สรุปประเด็นสำคัญ
- แปรงต้องเลือกตามชนิดขน ขนสั้นเรียบ ขนกลาง ขนยาว และขนหยิก ใช้อุปกรณ์ต่างกัน
- หวีให้ถึงโคนด้วยการแบ่งชั้นขน ขนผิวด้านบนเรียบไม่ได้แปลว่าข้างล่างไม่พัน
- สังกะตังห้ามตัดด้วยกรรไกร ใช้นิ้วแกะหรือให้ช่างใช้ปัตตาเลี่ยนสำหรับสัตว์
- หวีให้ทั่วก่อนอาบน้ำเสมอ เพราะน้ำทำให้ขนที่พันอยู่แน่นขึ้น
- ระหว่างหวีคือเวลาตรวจผิว หาเห็บ ก้อนเนื้อ และจุดแดง
ลองเอานิ้วสอดลงไปในขนน้องหมาตรงหลังหู ใต้รักแร้ และโคนหาง ถ้านิ้วติดเป็นก้อนแข็ง แปลว่าที่ผ่านมาเราหวีแค่ผิวด้านบน ปัญหานี้เจอบ่อยมากในหมาขนยาวและขนสองชั้น ขนด้านนอกดูฟูสวย แต่ด้านล่างติดกันเป็นแผ่น การหวีที่ถูกต้องจึงมีสองหัวใจ คือเลือกแปรงให้ตรงกับชนิดขน และหวีให้ถึงโคนแบบแบ่งชั้น
ขนน้องเป็นแบบไหน ดูก่อนซื้อแปรง
ร้านขายอุปกรณ์มักจัดชุดแปรงรวมมาหลายอัน ซื้อมาแล้วใช้จริงอันเดียว ประหยัดกว่าถ้ารู้ชนิดขนก่อน คำแนะนำของ VCA Animal Hospitals แบ่งอุปกรณ์ตามชนิดขนไว้ชัด ผมสรุปพร้อมตัวอย่างสายพันธุ์ที่เจอในบ้านไทย
| ชนิดขน | ตัวอย่างสายพันธุ์ | อุปกรณ์หลัก | ตัวเสริม |
|---|---|---|---|
| ขนสั้นเรียบ ติดตัว | บ็อกเซอร์ พอยน์เตอร์ ไทยหลังอาน ชิวาวาขนสั้น | แปรงขนสั้นหรือถุงมือยางแปรงขน | ผ้าชามัวร์เช็ดเงา |
| ขนกลาง ผลัดขน | ลาบราดอร์ บีเกิ้ล คอร์กี้ | หวีหรือแปรงขนแข็ง | คราดขนชั้นในช่วงผลัดขน |
| ขนยาว ขนสองชั้น | โกลเด้น ซามอยด์ ปอมเมอเรเนียน คอลลี่ | หวีซี่ยาว | สลิคเกอร์ หวีซี่ห่าง |
| ขนยาวเส้นเล็ก ไหลลื่น | ชิสุ ยอร์คเชียร์ มอลทีส | หวีเหล็กซี่ห่างและซี่ถี่ | สลิคเกอร์ขนาดเล็ก |
| ขนหยิก ไม่ค่อยร่วง | พุดเดิ้ล บิชอง | แปรงสลิคเกอร์ | หวีเหล็กตรวจโคนขน |
ถ้าไม่แน่ใจ ให้ดูว่าเวลาลูบย้อนขน เห็นขนชั้นในนุ่มสีอ่อนกว่าด้านนอกไหม ถ้าเห็น แปลว่าน้องมีขนสองชั้น ซึ่งต้องใช้อุปกรณ์ที่เข้าถึงชั้นในได้ ไม่ใช่ถุงมือยางอย่างเดียว
อุปกรณ์แต่ละแบบทำอะไร
- แปรงสลิคเกอร์ ซี่ลวดเล็กหนาแน่นปลายงอ ดึงขนตายและแกะปมเล็ก ใช้แรงเบา ซี่ลวดขูดผิวได้ถ้ากดหนัก
- หวีเหล็ก ด้านหนึ่งซี่ห่าง อีกด้านซี่ถี่ ใช้ตรวจว่าหวีถึงโคนแล้วจริงไหม ถ้าหวีเหล็กไหลผ่านถึงผิวได้ทุกจุด แปลว่างานเสร็จ
- คราดขนชั้นใน ใบมีดหรือซี่ยาวสองแถว ดึงขนชั้นในที่หลุดแล้วแต่ยังค้าง ใช้ช่วงผลัดขน ไม่ใช้ทุกวัน
- แปรงขนแข็งหรือแปรงขนหมู ปัดฝุ่นและขนหลุดบนผิว ทำให้ขนเงา ใช้ปิดท้าย
