เลี้ยงสัตว์เลี้ยงตัวแรก ต้องเตรียมอะไรก่อนรับเข้าบ้าน

ก่อนซื้อชามข้าวหรือกรงสักใบ ของชิ้นแรกที่ต้องเตรียมคือคำตอบสามข้อ มีเวลาให้น้องจริงวันละเท่าไร บ้านรองรับสัตว์ชนิดไหนได้ และพร้อมรับภาระต่อเนื่องอีกสิบปีหรือไม่ ถ้าตอบสามข้อนี้ได้ชัด การเลือกชนิดสัตว์ เตรียมของ และวางแผนพาไปหาหมอจะง่ายขึ้นมาก เพราะทุกอย่างหลังจากนั้นคือการทำตามคำตอบ

หน้านี้เป็นเช็กลิสต์สำหรับคนที่ยังไม่ได้ตัดสินใจว่าจะเลี้ยงอะไร ถ้าเลือกได้แล้วว่าจะเป็นหมาหรือแมว มีคู่มือแยกให้ใน วิธีเลี้ยงหมาสำหรับมือใหม่ และ วิธีเลี้ยงแมวสำหรับมือใหม่ ซึ่งลงรายละเอียดเรื่องสามวันแรกและเดือนแรกไว้แล้ว

จดตารางชีวิตจริงหนึ่งสัปดาห์ ก่อนเลือกชนิดสัตว์

คนส่วนใหญ่เลือกสัตว์จากความชอบก่อน แล้วค่อยหาทางปรับชีวิตให้เข้ากับสัตว์ วิธีที่ได้ผลกว่าคือย้อนลำดับ ลองจดหนึ่งสัปดาห์ว่าออกจากบ้านกี่โมง กลับกี่โมง วันหยุดอยู่บ้านหรือออกไปข้างนอก และมีกี่คืนที่ไม่ได้นอนบ้าน ตัวเลขเหล่านี้คือข้อจำกัดจริงที่สัตว์ต้องอยู่ร่วมด้วย

ใช้เกณฑ์คร่าวๆ แบบนี้ในการอ่านตารางของตัวเอง

• อยู่นอกบ้านเกิน 9 ถึง 10 ชั่วโมงเกือบทุกวัน และไม่มีใครในบ้านช่วย ลูกหมาเป็นตัวเลือกที่หนักที่สุด เพราะต้องพาขับถ่ายและฝึกหลายรอบต่อวัน
• เดินทางค้างคืนบ่อย เช่น เดือนละหลายครั้ง ต้องมีคนรับฝากที่ไว้ใจได้ หรือมีงบสำหรับโรงแรมสัตว์ทุกครั้ง
• ห้องเช่าหรือคอนโด ต้องได้คำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรจากเจ้าของห้องหรือนิติบุคคลก่อน
• มีคนในบ้านแพ้ขนสัตว์หรือเป็นหอบหืด ควรให้คนนั้นลองใช้เวลาใกล้ชิดกับสัตว์ชนิดที่คิดจะเลี้ยงก่อนหลายครั้ง

คู่มือสัตวแพทย์ Merck ระบุว่าหมาตัวใหญ่และหมาที่มีพลังงานสูงต้องการพื้นที่วิ่งเล่น บางตัวอยู่ในอพาร์ตเมนต์ได้ไม่ดี และหมาสายพันธุ์ทำงานต้องมีกิจกรรมให้ทำ ข้อนี้ใช้คัดสายพันธุ์ได้ตั้งแต่ต้น ก่อนจะไปหลงรักหน้าตาของลูกหมาในรูป

เทียบชนิดสัตว์จากภาระที่ต้องรับ

ตารางนี้เทียบภาระในชีวิตประจำวันแบบกว้างๆ ใช้เป็นจุดเริ่มคุย ไม่ใช่กฎตายตัว เพราะนิสัยของแต่ละตัวต่างกันได้มาก

