มารยาทบนโต๊ะอาหาร ไทย จีน ญี่ปุ่น ฝรั่ง ต่างกันตรงไหน

มารยาทบนโต๊ะอาหารส่วนใหญ่มีเหตุผลรองรับสองแบบ แบบแรกคือเรื่องสุขอนามัย เช่น ช้อนกลาง แบบที่สองคือเรื่องความหมายทางวัฒนธรรม เช่น ห้ามปักตะเกียบในชามข้าวที่ญี่ปุ่น พอรู้เหตุผลแล้ว กฎที่ดูเยอะจะจำง่ายขึ้นมาก และเดาได้ว่าในสถานการณ์ใหม่ควรทำตัวยังไง

หลักกลางที่ใช้ได้ทุกโต๊ะ

ก่อนแยกเป็นรายประเทศ มีชุดข้อปฏิบัติที่ใช้ได้แทบทุกวัฒนธรรม ถ้าทำแค่ชุดนี้ได้ ก็ผ่านมื้ออาหารส่วนใหญ่โดยไม่เก้อ

1. รอให้เจ้าภาพหรือผู้ใหญ่ที่สุดบนโต๊ะเริ่มก่อน
2. ไม่พูดตอนมีอาหารในปาก และเคี้ยวปิดปาก
3. ตักแต่พอกิน ถ้ายังหิวค่อยตักเพิ่ม
4. ไม่เอื้อมข้ามหน้าคนอื่น ขอให้ส่งให้แทน
5. วางโทรศัพท์ไว้นอกโต๊ะหรือคว่ำไว้ ถ้าต้องรับสายให้ขอตัวออกไป
6. บอกก่อนลุกจากโต๊ะ

โต๊ะอาหารไทย เริ่มจากช้อนกลาง

สำรับไทยกินแบบแบ่งกับข้าวกลางโต๊ะ ทุกคนมีจานข้าวของตัวเอง แล้วตักกับข้าวจากจานกลางมาใส่จานตัวเอง การกินแบบนี้ทำให้ช้อนกลางสำคัญกว่าเรื่องใดๆ

Thai PBS รายงานข้อมูลจากกรมอนามัยว่าครัวเรือนไทยส่วนใหญ่ยังไม่ใช้ช้อนกลาง ทั้งที่โรคหลายชนิดติดต่อผ่านน้ำลายได้ เช่น คอตีบ วัณโรค โปลิโอ ไวรัสตับอักเสบบี ไข้หวัดใหญ่ และคางทูม ส่วนไวรัสตับอักเสบเอติดต่อผ่านอาหารและน้ำ คำแนะนำในรายงานคือ

• ใช้ช้อนกลางอย่างน้อยหนึ่งคันต่อกับข้าวหนึ่งจาน
• ช้อนกลางใช้ตักจากจานกลางมาใส่จานตัวเองเท่านั้น ห้ามเอาเข้าปาก
• ร้านอาหารควรจัดช้อนกลางให้ทุกโต๊ะที่กินด้วยกันตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป

ที่เหลือเป็นมารยาทที่ผู้ใหญ่ไทยสังเกต ใช้ช้อนเป็นหลักและส้อมช่วยดันอาหารเข้าช้อน ไม่ใช้ส้อมจิ้มเข้าปาก ตักกับข้าวทีละน้อยวางข้างข้าว ไม่ราดจนจานท่วม ไม่เขี่ยหาชิ้นที่ชอบในจานกลาง และถ้าเป็นแขก ตักอาหารให้ผู้ใหญ่ก่อนตักให้ตัวเองถือเป็นการให้เกียรติ

ข้าวเหนียวเป็นข้อยกเว้นที่กินด้วยมือได้ ปั้นเป็นก้อนเล็กพอคำ จิ้มน้ำพริกหรือแจ่วด้วยก้อนข้าว ไม่ใช่ด้วยนิ้ว

โต๊ะจีน โต๊ะกลมกับการแบ่งกันกิน

โต๊ะจีนงานเลี้ยงมักเป็นโต๊ะกลมที่มีถาดหมุนกลางโต๊ะ ธรรมเนียมที่ใช้กันทั่วไปในงานเลี้ยงแบบไทยเชื้อสายจีนมีดังนี้

