วิธีฝึกลูกสุนัข เริ่มตอนไหนดี ตั้งแต่วันแรกที่น้องถึงบ้าน

เริ่มฝึกลูกสุนัขได้ตั้งแต่วันแรกที่น้องมาถึงบ้าน ซึ่งมักอยู่ราว 8 สัปดาห์ ไม่ต้องรอให้โตหรือฉีดวัคซีนครบก่อน สิ่งที่ต้องรอคือความยากของคำสั่ง ช่วงแรกสอนแค่ชื่อ นั่ง ไปขับถ่ายให้ถูกที่ และให้น้องรู้สึกปลอดภัยกับคนในบ้าน ส่วนการพาไปเจอโลกกว้างเป็นเรื่องที่ต้องวางแผนคู่กับวัคซีน ซึ่งอธิบายไว้ด้านล่าง

วันแรก สร้างความมั่นใจก่อนสอนคำสั่ง

AKC ระบุลำดับไว้ชัดว่าต้องสร้างความไว้ใจและความรู้สึกมั่นคงทางใจก่อน แล้วค่อยใส่โครงสร้างการฝึก ลูกหมาที่เพิ่งแยกจากแม่และพี่น้องจะเครียดกับเสียง กลิ่น และคนใหม่ จึงเรียนรู้ได้ไม่ดีถ้ายังตกใจอยู่

สามวันแรกให้ทำแค่นี้

1. จัดมุมนอนถาวรในห้องที่มีคนผ่านไปมา ใช้กรงหรือคอกที่ปูผ้านุ่ม ให้ขนมและของเล่นแทะวางไว้ข้างใน
2. พาไปที่เดียวกันสำหรับขับถ่ายทุกครั้ง ผ่านประตูบานเดียวกัน
3. เรียกชื่อแล้วให้ขนมชิ้นเล็กทุกครั้งที่น้องหันมา ยังไม่ต้องสั่งอะไร
4. จับตัวเบา ๆ ครั้งละไม่กี่วินาที แตะอุ้งเท้า หู ปาก แล้วให้รางวัล เตรียมไว้สำหรับตัดเล็บและแปรงฟันภายหลัง ดู ตัดเล็บสุนัข และ แปรงฟันสุนัข

ถ้ารับน้องที่อายุยังน้อยมาก ควรดูแลเรื่องความอบอุ่นและมื้ออาหารตามวัยก่อน ดู ดูแลลูกสุนัขแรกเกิด และ อาหารลูกสุนัข

ตารางฝึกตามอายุ ตั้งแต่ 8 สัปดาห์ถึง 1 ปี

ตารางนี้ปรับจากไทม์ไลน์ของ AKC ให้เห็นภาพว่าแต่ละช่วงควรคาดหวังอะไร ไม่ใช่ข้อบังคับ ลูกหมาแต่ละตัวและแต่ละสายพันธุ์พัฒนาไม่เท่ากัน

ช่วงอายุ	เป้าหมายหลัก	ตัวอย่างสิ่งที่ฝึก
8 ถึง 16 สัปดาห์	เจอสิ่งใหม่อย่างปลอดภัย เริ่มควบคุมตัวเอง	เสียงรถ คนหลากหลาย การนั่งรถ การถูกจับตัว นั่งก่อนกินข้าว
ถึงราว 6 เดือน	ห้องน้ำนิ่งขึ้น เล่นสุภาพ อยู่คนเดียวสั้น ๆ	ปล่อยของ (drop it) รู้ว่าอะไรคือของเล่น เรียกแล้วมา ขอด้วยการนั่ง
ถึง 1 ปี	ทำพื้นฐานได้แม้มีสิ่งรบกวน	นั่ง นอน รอ เดินสายจูงไม่ตึง ปล่อยของ ไม่แตะ (leave it)

AKC ยังบอกว่าการเรียนรู้ห้องน้ำอาจใช้เวลาหลายเดือน ถ้าลูกหมาอายุ 4 เดือนยังพลาดบ้าง ไม่ได้แปลว่าน้องฝึกยาก

ช่วงสามเดือนแรก สังคมกับวัคซีนต้องไปด้วยกัน

AVSAB ระบุว่า 3 เดือนแรกของชีวิตเป็นช่วงที่ลูกหมาเปิดรับคนใหม่ สัตว์ใหม่ และสถานที่ใหม่ได้ดีที่สุด เพราะความอยากรู้อยากเห็นยังมากกว่าความกลัว ถ้าพลาดช่วงนี้หรือทำไม่เหมาะ ความเสี่ยงของปัญหาพฤติกรรมภายหลังอย่างกลัว หลีกเลี่ยง หรือก้าวร้าวจะสูงขึ้น AVSAB เห็นว่าควรถือเป็นมาตรฐานที่ลูกหมาได้รับการเข้าสังคมก่อนฉีดวัคซีนครบ โดยต้องไม่กระตุ้นจนน้องกลัวหรือถอยหนี