ชนิด	เวลาดูแลต่อวัน (ประมาณ)	ต้องพาออกนอกบ้าน	ทนอยู่ลำพังได้แค่ไหน	จุดที่มือใหม่มักประเมินต่ำ
หมา	มาก เดินเล่นและฝึกหลายรอบ	ทุกวัน	น้อย โดยเฉพาะลูกหมา	เสียงเห่า การฝึกขับถ่าย การเข้าสังคม
แมว	ปานกลาง ล้างกระบะ เล่นด้วยวันละหลายช่วง	ไม่ต้อง	ปานกลาง ถ้ามีน้ำ อาหาร กระบะสะอาด	ข่วนเฟอร์นิเจอร์ ขนร่วง การทำหมัน
กระต่าย	ปานกลาง หญ้าแห้ง ทำความสะอาด ให้ออกวิ่ง	ไม่ต้อง	ปานกลาง	กัดสายไฟ ฟันยาว ระบบย่อยหยุดทำงาน
หนูแฮมสเตอร์	น้อยถึงปานกลาง	ไม่ต้อง	ค่อนข้างได้	ตื่นกลางคืน อายุสั้น
ปลาตู้	น้อยต่อวัน แต่ต้องเปลี่ยนน้ำตามรอบ	ไม่ต้อง	ได้หลายวัน	ระบบกรอง คุณภาพน้ำ ไฟดับ

ถ้าคำตอบจากหัวข้อก่อนคือ อยู่บ้านน้อยและพื้นที่จำกัด แมวโตหรือปลาตู้มักไปได้ดีกว่าหมา ถ้าอยู่บ้านมากและชอบกิจกรรมกลางแจ้ง หมาจะให้สิ่งที่สัตว์ชนิดอื่นให้ไม่ได้ ส่วนกระต่ายและสัตว์ฟันแทะ ดูเหมือนเลี้ยงง่ายแต่มีเรื่องเฉพาะทางที่ต้องเรียน เช่น อาหาร พื้นกรง และอาการป่วยที่ซ่อนเก่ง ถ้าอยู่คอนโด ให้อ่านกฎนิติบุคคลเรื่องสัตว์เลี้ยงก่อนตัดสินใจทุกครั้ง

อายุขัยคือสัญญาระยะยาว

หมาและแมวส่วนใหญ่อยู่กับเจ้าของเกินสิบปี บางตัวนานกว่านั้นมาก ลองนึกว่าอีกสิบปีข้างหน้าชีวิตจะเป็นอย่างไร ย้ายงาน ย้ายจังหวัด แต่งงาน มีลูก หรือดูแลพ่อแม่สูงวัย แต่ละเหตุการณ์ต้องมีแผนว่าน้องจะไปอยู่ตรงไหนในชีวิตใหม่ คำถามนี้ไม่ได้มีไว้ให้ถอย แต่ช่วยให้เลือกชนิดที่ไปกับชีวิตได้ยาว

เอกสารและสุขภาพที่ต้องถามก่อนรับ

ไม่ว่าจะรับจากฟาร์ม ร้าน หรือรับเลี้ยงต่อจากมูลนิธิ ให้ถามข้อมูลชุดเดียวกันทุกครั้ง Merck แนะนำให้ถามเรื่องโรคที่เคยเป็น วัคซีน การป้องกันพยาธิหนอนหัวใจ และการทำหมัน แล้วขอสำเนาบันทึกไว้ใช้ตอนพาไปหาสัตวแพทย์ ถ้าเป็นสัตว์พันธุ์แท้ ให้ถามด้วยว่าพ่อแม่ได้ตรวจโรคทางพันธุกรรมของสายพันธุ์นั้นหรือไม่

เรื่องที่ถาม	สิ่งที่ควรได้กลับมา	ถ้าไม่ได้ ทำอย่างไร
วัคซีน	สมุดวัคซีนที่มีชื่อวัคซีน วันที่ และลายเซ็นหรือตราคลินิก	ถือว่ายังไม่ได้วัคซีน ให้สัตวแพทย์วางตารางใหม่
ถ่ายพยาธิ	วันที่และชื่อยา	นัดถ่ายพยาธิในสัปดาห์แรก
ทำหมัน	ทำแล้วหรือยัง ถ้ายัง อายุเท่าไร	คุยกับสัตวแพทย์เรื่องอายุที่เหมาะ
ประวัติป่วย	โรคเดิม ยาที่กินอยู่ อาหารที่กิน	ขอชื่ออาหารเดิมเพื่อเปลี่ยนแบบค่อยเป็นค่อยไป
นิสัย	กลัวอะไร เคยอยู่กับเด็กหรือสัตว์อื่นไหม	ให้เวลาสังเกตตัวเองก่อนพาเจอคนเยอะ