- ถุงมือยาง เหมาะกับขนสั้นเรียบ น้องส่วนใหญ่ชอบเพราะรู้สึกเหมือนถูกลูบ
ซี่ลวดของสลิคเกอร์ควรมีปุ่มกันขูดที่ปลาย หรือเป็นซี่ที่ยืดหยุ่น ลองกดแปรงบนแขนตัวเองด้วยแรงที่จะใช้กับน้อง ถ้าเจ็บแขนเรา ผิวหมาก็เจ็บเหมือนกัน
ขั้นตอนหวีแบบแบ่งชั้นให้ถึงโคน
วิธีนี้ใช้ได้กับหมาขนกลางขึ้นไป ใช้เวลาประมาณ 10 ถึง 20 นาทีสำหรับหมาขนาดกลางที่ดูแลสม่ำเสมอ
- ไล่มือทั่วตัวก่อน หาปมแข็ง จุดเจ็บ หรือก้อนผิดปกติ จะได้รู้ว่าตรงไหนต้องเบามือ
- เริ่มที่จุดที่น้องชอบให้จับ เช่น หลังหรือไหล่ ให้น้องผ่อนคลายก่อนไปจุดยาก
- ใช้มือข้างหนึ่งแหวกขนขึ้น ให้เห็นผิวเป็นเส้นตรง
- แปรงขนที่อยู่ใต้เส้นแหวกลงตามทิศขน จากโคนไปปลาย ทีละแถบกว้างประมาณ 2 ถึง 3 เซนติเมตร
- เลื่อนเส้นแหวกขึ้นไปทีละแถบ แล้วแปรงซ้ำ ทำไปจนทั่วส่วนนั้นของตัว
- ตามด้วยหวีเหล็กซี่ห่าง ถ้าหวีติดตรงไหน กลับไปทำตรงนั้นอีก
- ปิดท้ายด้วยหวีซี่ถี่ บริเวณหน้า หลังหู และขาหน้า
จุดที่พันบ่อยที่สุดคือหลังหู ใต้รักแร้ ขาหลังด้านใน ใต้ปลอกคอ และขนรอบก้น จุดเหล่านี้ถูกเสียดสีตลอดเวลา ต้องใช้เวลามากกว่าจุดอื่น
สังกะตัง แกะเองได้แค่ไหน
ตำรา Merck Veterinary Manual อธิบายว่าขนที่จับตัวเป็นก้อนทำให้ผิวระคาย และนำไปสู่การติดเชื้อที่ผิวหนัง ขนที่จับตัวแน่นยังดึงผิวทุกครั้งที่น้องขยับ คำแนะนำสำคัญจาก Merck คือห้ามใช้กรรไกรตัดสังกะตัง เพราะก้อนขนอยู่ติดผิวมาก ตัดพลาดนิดเดียวผิวขาด ให้ใช้ปัตตาเลี่ยนไฟฟ้าสำหรับสัตว์แทน
ปมเล็กแกะเองได้แบบนี้
- จับโคนขนใต้ปมไว้แน่น ให้แรงดึงตกที่มือเรา ไม่ใช่ที่ผิวน้อง
- ใช้นิ้วฉีกปมออกเป็นเส้นเล็กๆ ทีละนิด
- ใช้ซี่ปลายของหวีเหล็กเขี่ยจากปลายขนเข้าหาโคน ทีละน้อย
- แปรงด้วยสลิคเกอร์เบาๆ จนหวีเหล็กผ่านได้
ถ้าปมใหญ่กว่าเหรียญสิบ หรือน้องร้องเจ็บ หยุดแล้วพาไปหาช่าง ค่าใช้จ่ายสำหรับงานไถขนดูเพิ่มได้ใน ราคาอาบน้ำตัดขนหมา
หวีก่อนอาบน้ำ ไม่ใช่หลังอาบ
VCA แนะนำให้หวีขนให้ทั่วก่อนอาบน้ำ เพราะน้ำทำให้ปมที่มีอยู่หดและแน่นขึ้น แกะยากกว่าเดิม ช่วงอาบก็มีเคล็ดลับจาก VCA ที่ช่วยกับขนยาว คือใช้ภาชนะตักน้ำราดแทนการฉีดด้วยฝักบัวแรงๆ และใช้แชมพูสำหรับหมาเท่านั้น
หลังอาบให้เป่าแห้งพร้อมหวีไปด้วย หมาขนหนาที่ปล่อยให้แห้งเองในบ้านชื้นๆ ขนชั้นในอับ เกิดกลิ่นและผิวอักเสบได้ ส่วนความถี่ในการอาบ ตำรา Merck บอกว่าประมาณเดือนละครั้งก็พอสำหรับหมาส่วนใหญ่ ขึ้นกับฤดูและความสกปรก รายละเอียดอ่านต่อที่ หมาควรอาบน้ำบ่อยแค่ไหน