สถานการณ์	ธรรมเนียมที่ใช้ทั่วไป
อาหารจานใหม่มาถึง	หมุนให้ผู้ใหญ่หรือแขกสำคัญตักก่อน
หมุนถาด	หมุนช้าๆ ตามเข็มนาฬิกา ดูว่าไม่มีใครกำลังตักอยู่
ตักอาหาร	ใช้ช้อนกลางหรือตะเกียบกลางที่วางกับจาน
ปลาทั้งตัว	กินด้านบนหมดแล้วเอาก้างกลางออก ไม่พลิกปลา ในหลายบ้านถือเรื่องนี้
รินน้ำชา	รินให้คนอื่นก่อนรินให้ตัวเอง
คนรินชาให้	หลายคนใช้นิ้วเคาะโต๊ะเบาๆ เป็นการขอบคุณ

ธรรมเนียมบนโต๊ะจีนต่างกันตามภูมิภาคและแต่ละครอบครัว ข้อที่ผ่อนได้มีเยอะ แต่เรื่องให้ผู้ใหญ่ได้ตักก่อน และใช้ช้อนกลางหรือตะเกียบกลาง ใช้ได้แทบทุกโต๊ะ ถ้าไปกินหม้อไฟหรือสุกี้ร่วมกัน หลักเดียวกันคือใช้ตะเกียบหรือที่คีบกลางสำหรับของดิบ ไม่ใช้ตะเกียบที่เข้าปากแล้ว ความต่างของสองแบบนี้อยู่ใน ชาบูกับสุกี้ต่างกันยังไง

โต๊ะญี่ปุ่น ตะเกียบคือเรื่องใหญ่

องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวญี่ปุ่น (JNTO) สรุปมารยาทบนโต๊ะไว้ชัด ข้อที่คนไทยควรรู้มีดังนี้

ผ้าเย็น (โอชิโบริ) ใช้เช็ดมือ ใช้เสร็จแล้วพับวางคืนถาด ไม่ใช้เช็ดหน้าหรือเช็ดโต๊ะ

ตะเกียบ ห้ามปักตั้งในชามข้าว และห้ามส่งอาหารจากตะเกียบคนหนึ่งไปตะเกียบอีกคนหนึ่ง ทั้งสองอย่างคล้ายพิธีกรรมในงานศพ ถ้าจะแบ่งอาหารให้ วางลงบนจานเล็กของอีกคนแทน ระหว่างพักให้วางตะเกียบบนที่วางตะเกียบ

ชามข้าวและชามซุป ยกชามขึ้นถือในมือระหว่างกินได้และถือเป็นปกติ ต่างจากโต๊ะไทยที่วางจานไว้บนโต๊ะ

เสียงซด ซดเส้นราเมน โซบะ หรือซุปมิโซะให้มีเสียงได้ แต่อาหารอื่นควรกินเงียบๆ และไม่พูดตอนมีอาหารในปาก ความต่างของราเมนกับอุด้งและวิธีกินแต่ละแบบ อ่านต่อใน ราเมนกับอุด้งต่างกันยังไง

สาเกและเครื่องดื่ม รินให้คนอื่นด้วยสองมือ และปล่อยให้คนอื่นรินให้เรา

ทิป ญี่ปุ่นไม่มีธรรมเนียมให้ทิป ค่าบริการรวมอยู่ในราคาแล้ว

โต๊ะฝรั่ง มีดส้อมและผ้าเช็ดปาก

ร้านอาหารแบบตะวันตกที่เสิร์ฟเป็นคอร์สมีชุดมีดส้อมหลายคู่ หลักที่ใช้กันกว้างๆ จำได้ง่าย

เรื่อง	หลักทั่วไป
มีดส้อมหลายคู่	ใช้จากด้านนอกสุดเข้าหาจาน ทีละคอร์ส
ส้อมกับมีด	ส้อมมือซ้าย มีดมือขวา หั่นทีละคำ
แก้ว	แก้วของเราอยู่ด้านขวามือเหนือมีด
ขนมปัง	จานขนมปังของเราอยู่ด้านซ้าย ฉีกทีละคำแล้วทาเนย
ผ้าเช็ดปาก	คลี่วางบนตักเมื่อนั่ง ลุกกลางมื้อวางบนเก้าอี้
กินเสร็จ	วางมีดส้อมคู่กันบนจาน