ในทางปฏิบัติ AVSAB ให้เงื่อนไขของคลาสลูกสุนัขไว้ดังนี้

• เริ่มได้ราว 7 ถึง 8 สัปดาห์
• ได้รับวัคซีนอย่างน้อยหนึ่งชุด ก่อนคลาสแรกไม่น้อยกว่า 7 วัน
• ถ่ายพยาธิครั้งแรกแล้ว
• วัคซีนต้องครบตามนัดตลอดช่วงเรียน

ใน ตารางวัคซีนสุนัข มีรายละเอียดนัดของแต่ละเข็ม และ ถ่ายพยาธิสุนัข บอกช่วงถ่ายพยาธิ ส่วนพื้นที่ที่คนและหมาจรเดินผ่านมาก เช่น ฟุตบาท สวนสาธารณะ และลานจอดรถ ควรเลี่ยงจนกว่าสัตวแพทย์ยืนยันว่าภูมิคุ้มกันพร้อม

วิธีให้น้องเจอโลกโดยลดความเสี่ยง

• อุ้มหรือใส่กระเป๋าไปนั่งดูรถและคนที่หน้าบ้านหรือร้านกาแฟที่อนุญาตสัตว์เลี้ยง
• ให้เล่นกับหมาที่ฉีดวัคซีนครบและสุขภาพดีในบ้านที่สะอาด
• เชิญเพื่อนที่แตกต่างกัน หลายอายุ หมวก ร่ม ไม้เท้า มาเจอน้องที่บ้าน แล้วให้ขนมกับทุกคน
• เปิดเสียงรถ ไดร์เป่าผม ดอกไม้ไฟ ที่ระดับเบาก่อน ค่อยเพิ่มวันละนิด
• ให้ขึ้นรถไปพร้อมขนมและกลับบ้านโดยยังไม่ต้องลงที่ไหน เพื่อให้รถเป็นสิ่งที่ไม่น่ากลัว

ตารางพาออกขับถ่าย ตามแนวทาง VCA

เรื่องแรกที่เจ้าของใหม่รู้สึกว่ายากที่สุดคือห้องน้ำ VCA แนะนำให้เริ่มตั้งแต่วันที่รับน้องและทำสม่ำเสมอ ตารางด้านล่างสรุปช่วงที่ควรพาออก

เวลาที่ควรพาออก	รายละเอียด
ตอนตื่นนอนและหลังงีบ	ออกทันที ก่อนอย่างอื่น
หลังกินข้าวหรือดื่มน้ำมาก	พาออกทันทีที่กินเสร็จ แล้วสังเกตว่าน้องเริ่มปวดหลังกินกี่นาที
ระหว่างเล่นหนัก	ทุกราว 30 นาที
ตอนตื่นอยู่ทั่วไป	ทุก 1 ถึง 2 ชั่วโมง
กลางคืน	อาจต้องลุกออกจนถึงราว 5 เดือน
ช่วงพักนอน	อย่างน้อยทุก 4 ชั่วโมง

ขั้นตอนต่อครั้ง

1. จูงสายพาไปจุดเดิมผ่านประตูเดิม และยืนรอเงียบ ๆ ไม่เล่น
2. ถ้าผ่านไปราว 5 นาทีแล้วไม่ถ่าย พากลับเข้ามาแล้วจับตาดูใกล้ชิด
3. สังเกตสัญญาณ เช่นอยู่ไม่สุข ดมพื้น เดินวน แล้วพาออกทันที
4. เมื่อจำสัญญาณได้ ให้ใส่คำสั่ง เช่น "ฉี่" ก่อนถ่ายเล็กน้อย
5. ชมเบา ๆ และให้ขนมทันทีที่ถ่ายเสร็จ ขณะที่ยังอยู่จุดนั้น ไม่ใช่หลังกลับเข้าบ้าน