ความถี่ในการหวีตามชนิดขน
| ชนิดขน | ปกติ | ช่วงผลัดขน | เวลาโดยประมาณต่อครั้ง |
|---|---|---|---|
| ขนสั้นเรียบ | สัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง | 3 ถึง 4 ครั้งต่อสัปดาห์ | 5 นาที |
| ขนกลาง ผลัดขน | 2 ถึง 3 ครั้งต่อสัปดาห์ | ทุกวัน | 10 นาที |
| ขนยาวสองชั้น | วันเว้นวันถึงทุกวัน | ทุกวัน อาจวันละ 2 รอบสั้น | 15 ถึง 30 นาที |
| ขนยาวเส้นเล็ก | ทุกวัน | ทุกวัน | 10 ถึง 20 นาที |
| ขนหยิก | ทุกวันหรือวันเว้นวัน | ไม่ค่อยมีช่วงผลัด | 10 ถึง 20 นาที |
VCA ระบุว่าหมาขนยาวไหลลื่นต้องหวีทุกวัน ตารางนี้คือจุดเริ่มต้น ถ้าเจอปมบ่อยขึ้น ให้เพิ่มความถี่ ถ้าหวีแล้วแทบไม่มีขนหลุด ลดลงได้ บ้านในเมืองไทยที่เปิดแอร์ทั้งวันบางทีทำให้รอบผลัดขนไม่ชัดเจน น้องร่วงทีละน้อยตลอดปี
สายพันธุ์ที่ต้องดูแลพิเศษ
- โกลเด้น รีทรีฟเวอร์ ขนหางและขนหลังขาหลังพันง่าย ช่วงผลัดขนใช้คราดขนชั้นในร่วมกับสลิคเกอร์ ข้อมูลสายพันธุ์อ่านเพิ่มที่ โกลเด้น รีทรีฟเวอร์
- ชิสุ ขนหน้าและหนวดเปื้อนอาหาร พันกันง่าย หวีขนหน้าทุกวันด้วยหวีซี่ถี่ และเช็ดคราบรอบปากหลังกิน
- ปอมเมอเรเนียนและซามอยด์ ขนชั้นในหนามาก ห้ามไถขนสั้นเกินไปเพื่อลดร้อน เพราะขนชั้นนอกช่วยกันแดดด้วย ปรึกษาช่างก่อนตัด
- พุดเดิ้ล ขนไม่ร่วงแต่พันตลอด ถ้าไม่ตัดแต่งเป็นรอบ ต้องหวีด้วยสลิคเกอร์และตรวจด้วยหวีเหล็กเกือบทุกวัน
ฝึกน้องให้ชอบเวลาหวีขน
หมาที่ต่อต้านการหวีส่วนใหญ่เคยเจ็บมาก่อน ทั้งจากการดึงปม หรือซี่แปรงขูดผิว การฝึกใหม่ต้องค่อยเป็นค่อยไป
| สัปดาห์ | สิ่งที่ทำ | เป้าหมาย |
|---|---|---|
| 1 | ให้ดมแปรง วางแปรงข้างชามอาหาร ลูบตัวด้วยหลังแปรง | น้องไม่ระแวงแปรง |
| 2 | แปรงหลังและไหล่ 1 ถึง 2 นาที ให้ขนมทุก 3 ถึง 4 ครั้งที่แปรง | รับรู้ว่าแปรงเท่ากับของดี |
| 3 | ขยายไปที่ขาหน้า หน้าอก และสีข้าง | ยอมให้จับส่วนที่ไวขึ้น |
| 4 | เพิ่มขาหลัง ท้อง หาง และหลังหู | หวีได้ทั้งตัวในรอบเดียว |
ระหว่างฝึก หยุดก่อนน้องเริ่มดิ้น ถ้ารอให้ดิ้นแล้วค่อยหยุด น้องจะเรียนรู้ว่าดิ้นแล้วได้ผล ช่วงที่เหมาะคือหลังเดินเล่นหรือหลังวิ่งเล่น ตอนที่น้องเหนื่อยและสงบ
ดูแลแปรงหลังใช้
แปรงที่ขนตายอัดแน่นเต็มซี่จะดึงขนได้น้อยลง และสะสมรังแค น้ำมันผิว และไข่หมัด ถ้าใช้แปรงอันเดียวกับหมาหลายตัว เชื้อราหรือปรสิตก็ส่งต่อกันได้ง่าย
