สรุปประเด็นสำคัญ
- หลักเดียวที่ต้องจำคือของที่กินได้เลยอยู่ชั้นบน ของดิบที่ต้องทำให้สุกก่อนอยู่ชั้นล่างสุด น้ำจากเนื้อดิบจะได้ไม่หยดใส่ของพร้อมกิน
- ตั้งช่องธรรมดาไว้ไม่เกิน 4 ถึง 5 องศาเซลเซียส และช่องแช่แข็งราว ลบ 18 องศา ใช้เทอร์โมมิเตอร์เช็กสัปดาห์ละครั้ง เพราะตัวเลขบนปุ่มปรับไม่ใช่อุณหภูมิจริง
- ไข่ควรเก็บในกล่องเดิมบนชั้นในตู้ ประตูตู้เย็นเป็นจุดที่อุณหภูมิแกว่งมากที่สุด เหมาะกับซอสและเครื่องดื่ม
- ของเหลือควรเข้าตู้เย็นภายใน 2 ชั่วโมงหลังปรุง และกินภายใน 2 วันตามคำแนะนำของหน่วยงานอาหารอังกฤษ ถ้านานกว่านั้นให้แช่แข็ง
ตู้เย็นที่ดูเป็นระเบียบกับตู้เย็นที่จัดถูกต้องเป็นคนละเรื่องกัน กล่องใสเรียงสวยๆ ก็ยังทำให้ท้องเสียได้ ถ้าถุงหมูสับวางอยู่เหนือกล่องผลไม้หั่น การจัดตู้เย็นให้ถูกต้องจึงเริ่มจากคำถามเดียว คือ ของชิ้นนี้ต้องทำให้สุกอีกไหมก่อนกิน ถ้าไม่ต้อง ให้อยู่สูง ถ้าต้อง ให้อยู่ต่ำ ที่เหลือเป็นรายละเอียดเรื่องอุณหภูมิและเวลา
เช็กอุณหภูมิก่อนจัดของ
จัดชั้นดีแค่ไหนก็ไม่ช่วย ถ้าตู้ไม่เย็นพอ ตัวเลขที่หน่วยงานความปลอดภัยอาหารใช้มีดังนี้
| ส่วนของตู้ | อุณหภูมิที่แนะนำ | ที่มา |
|---|---|---|
| ช่องธรรมดา | 0 ถึง 5 องศาเซลเซียส | Food Standards Agency สหราชอาณาจักร |
| ช่องธรรมดา | ไม่เกิน 4 องศาเซลเซียส (40 องศาฟาเรนไฮต์) | CDC สหรัฐ |
| ช่องแช่แข็ง | ราว ลบ 18 องศาเซลเซียส (0 องศาฟาเรนไฮต์) หรือต่ำกว่า | CDC และ FSA |
ปุ่มปรับในตู้เย็นส่วนใหญ่เป็นระดับ 1 ถึง 7 หรือคำว่า "เย็นน้อย เย็นมาก" ไม่ได้บอกองศาจริง ผมแนะนำให้ซื้อเทอร์โมมิเตอร์ตู้เย็นแบบแขวนราคาไม่แพงมาวางไว้กลางชั้นกลาง เปิดดูตอนเช้าก่อนเปิดประตูบ่อยๆ FSA แนะนำให้เช็กอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ถ้าอ่านได้เกิน 5 องศา ให้ปรับปุ่มไปทางเย็นขึ้นหนึ่งระดับ รอ 24 ชั่วโมงแล้ววัดใหม่
ผังตู้เย็นทีละชั้น
ตู้เย็นแบบประตูเดียวหรือสองประตูทั่วไปมีโซนคล้ายกัน แม้ความเย็นของแต่ละรุ่นจะต่างกันบ้าง ใช้ผังนี้เป็นจุดเริ่ม
| ตำแหน่ง | ควรเก็บ | ไม่ควรเก็บ |
|---|---|---|
| ชั้นบนสุด | อาหารพร้อมกิน ของเหลือที่ปิดกล่อง ขนม โยเกิร์ต | เนื้อดิบทุกชนิด |
| ชั้นกลาง | ไข่ในกล่องเดิม นม ชีส เต้าหู้ อาหารที่เตรียมไว้ทำพรุ่งนี้ | ของที่ไม่ได้ปิดฝา |
| ชั้นล่างสุด | เนื้อหมู ไก่ ปลา อาหารทะเลดิบ ใส่ถาดหรือกล่องปิด | ผลไม้หั่น สลัด |
