตากแดดให้แห้งสนิท
• ที่นอนแบบมีไส้ เลือกรุ่นที่ถอดปลอกซักได้ ไส้ข้างในตากแดดเดือนละครั้ง
• ของเล่นผ้า ซักพร้อมผ้าปูที่นอน ของเล่นยางล้างด้วยน้ำสบู่
• ปลอกคอผ้าและสายจูง ซักทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์ ปลอกคอเปียกน้ำลายสะสมกลิ่นเร็วกว่าที่คิด
• พื้นที่น้องนอนประจำ ถูด้วยน้ำยาทำความสะอาดทั่วไป เปิดหน้าต่างระบายอากาศ

ช่วงหน้าฝนในเมืองไทยเป็นช่วงที่บ้านเหม็นหมาง่ายที่สุด เพราะผ้าแห้งช้าและน้องเปียกฝนบ่อย เช็ดตัวให้แห้งทุกครั้งที่กลับจากเดินเล่น โดยเฉพาะซอกขา ใต้ท้อง และอุ้งเท้า

อาบน้ำบ่อยแค่ไหนถึงพอดี

ตำรา Merck Veterinary Manual ระบุว่าหมาส่วนใหญ่อาบน้ำประมาณเดือนละครั้งก็เพียงพอ ขึ้นกับฤดู และอาบเพิ่มเมื่อสกปรกหรือมีกลิ่น การอาบบ่อยกว่านี้โดยไม่มีเหตุผลทางสุขภาพ ทำให้ผิวแห้ง คัน แล้วน้องเกาจนผิวอักเสบ กลายเป็นกลิ่นรอบใหม่

Merck ยังระบุว่าการแปรงขนเป็นประจำช่วยป้องกันขนพันกัน ขนที่จับเป็นก้อนอมความชื้นและสิ่งสกปรก เป็นแหล่งกลิ่นและทำให้ผิวด้านใต้ติดเชื้อ วิธีแปรงให้ถึงโคนอยู่ใน วิธีหวีขนหมาที่ถูกต้อง ส่วนหมาที่ลงเล่นน้ำ ลุยโคลน หรือกลิ้งบนของเน่า อาบเพิ่มได้ตามสถานการณ์ แล้วกลับมาใช้รอบปกติ

สิ่งที่ไม่ช่วย หรือทำให้แย่ลง

• น้ำหอมหรือสเปรย์ดับกลิ่นฉีดบนตัว กลบกลิ่นได้ไม่กี่ชั่วโมง และระคายผิวที่อักเสบอยู่แล้ว
• เปลี่ยนแชมพูไปเรื่อยๆ โดยไม่หาต้นตอ ถ้ากลิ่นมาจากหูหรือฟัน แชมพูไม่ได้แตะต้นตอเลย
• ใช้แชมพูคนหรือสบู่ล้างจาน VCA แนะนำให้ใช้แชมพูสำหรับหมาเท่านั้น
• อาบทุกวันในหมาที่ผิวแห้งอยู่แล้ว
• โรยแป้งฝุ่นบนขน แป้งจับกับน้ำมันผิวกลายเป็นคราบ อุดรูขุมขน

ตารางดูแลเพื่อให้บ้านไม่เหม็นหมา

ความถี่	สิ่งที่ทำ
ทุกวัน	เช็ดอุ้งเท้าหลังเดินข้างนอก เช็ดคราบรอบปากหลังกิน แปรงฟันถ้าทำได้
สัปดาห์ละ 1 ถึง 3 ครั้ง	แปรงขนตามชนิดขน ดมหูและดูขี้หู
สัปดาห์ละครั้ง	ซักผ้าปูที่นอนและของเล่นผ้า ตรวจซอกนิ้วและผิวใต้ขน
เดือนละครั้ง โดยประมาณ	อาบน้ำ เป่าให้แห้งถึงโคน ตัดขนรอบก้นและอุ้งเท้าถ้าขนยาว
ทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์	ซักปลอกคอและสายจูง ตากไส้ที่นอน
ปีละครั้ง	ตรวจสุขภาพและตรวจฟันกับสัตวแพทย์

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• หูมีกลิ่นเหม็นเน่า มีหนอง บวม หรือน้องร้องเมื่อแตะหู
• เดินเอียงหัว เสียการทรงตัว หรือตากระตุกร่วมกับหูอักเสบ
• ก้นบวม แดง มีแผลแตก หรือมีหนองไหลข้างรูก้น
• ผิวมีกลิ่นพร้อมแผลเปิด ผิวลอกเป็นปื้น หรือขนร่วงเป็นหย่อมกว้าง
• กลิ่นปากแรงพร้อมน้ำลายมีเลือด ฟันโยก หรือไม่ยอมเคี้ยว
• กลิ่นตัวเปลี่ยนไปอย่างชัดเจนพร้อมน้องซึม กินน้อย หรือน้ำหนักลด