วัคซีนพิษสุนัขบ้า ต้องอยู่ในตารางตั้งแต่เดือนแรก

กรมควบคุมโรคระบุว่าหมาเป็นแหล่งแพร่โรคพิษสุนัขบ้าสู่คนมากที่สุด รองลงมาคือแมว และแนะนำให้หมาเริ่มฉีดวัคซีนเมื่ออายุ 2 เดือน แมวเมื่ออายุ 3 เดือน แล้วฉีดกระตุ้นทุกปี กรมควบคุมโรคยังระบุว่าหมาแมวปล่อยเชื้อทางน้ำลายได้ก่อนแสดงอาการราว 1 ถึง 7 วัน นี่คือเหตุผลที่ต้องฉีดตามกำหนดแม้น้องดูแข็งแรงดี ตารางวัคซีนตัวอื่นแยกตามชนิดสัตว์อยู่ใน ตารางวัคซีนหมา

การจดทะเบียนสุนัขในกรุงเทพฯ

สำนักงานสัตวแพทย์สาธารณะ กรุงเทพมหานคร ระบุว่าการจดทะเบียนสุนัขเป็นไปตามข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร เรื่อง การควบคุมการเลี้ยงหรือปล่อยสุนัข พ.ศ. 2548 การจดทะเบียนจะบันทึกรูปพรรณและเลขไมโครชิปของสุนัข แล้วออกบัตรประจำตัวสุนัขให้เจ้าของ สุนัขที่จดทะเบียนแล้วรับบริการทำหมันและฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าประจำปีได้ฟรีที่คลินิกสัตวแพทย์ของกรุงเทพมหานคร 8 แห่ง ได้แก่ เขตบางรัก มีนบุรี วัฒนา จตุจักร บางกอกใหญ่ จอมทอง บางกอกน้อย และดินแดง และยังมีหน่วยเคลื่อนที่ออกจดทะเบียนตามเขต

นอกกรุงเทพฯ ให้ถามเทศบาลหรือ อบต. เพราะท้องถิ่นแต่ละแห่งออกข้อบัญญัติเรื่องการเลี้ยงสัตว์ของตัวเองได้ รายละเอียดเรื่องการฝังชิปอยู่ใน ไมโครชิปสัตว์เลี้ยง

งบประมาณที่ต้องแยกเป็นสามก้อน

ค่าเลี้ยงสัตว์แบ่งได้เป็นสามก้อนที่หน้าตาต่างกันมาก การแยกให้ชัดตั้งแต่แรกช่วยให้ไม่ตกใจเมื่อบิลก้อนใหญ่มา

1. ก้อนเริ่มต้น จ่ายครั้งเดียว ได้แก่ ค่าตัว (ถ้ามี) อุปกรณ์ชุดแรก วัคซีนชุดแรก ถ่ายพยาธิ และทำหมัน
2. ก้อนรายเดือน ได้แก่ อาหาร ทราย ขนม ยาป้องกันเห็บหมัดและพยาธิหนอนหัวใจ ของใช้สิ้นเปลือง
3. ก้อนฉุกเฉิน สำหรับป่วยกะทันหัน อุบัติเหตุ หรือผ่าตัด ก้อนนี้คาดเดาเวลาไม่ได้ แต่เกิดขึ้นกับสัตว์ส่วนใหญ่สักครั้งในชีวิต

ราคาจริงต่างกันตามขนาดตัว ชนิดอาหาร และย่าน จึงควรโทรถามคลินิกใกล้บ้านสองถึงสามแห่งเรื่องราคาวัคซีนชุดแรกและทำหมัน แล้วจดไว้เป็นฐาน วิธีที่ผมแนะนำสำหรับก้อนฉุกเฉินคือแยกบัญชีไว้ต่างหากตั้งแต่ก่อนรับน้อง หรือพิจารณาประกันสัตว์เลี้ยงโดยอ่านข้อยกเว้นให้ครบ

จัดบ้านให้ปลอดภัยก่อนวันรับ

บ้านที่ปลอดภัยสำหรับคนไม่ได้ปลอดภัยสำหรับสัตว์เสมอไป ให้เดินสำรวจบ้านในระดับสายตาของสัตว์ คือก้มลงหรือนั่งบนพื้น แล้วมองหาสิ่งที่เข้าถึงได้

