เลี้ยงหนูตะเภาสำหรับมือใหม่ วิตามินซี หญ้า และเพื่อนร่วมกรง

หนูตะเภาส่งเสียงทักเจ้าของทุกครั้งที่ได้ยินเสียงถุงผักกรอบแกรบ เป็นสัตว์ตัวเล็กที่ตื่นกลางวัน คุยเก่ง และไม่ค่อยกัด แต่มีความต้องการเฉพาะตัวสามข้อที่ต้องจัดให้ได้ตั้งแต่วันแรก คือวิตามินซีทุกวัน อากาศไม่ร้อน และเพื่อนร่วมกรงอย่างน้อยหนึ่งตัว

สามเรื่องที่ทำให้หนูตะเภาต่างจากหนูชนิดอื่น

1. สร้างวิตามินซีเองไม่ได้

RSPCA ระบุว่าหนูตะเภาสร้างวิตามินซีเองไม่ได้ เหมือนคน จึงต้องได้จากอาหารทุกวัน ขาดเมื่อไรก็ป่วยได้ นี่คือเหตุผลที่อาหารเม็ดของกระต่ายหรือหนูชนิดอื่นใช้แทนกันไม่ได้

ตัวเลขปริมาณวิตามินซีต่อวันเป็นมิลลิกรัมต่างกันตามสภาพตัว ช่วงตั้งท้อง หรือช่วงป่วย ผมไม่ใส่ตัวเลขไว้ตรงนี้ ให้ถามสัตวแพทย์ตอนตรวจครั้งแรก และอย่าเติมวิตามินซีในน้ำดื่มเองโดยไม่ได้ปรึกษา

2. ต้องมีเพื่อน

RSPCA ระบุว่าหนูตะเภาเป็นสัตว์สังคม ไม่ควรเลี้ยงตัวเดียว คู่ที่เข้ากันได้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี และหนูตะเภาตื่นและเคลื่อนไหวได้ถึงราว 20 ชั่วโมงต่อวัน โดยนอนเป็นช่วงสั้นๆ

Merck เตือนอีกข้อว่าไม่ควรเลี้ยงหนูตะเภาร่วมกับกระต่าย ความคิดที่ว่าให้กระต่ายเป็นเพื่อนหนูตะเภาจึงตัดทิ้งได้เลย ถ้าบ้านมีกระต่ายอยู่แล้ว ดูการดูแลกระต่ายแยกใน กรงกระต่าย เลือกอย่างไร

3. ไม่ทนร้อน

RSPCA ให้อุณหภูมิที่เหมาะ 17 ถึง 20 องศาเซลเซียส เตือนว่าเกิน 26 องศาเสี่ยงฮีทสโตรก และต่ำกว่า 15 องศาเสี่ยงหนาว Merck ให้ช่วงที่ใกล้กันคือราว 18 ถึง 24 องศา (65 ถึง 75 องศาฟาเรนไฮต์) วางห่างแดดตรงและลมโกรก

สำหรับบ้านในไทย ตัวเลขนี้แปลว่าห้องที่ไม่มีแอร์เกิน 26 องศาเกือบทั้งปี การเลี้ยงหนูตะเภาจึงผูกกับค่าไฟโดยตรง

จัดที่อยู่ให้ถูกตั้งแต่แรก

เกณฑ์จาก Merck และ RSPCA

เรื่อง	เกณฑ์
พื้นที่	Merck ให้อย่างน้อยราว 7 ตารางฟุต (ประมาณ 0.65 ตร.ม.) สำหรับตัวเดียว บวก 2 ถึง 4 ตารางฟุต (ราว 0.2 ถึง 0.4 ตร.ม.) ต่อตัวที่เพิ่ม
ความสูง	Merck ให้ราว 18 นิ้ว (ประมาณ 45 ซม.) RSPCA ให้สูงพอสำหรับท่ากระโดดดีใจ ราว 30 ซม. ขึ้นไป
พื้น	ทึบและเรียบ ไม่ใช้ตะแกรงลวด
ที่หลบ	RSPCA แนะนำจำนวนที่หลบมากกว่าจำนวนหนูตะเภาหนึ่งที่
ตำแหน่ง	ห่างแดดตรง ห่างลมโกรก