| ลิ้นชักผัก | ผัก ผลไม้ทั้งลูก แยกลิ้นชักถ้ามีสองช่อง | เนื้อดิบ |
| ประตูตู้ | ซอส น้ำพริกขวด เครื่องดื่ม เนย | ไข่ นมสด เนื้อสัตว์ |
| ช่องแช่แข็ง | เนื้อแบ่งห่อ ของเหลือที่ไม่กินภายใน 2 วัน น้ำซุปแบ่งกล่อง | ของที่ละลายแล้วและจะแช่ซ้ำโดยไม่ปรุง |
ทำไมเนื้อดิบต้องอยู่ล่างสุด FSA และ CDC ให้เหตุผลตรงกัน คือน้ำจากเนื้อ ไก่ และปลาดิบมีเชื้อที่ตายเมื่อโดนความร้อนจากการปรุง แต่ถ้าหยดลงบนผลไม้หั่นหรือขนมที่ไม่ต้องปรุงอีก เชื้อนั้นจะเข้าปากเราตรงๆ ตู้เย็นบางรุ่นมีช่องแช่เนื้อเฉพาะอยู่ใต้ช่องแช่แข็ง ใช้ได้ถ้าช่องนั้นอยู่สูงกว่าของพร้อมกิน ให้ใส่ถาดรองอีกชั้นกันหยด
ไข่ นม และของที่คนชอบวางผิดที่
ช่องวางไข่บนประตูตู้เย็นเป็นจุดที่ผิดที่สุดในบ้านส่วนใหญ่ ประตูโดนอากาศร้อนทุกครั้งที่เปิด และอุณหภูมิแกว่งมากกว่าชั้นใน FDA แนะนำให้เก็บไข่ดิบในตู้เย็นที่ไม่เกิน 4 องศาเซลเซียส ในกล่องเดิม และใช้ภายในราว 3 สัปดาห์ ไข่ต้มสุกที่ยังไม่ปอกเก็บได้ราว 1 สัปดาห์ ส่วนกล่องเดิมช่วยกันไข่ดูดกลิ่นจากของอื่นและกันเปลือกกระแทก
นมสดก็เช่นกัน ขวดนมบนประตูตู้จะเสียเร็วกว่าขวดที่วางชั้นกลางด้านใน ใช้ประตูตู้กับของที่ทนอุณหภูมิแกว่งได้ เช่น ซอสปรุงรส น้ำปลา ซีอิ๊ว แยม เนย และเครื่องดื่มกระป๋อง
ของที่ไม่จำเป็นต้องเข้าตู้เย็นเลย และเข้าแล้วเสียเปรียบ ได้แก่ หอมแดง กระเทียม มันฝรั่ง ขนมปังที่จะกินภายใน 2 ถึง 3 วัน (ขนมปังในตู้เย็นแข็งเร็วกว่า) และกล้วยที่ยังไม่สุก รายละเอียดผักผลไม้แต่ละชนิดอยู่ใน วิธีเก็บผักผลไม้ให้สดนาน
ของเหลือ เก็บยังไงและเก็บได้กี่วัน
FSA ให้หลักไว้สามข้อ ทำอาหารให้เย็นลงภายใน 1 ถึง 2 ชั่วโมงแล้วเข้าตู้ กินของเหลือภายใน 48 ชั่วโมง ถ้าไม่ทันให้แช่แข็งแทน และอุ่นซ้ำได้เพียงครั้งเดียว CDC เสริมว่าเวลาอุ่นให้ร้อนถึง 74 องศาเซลเซียส (165 องศาฟาเรนไฮต์) ทั่วทั้งจาน
วิธีที่ใช้ได้จริงในบ้าน
- แบ่งแกงหม้อใหญ่ใส่กล่องตื้นขนาดกินหนึ่งมื้อ ตั้งพักไม่เกิน 1 ชั่วโมงในอากาศร้อน
- ปิดฝาแล้วเขียนวันที่ด้วยปากกาเขียนเทปกาว เช่น "แกงเขียว 12" หมายถึงวันที่ 12
- วางกล่องใหม่ไว้ด้านหลัง ดึงกล่องเก่ามาไว้ด้านหน้า ระบบเข้าก่อนออกก่อนแบบนี้ทำให้ไม่มีกล่องที่ถูกลืม
- ครบวันที่ 2 แล้วยังไม่ได้กิน ย้ายเข้าช่องแช่แข็งทันที