• สายไฟและสายชาร์จที่ห้อยลงพื้น ลูกหมา กระต่าย และลูกแมวชอบกัด
• ถังขยะไม่มีฝาในครัว เศษกระดูกและอาหารที่ห้ามกินมักมาจากตรงนี้
• ยาคนและวิตามินบนโต๊ะข้างเตียง
• ระเบียงหรือหน้าต่างที่ไม่มีมุ้งลวดหรือตาข่าย โดยเฉพาะถ้าเลี้ยงแมวในคอนโดชั้นสูง
• น้ำยาทำความสะอาดใต้ซิงก์ที่ตู้ไม่มีตัวล็อก
• ต้นไม้ในบ้าน ให้เช็กชื่อพืชแต่ละต้นว่าเป็นพิษกับสัตว์ชนิดที่จะเลี้ยงหรือไม่
• ประตูรั้วหรือประตูหน้าบ้านที่เปิดทิ้งไว้ระหว่างวัน

อาหารคนหลายชนิดเป็นพิษกับสัตว์ เช่น ช็อกโกแลต องุ่น หัวหอม และกระเทียม ให้เก็บให้พ้นมือก่อนน้องมาถึง เตรียมมุมสงบหนึ่งจุดให้น้องได้หลบในวันแรก เช่น ห้องเล็กที่มีที่นอน น้ำ และ (สำหรับแมว) กระบะทรายอยู่ในห้องเดียวกัน แล้วค่อยเปิดพื้นที่อื่นให้สำรวจทีละส่วน

ของชุดแรก ซื้อเท่าที่จำเป็น

ร้านสัตว์เลี้ยงมีของให้เลือกมาก แต่สัปดาห์แรกใช้จริงไม่กี่อย่าง ซื้อชุดพื้นฐานก่อน แล้วค่อยเพิ่มเมื่อรู้นิสัยน้อง

ชนิด	ของที่ต้องมีวันแรก	ของที่รอซื้อทีหลังได้
หมา	ชามน้ำและอาหาร อาหารยี่ห้อเดิมที่น้องกิน ปลอกคอหรือสายจูง ป้ายชื่อพร้อมเบอร์โทร ที่นอน แผ่นรองฉี่	เสื้อผ้า รถเข็น ของเล่นจำนวนมาก
แมว	กระบะทรายและทราย ชามน้ำและอาหาร อาหารเดิม กล่องหรือกระเป๋าใส่แมว ที่ลับเล็บ	คอนโดแมวสูง น้ำพุแมว ของเล่นไฟฟ้า
กระต่าย	กรงหรือคอกที่พื้นไม่เป็นซี่ หญ้าแห้ง ขวดหรือชามน้ำ กระบะขับถ่าย	บ้านไม้ ของเล่นแทะหลายแบบ
ปลาตู้	ตู้ ระบบกรอง ฮีตเตอร์ถ้าชนิดปลาต้องการ น้ำยาปรับสภาพน้ำ	ไม้น้ำ ของตกแต่ง

ข้อสำคัญที่มือใหม่พลาดบ่อยคือเปลี่ยนอาหารทันทีในวันแรก ให้ใช้อาหารเดิมที่ผู้ให้ใช้อยู่ก่อนอย่างน้อยหนึ่งถึงสองสัปดาห์ แล้วค่อยผสมอาหารใหม่ทีละน้อย ความเครียดจากการย้ายบ้านบวกกับอาหารใหม่ทำให้ท้องเสียได้ง่าย สำหรับปลาตู้ ต้องเดินระบบกรองให้ตู้พร้อมก่อนใส่ปลา ไม่ใช่ซื้อตู้กับปลากลับบ้านพร้อมกันในวันเดียว

เลือกคลินิกประจำก่อนต้องใช้

การเลือกคลินิกในวันที่น้องป่วยหนักตอนตีสอง คือการเลือกภายใต้ความกดดัน ให้หาไว้ก่อนอย่างน้อยสองแห่ง แห่งแรกเป็นคลินิกใกล้บ้านสำหรับวัคซีนและตรวจทั่วไป แห่งที่สองเป็นโรงพยาบาลสัตว์ที่เปิด 24 ชั่วโมงในระยะที่ขับไปถึงได้

คำถามที่ควรโทรถามล่วงหน้า

• รับรักษาสัตว์ชนิดนี้ไหม (สำคัญมากสำหรับกระต่าย นก สัตว์เลื้อยคลาน ซึ่งหลายคลินิกไม่รับ)
• ราคาวัคซีนชุดแรกและราคาทำหมันประมาณเท่าไร
• นอกเวลาทำการ ถ้าฉุกเฉินต้องไปที่ไหน
• ต้องนัดล่วงหน้าหรือเดินเข้าได้