ตัวเลขแปลงหน่วยเป็นค่าประมาณ ปัดให้อ่านง่าย

สมมติว่าเลี้ยงสองตัว พื้นที่ขั้นต่ำตาม Merck คือ 7 บวก 2 ถึง 4 ตารางฟุต รวม 9 ถึง 11 ตารางฟุต หรือราว 0.85 ถึง 1 ตร.ม. คอกพับแบบที่ใช้กับกระต่ายขนาด 120 x 60 ซม. ได้ราว 0.72 ตร.ม. ซึ่งยังต่ำกว่าเกณฑ์ คอกขนาด 150 x 70 ซม. หรือใหญ่กว่าจึงเหมาะกว่า

ที่หลบจำเป็นจริง หนูตะเภาเป็นสัตว์ที่ถูกล่าในธรรมชาติ ชอบวิ่งเข้าซ่อนเมื่อตกใจ ถ้ามีสองตัวให้มีที่หลบอย่างน้อยสามจุด จะได้ไม่แย่งกัน

วัสดุรองพื้นในอากาศชื้นต้องดูดซับดี ผ้ารองหลายชั้นแบบซักได้ หรือวัสดุรองจากกระดาษ ใช้ได้ทั้งคู่ เปลี่ยนส่วนที่เปียกทุกวัน เพราะฉี่หมักในอากาศร้อนชื้นทำให้กลิ่นแรงและผิวหนังเท้าอักเสบได้

อาหาร หญ้าคือแกนหลัก

RSPCA ระบุว่าหญ้าแห้งหรือหญ้าสดคุณภาพดีควรเป็นอาหารส่วนใหญ่ของหนูตะเภา ให้ไม่จำกัด เพราะการเคี้ยวหญ้าช่วยทั้งการย่อยและการสึกของฟันที่งอกตลอดชีวิต Merck ระบุตรงกันว่าควรมีหญ้าแห้งชนิดหญ้าตลอดเวลา

ส่วนประกอบในแต่ละวัน

• หญ้าแห้งไม่จำกัด เป็นส่วนที่มากที่สุด
• อาหารเม็ดสำหรับหนูตะเภาจำนวนเล็กน้อย RSPCA แนะนำให้ตักใหม่ทุกวัน เพราะวิตามินซีในอาหารเม็ดเสื่อมลงตามเวลา
• ผักสดหลายชนิด

ข้อสุดท้ายมีรายละเอียดตามตารางนี้

ให้ได้ทุกวัน	ให้ได้สัปดาห์ละไม่กี่ครั้ง	ห้ามให้
ผักชีฝรั่ง ขึ้นฉ่าย พริกหวาน แตงกวา ผักกาดคอส	บรอกโคลี ผักโขม คะน้า แครอท แอปเปิลราวหนึ่งในสี่ลูก	ผักกาดแก้ว มันฝรั่ง กระเทียม อะโวคาโด มะพร้าว ผลไม้ตระกูลส้ม เศษหญ้าจากเครื่องตัดหญ้า

รายการทั้งหมดในตารางมาจาก RSPCA ผักที่ขายในไทยหลายชนิดไม่อยู่ในรายการ เช่น ผักบุ้งหรือผักกาดขาว ถ้าอยากลองให้ผักชนิดใหม่ ให้ถามสัตวแพทย์ก่อน แล้วเริ่มทีละชนิดในปริมาณน้อย สังเกตมูลสองถึงสามวัน

น้ำ

RSPCA แนะนำให้ตรวจน้ำวันละสองครั้ง หนูตะเภาชอบเคี้ยวปลายขวดน้ำและทำหญ้าหล่นใส่ชามน้ำ ขวดอาจตันหรือชามสกปรกโดยไม่รู้ตัว ใช้ทั้งขวดและชามคู่กันจะช่วยกันพลาด

เลือกตัวและพากลับบ้าน

ตอนเลือกตัวที่ร้านหรือฟาร์ม ดูให้ครบตามนี้

• ตาใส จมูกแห้ง ไม่มีขี้ตาหรือน้ำมูก
• ขนเรียบ ไม่มีหย่อมโล้นหรือสะเก็ด
• ก้นสะอาด ไม่เปื้อนมูลเหลว
• ฟันหน้าไม่ยาวเกิน ไม่งอ
• เดินคล่อง ไม่กะเผลก
• อยู่ในคอกที่ไม่แออัดและแยกเพศแล้ว