ไวน์เป็นอีกเรื่องที่คนไม่คุ้นมักเกร็ง เวลาพนักงานรินให้ชิมก่อน ไม่จำเป็นต้องวิจารณ์รสชาติ แค่ดูว่าไม่มีกลิ่นผิดปกติแล้วพยักหน้า วิธีถือแก้ว หมุนแก้ว และเลือกไวน์ให้เข้ากับอาหาร ดูได้ใน วิธีดื่มไวน์

มารยาทกับคนเสิร์ฟและร้าน

มารยาทบนโต๊ะครอบคลุมถึงวิธีปฏิบัติกับพนักงานด้วย ข้อที่ใช้ได้ทุกร้าน

• เรียกพนักงานด้วยการยกมือหรือสบตา ไม่ตะโกน ไม่ดีดนิ้ว
• ถ้าแพ้อาหารหรือไม่กินอะไร บอกตอนสั่ง ไม่ใช่ตอนอาหารมาถึง
• อาหารผิดออเดอร์ บอกพนักงานตรงๆ ด้วยน้ำเสียงปกติ
• ร้านที่จองไว้ ไปให้ตรงเวลา ถ้าจะสายหรือยกเลิกให้โทรบอก
• ร้านดังที่มีคนรอคิว กินเสร็จแล้วไม่นั่งต่อนาน

เรื่องทิปในไทยไม่มีกฎตายตัว หลายร้านคิดค่าบริการ 10% ในบิลแล้ว ดูท้ายบิลก่อนตัดสินใจ ร้านอาหารที่ได้รางวัลจากคู่มือร้านอาหารมักมีธรรมเนียมเฉพาะเพิ่มเข้ามา เช่น การแต่งกายหรือการจอง ถ้าสนใจว่าร้านเหล่านี้ได้รางวัลจากอะไร อ่านต่อใน มิชลินไกด์คืออะไร

ถ้าเราเป็นเจ้าภาพ

มารยาทของเจ้าภาพสำคัญพอๆ กับของแขก และมักถูกลืม เพราะคนเป็นเจ้าภาพมัวแต่วุ่นกับการสั่งอาหาร

ก่อนวันนัด ถามแขกล่วงหน้าว่าแพ้อาหารหรือไม่กินอะไร เช่น เนื้อวัว อาหารทะเล หรือกินมังสวิรัติ เลือกร้านที่มีเมนูให้ทุกคนกินได้ จองโต๊ะให้พอดีจำนวนคน และบอกร้านถ้ามีผู้สูงอายุหรือเด็กเล็กที่ต้องใช้เก้าอี้พิเศษ

ตอนสั่งอาหาร ถ้าเป็นสำรับไทยหรือโต๊ะจีน สั่งให้มีหลายรส ทั้งต้ม ผัด ทอด และผัก ให้ทุกคนมีของที่กินได้ จำนวนจานที่ใช้กันทั่วไปคือ จำนวนคนบวกหนึ่งถึงสองจาน แล้วสั่งเพิ่มถ้าไม่พอ ดีกว่าสั่งเกินจนเหลือ ถ้าแขกเป็นคนต่างชาติที่ไม่คุ้นกับรสเผ็ด บอกร้านให้ลดเผ็ดบางจาน และสั่งจานที่ไม่เผ็ดเลยไว้อย่างน้อยหนึ่งจาน

ระหว่างมื้อ คอยดูว่าแก้วน้ำของแขกไม่ว่าง ตักอาหารให้แขกที่นั่งไกลจากจาน และไม่เร่งให้ใครกินเร็วขึ้น

ตอนจ่ายเงิน ถ้าตั้งใจเลี้ยง ให้แจ้งร้านไว้ก่อนหรือลุกไปจ่ายระหว่างมื้อ แขกจะได้ไม่ต้องเกรงใจตอนบิลมาถึงโต๊ะ ถ้าจะหารกัน ให้บอกตั้งแต่ตอนชวน ไม่ใช่ตอนบิลมา

หารบิลอย่างไม่ให้ใครอึดอัด

เรื่องเงินบนโต๊ะอาหารเป็นจุดที่ทำให้มื้ออร่อยจบแบบอึดอัดได้ง่าย หลักที่ใช้กันทั่วไปในกลุ่มเพื่อนหรือเพื่อนร่วมงาน