ถ้าเห็นน้องเริ่มถ่ายในบ้าน VCA แนะให้ขัดจังหวะด้วยเสียงหรือการเคาะโต๊ะ แล้วพาออกไปและชม ถ้าเจอหลังเกิดเหตุ ให้ทำความสะอาดด้วยน้ำยาเอนไซม์และเฝ้าให้ใกล้ขึ้น ห้ามกดจมูกลงบนสิ่งปฏิกูลหรือตี เพราะน้องจะเรียนว่าการถ่ายต่อหน้าคนเป็นเรื่องผิด แล้วหลบไปถ่ายตอนไม่มีใครเห็น

ตัวอย่างวันหนึ่งของลูกหมา 10 สัปดาห์

ตัวอย่างนี้ให้ภาพกิจวัตรที่ซ้ำได้ ไม่ใช่ตารางตายตัว

เวลา	กิจกรรม
06.30	ตื่น พาออกฉี่ ชมให้ขนม
07.00	กินข้าว (นั่งก่อนวางชาม) แล้วพาออกอีกรอบ
07.30	เล่น 10 ถึง 15 นาที ฝึกเรียกชื่อ 3 นาที
08.00	เข้ากรงงีบ มีของแทะ
10.00	ตื่น พาออกฉี่ เล่นเบา ๆ
12.00	กินข้าว ออกฉี่ ให้เจอคนหรือเสียงใหม่ 1 อย่าง
บ่าย	วนซ้ำ งีบ-ตื่น-ฉี่-เล่น ฝึกจับตัวสั้น ๆ
18.00	กินมื้อสุดท้าย แล้วพาเดินช้า ๆ ในบ้าน
21.30	ออกฉี่ครั้งสุดท้าย นอนในกรง
กลางคืน	ตื่นหนึ่งครั้งตามความต้องการของน้อง

ลูกหมาใช้เวลานอนมากทั้งวัน การเล่นต่อเนื่องนานจนเหนื่อยเกินมักทำให้น้องงอแงและกัดมือ ถ้าเห็นเริ่มงับหรือหูดับ ให้พาไปพักในกรง ไม่ใช่ฝึกต่อ

สอนนั่งและเรียกชื่อ ตามขั้นที่น้องทำได้จริง

AKC ชี้ว่าเริ่มวินัยพื้นฐานอย่างนั่งก่อนกินอาหารได้ตั้งแต่ 8 สัปดาห์ ถ้าใช้การให้รางวัล ขั้นตอนมีดังนี้

นั่ง

1. ถือขนมใกล้จมูก ยกขึ้นเหนือหัวช้า ๆ ก้นจะลง
2. ทันทีที่ก้นแตะพื้น พูดคำว่า "ดี" หรือกดเสียงคลิกเกอร์ แล้วให้ขนม
3. ทำซ้ำ 5 ถึง 8 ครั้ง ค่อยใส่คำว่า "นั่ง" ก่อนเริ่มท่า
4. เมื่อน้องนั่งตามคำพูดได้ ลองฝึกในห้องอื่น ในสวน แล้วจึงถึงนอกบ้าน

เรียกชื่อและมา

1. เรียกชื่อเมื่อน้องอยู่ใกล้ เมื่อหันมาให้ขนม
2. เพิ่มระยะทีละก้าว เรียกแล้วถอยหลัง ให้ขนมเมื่อมาถึง
3. อย่าเรียกชื่อเพื่อเรียกมาลงโทษ หรือเรียกก่อนทำเรื่องที่น้องไม่ชอบ เช่นอาบน้ำ เพราะน้องจะเรียนรู้ว่าชื่อตัวเองแปลว่าเรื่องไม่ดี

รอก่อนกิน วางชามลงครึ่งทางแล้วยกขึ้นถ้าน้องพุ่งเข้าหา ลดชามลงอีกครั้งเมื่อนั่ง ฝึกนี้คือพื้นฐานของการรอหน้าประตูและไม่แย่งอาหาร

ฝึกครั้งละ 3 ถึง 5 นาที วันละ 3 รอบ ขนมที่ใช้ควรเป็นชิ้นเล็กเท่าเม็ดถั่ว และนับรวมเป็นอาหารของวัน เพื่อไม่ให้น้องอ้วนเร็ว ดู คำนวณปริมาณอาหารสุนัข ถ้าขนมเยอะเกินไป

กัดมือ แทะรองเท้า และเห่า จัดการอย่างไรโดยไม่ดุ

ลูกหมาใช้ปากสำรวจทุกอย่างและช่วงงอกฟันก็คันเหงือก การกัดมือและแทะของจึงเป็นเรื่องปกติของวัย เป้าหมายคือสอนว่าอะไรกัดได้