ถ้าซื้อคู่ ให้เลือกคู่ที่อยู่ด้วยกันมาแล้วและเพศเดียวกัน หรือถามร้านว่าตัวผู้ทำหมันแล้วหรือไม่ถ้าจะเลี้ยงคู่ต่างเพศ ส่วนวันแรกที่ถึงบ้าน ให้วางคอกในจุดที่จัดไว้ ใส่หญ้าแห้งและที่หลบให้พร้อม แล้วปล่อยให้ปรับตัวสองถึงสามวันก่อนเริ่มอุ้ม

การอุ้ม

หนูตะเภาตกใจง่ายและกระดูกหักได้ถ้าตก ใช้มือหนึ่งช้อนใต้อกด้านหน้า อีกมือรองก้น แล้วแนบตัวกับอก นั่งบนพื้นตอนอุ้มช่วงแรก ถ้าให้เด็กอุ้ม ให้เด็กนั่งบนพื้นแล้ววางหนูตะเภาบนผ้าบนตัก ดูแนวทางเรื่องเด็กกับสัตว์เลี้ยงเพิ่มใน สัตว์เลี้ยงสำหรับเด็ก

อ่านภาษากายและเสียง

หนูตะเภาสื่อสารด้วยเสียงหลายแบบ การรู้ความหมายพื้นฐานช่วยให้แยกได้ว่าตัวไหนสบายดี ตัวไหนเครียด

สิ่งที่เห็นหรือได้ยิน	ความหมายที่พบบ่อย	ควรทำอะไร
เสียงหวีดแหลมยาวเมื่อได้ยินเสียงตู้เย็นหรือถุงผัก	รออาหาร ตื่นเต้น	ปกติ ให้อาหารตามเวลาเดิม
กระโดดตัวลอยกลางคอก	ดีใจ อารมณ์ดี	ปกติ เป็นเหตุผลที่คอกต้องสูงพอ
เสียงครางต่ำเบาๆ ตอนถูกลูบ	ผ่อนคลาย	ปกติ
เสียงกระทบฟันรัว	ไม่พอใจหรือเตือน	หยุดสิ่งที่ทำ แยกตัวถ้าทะเลาะกัน
นิ่งค้างทั้งตัว	ตกใจ ระวังภัย	ลดเสียงรบกวน ให้มีที่หลบ
ซ่อนตัวตลอดเวลา ไม่ออกมากิน	เครียดหรือป่วย	ดูรายการอาการด้านล่าง

ถ้าสองตัวไล่กันเล็กน้อยหรือดันกันแย่งอาหาร ถือเป็นการจัดลำดับในกลุ่ม แต่ถ้ากัดจนมีแผล มีเลือด หรือตัวหนึ่งไม่ได้กินเลย ให้แยกคอกชั่วคราวแล้วปรึกษาสัตวแพทย์

ถ้าต้องหาเพื่อนให้ตัวที่มีอยู่

สมมติว่าเลี้ยงหนูตะเภาตัวเมียอยู่ตัวเดียวมาก่อนแล้วเพิ่งรู้ว่าควรมีเพื่อน ลำดับที่ใช้ได้คือ

1. เลือกตัวใหม่เพศเดียวกัน หรือตัวผู้ที่ทำหมันแล้ว และให้สัตวแพทย์ตรวจสุขภาพก่อน
2. แยกคอกวางติดกันหลายวัน ให้ได้เห็นและได้กลิ่นกัน
3. ให้เจอกันครั้งแรกในพื้นที่กลางที่ไม่มีใครเป็นเจ้าถิ่น พร้อมกองหญ้าแห้งหลายกองและที่หลบหลายจุด
4. เฝ้าดูตลอด เตรียมผ้าขนหนูไว้กั้นถ้าเริ่มกัดกันจริง
5. ทำความสะอาดคอกหลักก่อนย้ายเข้าอยู่ด้วยกัน กลิ่นเดิมจะได้ไม่กระตุ้นการหวงถิ่น

สุขภาพ สังเกตอาการอะไรบ้าง

Merck ระบุว่าหนูตะเภาไม่ต้องฉีดวัคซีน แต่ควรตรวจสุขภาพกับสัตวแพทย์ปีละครั้ง และเตือนว่าหนูตะเภาที่ป่วยมักทรุดเร็ว