รูปแบบมื้อ	วิธีหารที่ใช้บ่อย
สำรับแบ่งกันกิน	หารเท่ากันทุกคน รวมค่าบริการและภาษี
สั่งจานเดียวของใครของมัน	จ่ายตามที่สั่ง ส่วนของทานเล่นกลางโต๊ะหารเท่ากัน
มีคนดื่มแอลกอฮอล์กับคนไม่ดื่ม	แยกค่าเครื่องดื่มออกก่อน แล้วหารค่าอาหาร
ฉลองวันเกิดให้เพื่อน	คนอื่นหารส่วนของเจ้าของวันเกิด

สมมติว่าเพื่อน 5 คนกินสำรับไทยรวม 2,000 บาท และมี 2 คนสั่งเบียร์รวม 400 บาท วิธีที่ยุติธรรมคือหักค่าเบียร์ออกก่อน ค่าอาหาร 1,600 บาทหารห้าได้คนละ 320 บาท แล้ว 2 คนที่ดื่มจ่ายค่าเบียร์เพิ่มคนละ 200 บาท ตกลงกันตั้งแต่ก่อนสั่ง ทุกคนจะสบายใจกว่าคิดตอนท้าย

ร้านริมทางและฟู้ดคอร์ท ก็มีมารยาท

มารยาทไม่ได้มีไว้สำหรับร้านหรูอย่างเดียว ร้านริมทางและฟู้ดคอร์ทที่คนเยอะมีกติกาที่คนกินประจำทำกันจนเป็นนิสัย

• ร้านที่โต๊ะน้อยและมีคนรอ กินเสร็จแล้วลุกให้คนต่อไป ไม่นั่งคุยต่อนาน
• ถ้าต้องแชร์โต๊ะกับคนแปลกหน้า ถามก่อนนั่งว่าที่ว่างไหม
• เครื่องปรุงบนโต๊ะใช้ช้อนของขวดนั้น ไม่ใช้ช้อนตัวเองตัก
• ฟู้ดคอร์ทที่มีจุดคืนถาด เอาถาดและจานไปคืนเอง
• แยกขยะตามถังที่ร้านจัดไว้ ทั้งเศษอาหาร ขวด และแก้วพลาสติก
• ร้านที่ต้องจ่ายก่อนกิน เตรียมเงินหรือเปิดแอปจ่ายเงินไว้ก่อนถึงคิว

ข้อเรื่องเครื่องปรุงสำคัญที่สุด เพราะพริกน้ำส้ม น้ำปลาพริก และพริกป่นบนโต๊ะใช้ร่วมกันทั้งร้าน ใช้หลักเดียวกับช้อนกลางที่บ้าน

สถานการณ์ที่มักพลาด และวิธีแก้ตรงนั้น

เหตุการณ์	ทำยังไงดี
ทำช้อนหรือตะเกียบตกพื้น	ไม่เก็บมาใช้ต่อ ขอพนักงานคันใหม่
เผลอใช้ช้อนตัวเองตักกับข้าวกลาง	ขอโทษสั้นๆ แล้วตักชิ้นนั้นมาไว้ในจานตัวเองทั้งหมด
เจอก้างหรือกระดูกในปาก	ใช้ช้อนหรือนิ้วนำออกอย่างเรียบร้อย วางขอบจาน
ไม่ชอบอาหารที่เจ้าภาพตักให้	ชิมเล็กน้อย ไม่ต้องกินหมด ไม่ต้องอธิบายยาว
ต้องไอหรือจาม	หันออกจากโต๊ะ ปิดปากด้วยผ้าหรือข้อพับแขน
ไม่รู้ว่าอาหารกินยังไง	ดูคนอื่นหรือถามพนักงาน

ถ้าต้องไปมื้อสำคัญครั้งแรก

สมมติว่ามีนัดกินมื้อเย็นกับครอบครัวแฟนที่ร้านอาหารญี่ปุ่น หรือกับลูกค้าที่ร้านอาหารฝรั่ง สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือเตรียมล่วงหน้าสามอย่าง ดูเมนูของร้านออนไลน์ก่อนไปจะได้ไม่ใช้เวลาสั่งนาน ซ้อมใช้ตะเกียบหรือมีดส้อมกับมื้อที่บ้านสักสองสามมื้อ และจำหลักกลางในส่วนแรกให้ได้ ที่เหลือดูเจ้าภาพแล้วทำตาม ถ้าไปร้านญี่ปุ่นแล้วอยากรู้จักอาหารบนเมนูก่อน ดูรายชื่ออาหารที่สั่งบ่อยใน อาหารญี่ปุ่นยอดนิยม