นัดตรวจสุขภาพครั้งแรกภายในสัปดาห์แรกหลังรับ แม้น้องดูแข็งแรง สัตวแพทย์จะได้ประวัติพื้นฐาน น้ำหนัก และวางตารางวัคซีนกับถ่ายพยาธิต่อ เกณฑ์การเลือกโรงพยาบาลอย่างละเอียดอยู่ใน วิธีเลือกโรงพยาบาลสัตว์

แบ่งงานในบ้านก่อนรับน้อง

บ้านที่มีหลายคนมักเริ่มด้วยคำว่าช่วยกันดูแล แล้วจบที่คนเดียวทำทุกอย่าง ให้ตกลงเป็นตารางตั้งแต่ก่อนวันรับ ใครให้อาหารเช้า ใครให้อาหารเย็น ใครล้างกระบะหรือพาเดิน ใครพาไปหาหมอ และใครจ่ายเงินส่วนไหน

ตกลงกฎในบ้านให้ตรงกันด้วย เช่น ให้ขึ้นเตียงหรือไม่ ให้กินอาหารจากโต๊ะหรือไม่ ใช้คำสั่งคำไหน ถ้าแต่ละคนใช้กฎต่างกัน สัตว์จะสับสนและการฝึกช้าลง ถ้ามีเด็กในบ้าน Merck ย้ำว่าต้องมีผู้ใหญ่ดูทุกครั้งที่เด็กเล็กเล่นกับหมา และห้ามปล่อยเด็กหรือทารกไว้ลำพังกับหมา

ตารางเตรียมตัว นับถอยหลังถึงวันรับ

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ
ก่อนรับ 4 สัปดาห์	จดตารางชีวิตหนึ่งสัปดาห์ เลือกชนิดสัตว์ ขออนุญาตเจ้าของห้องหรือนิติบุคคล
ก่อนรับ 3 สัปดาห์	หาคลินิกใกล้บ้านและโรงพยาบาล 24 ชั่วโมง โทรถามราคาวัคซีนและทำหมัน
ก่อนรับ 2 สัปดาห์	คุยกับผู้ให้ ขอประวัติวัคซีนและชื่ออาหารเดิม แบ่งงานในบ้าน
ก่อนรับ 1 สัปดาห์	สำรวจบ้านในระดับสายตาสัตว์ เก็บสายไฟ ยา น้ำยา ติดตาข่ายระเบียง
ก่อนรับ 2 ถึง 3 วัน	ซื้อของชุดแรก จัดมุมสงบ เตรียมกล่องหรือกระเป๋าสำหรับเดินทางกลับบ้าน
วันรับ	รับสมุดวัคซีน พากลับบ้านในกล่องหรือสายจูง ปล่อยในห้องเดียวก่อน
สัปดาห์แรก	นัดตรวจสุขภาพครั้งแรก ใช้อาหารเดิม สังเกตการกิน ขับถ่าย และพฤติกรรม
เดือนแรก	ทำตามตารางวัคซีนและถ่ายพยาธิ จดทะเบียน (สำหรับหมาในกรุงเทพฯ) และวางแผนทำหมัน

พาไปหาสัตวแพทย์ทันทีถ้า

ช่วงแรกหลังย้ายบ้าน สัตว์กินน้อยลงหรือซ่อนตัวได้บ้างจากความเครียด แต่อาการต่อไปนี้ไม่ควรรอดูที่บ้าน

• ไม่กินอะไรเลยเกิน 24 ชั่วโมง สำหรับหมาแมว หรือไม่กินหญ้าแห้งและไม่ถ่ายเกิน 12 ชั่วโมง สำหรับกระต่าย
• อาเจียนหรือท้องเสียซ้ำหลายครั้งในวันเดียว หรือมีเลือดปน
• ซึมมาก ไม่ลุก ไม่ตอบสนองเมื่อเรียก
• หายใจลำบาก หายใจทางปาก หรือไอไม่หยุด
• ลูกสัตว์ที่ตัวเย็น ร้องไม่หยุด หรือท้องอืด
• แมวที่เบ่งปัสสาวะแต่ไม่มีปัสสาวะออก

ถ้าไม่แน่ใจว่าอาการแบบไหนรอได้ ให้โทรถามคลินิกที่เลือกไว้ พร้อมบอกอายุ น้ำหนัก และสิ่งที่เห็น สัตวแพทย์จะบอกได้ว่าควรมาทันทีหรือรอนัดได้