สังเกตอาการทุกวันตอนให้ผัก

• กินน้อยลง หรือไม่วิ่งมาหาผักเหมือนทุกวัน
• น้ำหนักลด
• นั่งตัวงอ ขนฟู
• เดินกะเผลก
• ท้องป่อง
• หายใจลำบาก
• ท้องเสีย
• มีขี้ตาหรือน้ำมูก
• ฉี่มีเลือด
• หัวเอียง
• น้ำลายไหล หรือคางบวม ซึ่ง Merck ระบุว่าเป็นสัญญาณของปัญหาฟัน

รายการทั้งหมดนี้อยู่ในรายการอาการผิดปกติของ Merck ถ้าเห็นข้อใดข้อหนึ่ง ให้โทรหาคลินิกที่รับรักษาสัตว์เล็กภายในวันนั้น วิธีเลือกคลินิกดูได้ที่ เลือกโรงพยาบาลสัตว์

งานดูแลร่างกาย

Merck แนะนำให้แปรงขนทุกสัปดาห์ (พันธุ์ขนยาวต้องบ่อยกว่านั้น) ตัดเล็บทุกไม่กี่สัปดาห์ และอาบน้ำเฉพาะเมื่อจำเป็นเท่านั้น ถ้าไม่มั่นใจเรื่องตัดเล็บ ให้สัตวแพทย์สอนตอนตรวจปีแรก

ค่าใช้จ่ายที่ต้องคิด

ตัวเลขด้านล่างเป็นการประมาณคร่าวๆ สำหรับเลี้ยงสองตัวในกรุงเทพฯ ไม่ได้มาจากแหล่งอ้างอิงทางการ ราคาจริงต่างตามร้านและพื้นที่

รายการ	ประเภท	หมายเหตุ
คอกหรือกรงพื้นที่ราว 1 ตร.ม.	ครั้งเดียว	ราคาต่างกันมากตามวัสดุ
ที่หลบ 3 จุด ชาม ขวดน้ำ ตะแกรงหญ้า	ครั้งเดียว
หญ้าแห้ง	รายเดือน	ใช้มากที่สุดในงบอาหาร
ผักสด	รายสัปดาห์	ซื้อพร้อมผักของบ้านได้
อาหารเม็ดสำหรับหนูตะเภา	รายเดือน	ซื้อถุงเล็ก ใช้ให้หมดเร็ว เพื่อวิตามินซีไม่เสื่อม
ค่าไฟแอร์ส่วนเพิ่ม	รายเดือน	มักเป็นค่าใช้จ่ายที่มือใหม่ลืมคิด
ตรวจสุขภาพประจำปี	รายปี	คูณสองตามจำนวนตัว

แนวคิดการตั้งงบสำหรับค่ารักษาที่ไม่คาดคิด ดูได้ใน ค่ารักษาสัตว์เลี้ยง

เวลาเจ้าของไม่อยู่บ้าน

หนูตะเภาต้องการหญ้า ผักสด และน้ำทุกวัน และต้องอยู่ในห้องที่ไม่ร้อน การทิ้งไว้หลายวันพร้อมหญ้ากองใหญ่จึงไม่พอ ถ้าต้องเดินทาง ให้มีคนมาดูทุกวันอย่างน้อยวันละครั้ง พร้อมจดรายการผัก ปริมาณอาหารเม็ด และวิธีเช็กน้ำไว้ให้ หรือหาที่รับฝากที่คุมอุณหภูมิได้ แนวทางเลือกที่รับฝากอยู่ใน รับฝากสัตว์เลี้ยง ก่อนฝากให้ถามว่าเคยดูแลหนูตะเภาหรือไม่ และห้องพักมีแอร์ตลอดวันหรือเปล่า

ตารางดูแลรายวันถึงรายปี

ความถี่	งาน
ทุกวัน	เติมหญ้าแห้งให้เต็ม ให้ผักสด ตักอาหารเม็ดใหม่ ตรวจน้ำเช้าและเย็น เก็บส่วนที่เปียก ดูอาการตามรายการ ดูอุณหภูมิห้อง
ทุกสัปดาห์	ทำความสะอาดคอกทั้งหมด แปรงขน ชั่งน้ำหนัก ล้างขวดและชาม
ทุกไม่กี่สัปดาห์	ตัดเล็บ
ทุกปี	ตรวจสุขภาพกับสัตวแพทย์ ตามคำแนะนำของ Merck