ข้าวสวยเป็นของเหลือที่ต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะสปอร์ของเชื้อบางชนิดทนการหุง ถ้าข้าวสวยค้างที่อุณหภูมิห้องนาน เชื้อจะสร้างสารพิษที่ความร้อนตอนอุ่นทำลายไม่ได้ อ่านต่อเรื่องนี้ได้ใน ข้าวสวยเก็บได้กี่วัน
ช่องแช่แข็ง จัดยังไงให้หาของเจอ
ช่องแช่แข็งที่จัดไม่ดีมักกลายเป็นที่สะสมถุงเนื้อไม่มีชื่อ ซึ่งสุดท้ายถูกทิ้ง หลักที่ใช้ได้กับทุกขนาดช่องแช่แข็ง
| เรื่อง | วิธี |
|---|---|
| แบ่งห่อ | แบ่งเนื้อเป็นห่อละ 1 มื้อ ราว 200 ถึง 300 กรัม กดถุงให้แบนก่อนแช่ |
| ติดป้าย | เขียนชื่อของและวันที่แช่บนถุงทุกใบ |
| วางแบน | ถุงแบนวางซ้อนจนแข็ง แล้วตั้งเรียงเหมือนแฟ้มหนังสือ |
| แยกโซน | เนื้อดิบอยู่ช่องหนึ่ง ของสุกและน้ำซุปอยู่อีกช่อง |
| ไม่แช่ซ้ำ | ของที่ละลายแล้วให้ปรุงสุกก่อน จึงแช่ใหม่ได้ |
ถุงที่กดแบนแข็งเร็วกว่าและละลายเร็วกว่าก้อนกลม เวลาละลาย FSA แนะนำให้ละลายในตู้เย็น และใช้ภายใน 24 ชั่วโมงหลังละลาย วิธีละลายให้เร็วขึ้นแบบปลอดภัยดูได้ใน วิธีละลายเนื้อสัตว์ ส่วนของแต่ละชนิดแช่แข็งได้นานแค่ไหนก่อนคุณภาพตก อยู่ใน อาหารแช่แข็งเก็บได้นานแค่ไหน
ของในครัวไทยที่มักไม่รู้จะวางตรงไหน
ตู้เย็นบ้านที่ทำกับข้าวไทยมีของเฉพาะที่ผังทั่วไปไม่ได้พูดถึง ตารางนี้รวมตำแหน่งที่เหมาะกับของที่ใช้บ่อย
| ของ | ตำแหน่ง | วิธีเก็บ |
|---|---|---|
| พริกแกงทำเองหรือซื้อจากตลาด | ชั้นกลาง | ใส่กล่องแก้วปิดฝา กดหน้าให้เรียบ ราดน้ำมันบางๆ กันหน้าแห้ง ถ้าใช้ไม่ทันแบ่งแช่แข็งเป็นก้อนเล็ก |
| กะทิที่เปิดกล่องแล้ว | ชั้นกลาง | เทใส่ขวดปิดฝา ใช้ภายใน 2 วันเหมือนของเหลือทั่วไป หรือแช่แข็งในถาดน้ำแข็ง |
| ใบกะเพรา โหระพา ผักชี | ลิ้นชักผัก | ห่อกระดาษซับแห้งแล้วใส่กล่อง กะเพราและโหระพาช้ำง่ายเมื่อเย็นจัด ให้วางลิ้นชักฝั่งที่ไม่ติดช่องลมเย็น |
| ตะไคร้ ข่า ใบมะกรูด | ลิ้นชักผักหรือช่องแช่แข็ง | ตะไคร้กับข่าหั่นท่อนแช่แข็งได้ ใบมะกรูดแช่แข็งแล้วยังหอม |
| น้ำพริกตาแดง น้ำพริกเผาขวด | ประตูตู้ | ใช้ช้อนแห้งตักทุกครั้ง |
| ปลาร้า กะปิ | ชั้นกลางในกล่องปิดสนิท | ใส่กล่องสองชั้นกันกลิ่นกระจาย |
| หมูยอ ไส้กรอก ลูกชิ้น | ชั้นบนหรือชั้นกลาง | เป็นของพร้อมกินหรือเกือบพร้อม เก็บแยกจากเนื้อดิบ ดูวันหมดอายุบนซอง |