- ดึงขนออกจากซี่ทุกครั้งหลังหวีเสร็จ สลิคเกอร์ใช้หวีเหล็กช่วยเขี่ยออก
- ล้างด้วยน้ำอุ่นผสมสบู่สัปดาห์ละครั้ง แล้วผึ่งให้แห้งสนิท โดยหันซี่ลงเพื่อไม่ให้น้ำขังที่ฐานแปรง
- แยกแปรงคนละอันต่อหมาหนึ่งตัว โดยเฉพาะตัวที่กำลังรักษาโรคผิวหนัง
- เปลี่ยนสลิคเกอร์เมื่อซี่ลวดงอออกหรือปุ่มปลายซี่หลุด เพราะซี่ที่ไม่มีปุ่มขูดผิวได้
- เก็บหวีเหล็กไว้ที่แห้ง หวีที่ขึ้นสนิมทำให้ขนสะดุดและหัก
ระหว่างหวี สังเกตอาการผิวหนังไปด้วย
การหวีคือโอกาสได้ดูผิวน้องอย่างละเอียดทุกสัปดาห์ สังเกตสิ่งเหล่านี้
- เห็บ ตัวกลมเกาะแน่น มักอยู่ในหู ซอกนิ้ว และรอบคอ
- ขี้หมัด จุดดำเล็กๆ ที่เมื่อวางบนกระดาษชื้นแล้วซึมเป็นสีแดง
- ผิวแดง ตุ่ม สะเก็ด หรือรังแคเยอะผิดปกติ
- ขนร่วงเป็นหย่อม ผิวโล่ง
- ก้อนใต้ผิวหนังที่ไม่เคยคลำเจอ
- กลิ่นอับจากผิวหรือหู
ถ้าเจอเห็บหมัด วิธีจัดการอยู่ใน เห็บหมัดสุนัข ส่วนผิวแดงหรือขนร่วงเป็นหย่อม อ่าน โรคผิวหนังหมา เพื่อเข้าใจสาเหตุที่เป็นไปได้ก่อนพาไปตรวจ
พาไปหาหมอทันทีถ้า
- ใต้สังกะตังมีแผล หนอง หรือกลิ่นเหม็นเน่า
- น้องร้องเจ็บมากเมื่อแตะจุดเดิม ทั้งที่ยังไม่ได้ดึงขน
- เจอก้อนเนื้อใหม่ที่โตเร็ว หรือแข็งและไม่ขยับ
- ขนร่วงเป็นวงพร้อมผิวเป็นขุย
- ผิวแดงเป็นปื้นกว้าง หรือน้องเกาจนเลือดออก
- เห็บจำนวนมากพร้อมกับน้องซึม เหงือกซีด หรือไม่กินอาหาร
คำถามที่พบบ่อย
หวีขนหมาทุกวันมากเกินไปไหม
สำหรับหมาขนยาวหรือขนหยิก การหวีทุกวันเป็นเรื่องปกติ ถ้าใช้แปรงถูกชนิดและไม่กดแรง ขนสั้นเรียบหวีสัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้งก็พอ สิ่งที่ต้องระวังคือแปรงสลิคเกอร์ที่กดลงผิวซ้ำๆ จุดเดิม จนผิวแดง
หมาไม่ยอมให้หวี ทำยังไงดี
เริ่มจากรอบสั้นๆ 1 ถึง 2 นาทีในจุดที่น้องชอบให้จับ เช่น หลังและไหล่ ให้ขนมหรือคำชม แล้วหยุดก่อนน้องเริ่มดิ้น ค่อยเพิ่มเวลาและขยายไปที่ขา ท้อง และหางทีละนิด
ขนร่วงเยอะหลังหวี ผิดปกติไหม
หมาที่มีขนชั้นในจะผลัดขนเป็นช่วง ขนที่หลุดออกมากับแปรงคือขนตายที่ควรออกอยู่แล้ว แต่ถ้าเห็นผิวโล่งเป็นหย่อม ผิวแดง หรือมีสะเก็ด ให้พาไปตรวจกับสัตวแพทย์
แหล่งอ้างอิง
- Don't wait for the groomer to reopen to get your dog's coat shining again | VCA Animal Hospitals
- Routine Health Care of Dogs | Merck Veterinary Manual