• เก็บรองเท้า สายชาร์จ ของมีค่าให้พ้นระดับปาก หรือกั้นห้องให้น้องอยู่เฉพาะที่ที่ปลอดภัย
• เตรียมของแทะหลายแบบ หมุนเวียนวันละ 2 ถึง 3 ชิ้น เลือกของที่ขนาดเหมาะกับปากและเสียหายยาก ดูตัวอย่างที่ ของเล่นสุนัข
• เมื่อฟันสัมผัสมือ ให้หยุดเล่นเงียบ ๆ แล้วยื่นของเล่นแทน ชมเมื่อกัดของเล่น
• ถ้ากัดแรง ลุกออกจากพื้นที่เล่นสั้น ๆ 10 ถึง 20 วินาที แล้วกลับมาเมื่อน้องสงบ

เรื่องการเห่า ลูกหมาที่เห่าเรียกร้องหรือเห่าเมื่ออยู่คนเดียวในช่วงแรกเป็นเรื่องปกติ ให้ดูวิธีแยกสาเหตุและแก้ได้ที่ หมาเห่าไม่หยุด แก้ยังไง

กรงและการอยู่คนเดียว จะวางแผนอย่างไรให้ไม่กลัว

VCA ระบุว่ากรงใช้ได้กับการอยู่คนเดียวสั้น ๆ ไม่เกินราว 3 ชั่วโมง ลูกหมาส่วนใหญ่เรียนรู้ที่จะนอนในกรงได้ และลูกหมาที่นอนหลับก็มีโอกาสขับถ่ายน้อยลง ถ้าต้องไปนานกว่า 3 ชั่วโมง ให้หาเพื่อนหรือผู้รับเลี้ยงมาช่วย หรือจัดพื้นที่ที่มีทั้งส่วนพักและส่วนขับถ่าย เช่น คอกที่มีที่นอนกับแผ่นรองซับ

ฝึกกรงให้เป็นที่ปลอดภัย

1. วางขนมในกรงโดยไม่ปิดประตูให้น้องเดินเข้าออกเอง
2. ให้ข้าวมื้อหลักในกรง ปิดประตูสั้น ๆ ระหว่างกิน
3. ปิดประตูค่อย ๆ ยืดเวลาจาก 1 นาที เป็น 5 นาที 10 นาที ขณะที่คุณอยู่ในห้อง
4. ก่อนเข้ากรงให้เล่นและพาออกถ่ายก่อนเสมอ
5. ค่อยออกห่างจากห้องทีละน้อย เมื่อน้องสงบ

กรงต้องไม่ใช่ที่ลงโทษ และไม่ปิดน้องในกรงทั้งวัน ในหน้าร้อนของไทยตั้งกรงให้ห่างจากแสงแดดโดยตรงและมีลมถ่ายเท

พาไปหาสัตวแพทย์หรือผู้ฝึกเมื่อไร

พาไปหาสัตวแพทย์ก่อนถ้าน้องซึม ไม่กินอาหาร ท้องเสียหรือถ่ายเป็นเลือด อาเจียนซ้ำ หรือฉี่ถี่ผิดปกติ ซึ่งอาการเหล่านี้ทำให้ฝึกห้องน้ำไม่ได้ผลโดยไม่ใช่ความผิดของน้อง ดูอาการเพิ่มที่ สัญญาณสุนัขป่วย

ปรึกษาผู้ฝึกที่ใช้การให้รางวัลเมื่อน้องกลัวคนหรือเสียงมากเกินไป ยังไม่สงบหลังผ่านไปหลายสัปดาห์ หรือกัดแรงจนเจ็บ AVSAB แนะนำให้ปรึกษาสัตวแพทย์สำหรับลูกหมาที่แสดงอาการกลัว ส่วนเจ้าของที่น้องเลย 3 เดือนไปแล้ว ยังควรพาไปเจอคนและสถานที่ให้มากเท่าที่ทำได้ ผลจะไม่ดีเท่าช่วงแรก แต่ยังคุ้มที่จะทำ

เช็กลิสต์ 4 สัปดาห์แรกที่บ้าน

• มีมุมนอนถาวรและกรงที่เข้าไปอย่างสบายใจ
• พาออกฉี่ตามตาราง จดเวลาที่พลาดเพื่อดูรูปแบบ
• ฝึกนั่งก่อนกินอาหารทุกมื้อ
• ให้เจอคนใหม่ เสียงใหม่ ทุกวัน อย่างละหนึ่งอย่าง วันละไม่มาก
• นัดสัตวแพทย์ถามเรื่องวัคซีน ถ่ายพยาธิ และเวลาที่เริ่มพาออกนอกบ้านได้