ลองคิดแบบสมมติว่าบ้านหนึ่งซื้อของตลาดเช้าวันเสาร์ ได้หมูสับ 1 กิโลกรัม ไก่ 1 ตัว ผักบุ้ง คะน้า ไข่ 1 แผง และพริกแกงเขียวหวาน 1 ถุง ลำดับเก็บที่ใช้ได้คือ แบ่งหมูสับเป็น 4 ห่อ ห่อละ 250 กรัม เก็บ 1 ห่อไว้ชั้นล่างสำหรับทำพรุ่งนี้ ที่เหลือกดแบนเข้าช่องแช่แข็ง หั่นไก่เป็นชิ้นแล้วทำแบบเดียวกัน ผักห่อกระดาษใส่ลิ้นชัก ไข่วางชั้นกลางทั้งกล่อง พริกแกงย้ายใส่กล่องแก้ว รวมแล้วใช้เวลาราว 20 นาทีหลังกลับจากตลาด แต่ช่วยให้ทั้งสัปดาห์หยิบของได้ทันทีและแทบไม่มีอะไรเสียจนต้องทิ้ง
รอบทำความสะอาดที่ทำได้จริง
ตู้เย็นไม่จำเป็นต้องล้างใหญ่ทุกสัปดาห์ แต่มีงานเล็กที่ควรทำเป็นรอบ
ทุกสัปดาห์ ก่อนไปจ่ายตลาด เปิดดูกล่องของเหลือ ทิ้งของที่เกิน 2 วัน เช็ดคราบที่หกทันทีด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจาน จดสิ่งที่ยังมีอยู่ จะได้ไม่ซื้อซ้ำ
ทุกเดือน ดูวันหมดอายุบนขวดซอสและน้ำพริกในประตูตู้ ล้างลิ้นชักผักที่มักมีน้ำขังก้นลิ้นชัก เช็ดขอบยางประตูที่มีเศษอาหารติด ขอบยางที่สกปรกหรือฉีกทำให้ความเย็นรั่วและตู้ทำงานหนักขึ้น
ทุก 3 ถึง 6 เดือน ย้ายของออก ถอดชั้นล้าง เช็ดผนังด้านใน ถ้าตู้มีรูระบายน้ำด้านหลัง ให้เช็กว่าไม่อุดตัน ถ้าอุดจะมีน้ำขังใต้ลิ้นชักผัก
ถ้าไม่แน่ใจว่าของในตู้ยังกินได้หรือเปล่า เกณฑ์ดูวันหมดอายุและวันควรบริโภคก่อนอยู่ใน ของหมดอายุกินได้ไหม
ถ้าพลาดตรงนี้ แก้ยังไง
| สถานการณ์ | ทำยังไงต่อ |
|---|---|
| น้ำจากถุงไก่ดิบหยดใส่ผลไม้หั่น | ทิ้งผลไม้ส่วนที่โดน ล้างชั้นด้วยน้ำยาล้างจาน ย้ายไก่ลงชั้นล่างใส่ถาด |
| ไฟดับหลายชั่วโมง | อย่าเปิดประตูถ้าไม่จำเป็น พอไฟมาให้วัดอุณหภูมิ ของเน่าเสียง่ายที่อยู่เหนือ 4 องศานานเกิน 2 ชั่วโมงควรทิ้ง |
| ลืมกล่องแกงไว้ 5 วัน | ทิ้ง ไม่ต้องดมหรือชิม เชื้อหลายชนิดไม่ทำให้กลิ่นเปลี่ยน |
| ตู้เย็นมีกลิ่น | หาต้นตอก่อน มักเป็นของที่ไม่ปิดฝาหรือน้ำขังในลิ้นชัก แล้ววางผงฟูเปิดฝาไว้ชั้นหลัง |
| ผักเหี่ยวเร็ว | ห่อกระดาษก่อนใส่กล่อง และเช็กว่าลิ้นชักผักไม่ได้ตั้งเป็นโหมดแห้งเกินไป |
| น้ำแข็งเกาะหนาในช่องแช่แข็ง | เช็กขอบยางประตู ถ้าเป็นรุ่นที่ต้องละลายน้ำแข็งเอง ให้ทำเมื่อชั้นน้ำแข็งหนาเกินนิ้ว |
กรณีไฟดับใช้หลักเดียวกับของที่วางนอกตู้ ตู้เย็นที่ปิดประตูสนิทรักษาความเย็นได้ระยะหนึ่ง แต่ถ้าไม่มีเทอร์โมมิเตอร์ จะไม่รู้ว่าเกินเกณฑ์หรือยัง ผมแนะนำให้วางเทอร์โมมิเตอร์ไว้ในตู้ตลอด เพื่อให้ตัดสินใจจากตัวเลข ไม่ต้องเดา
ถ้าเพิ่งเริ่มจัดตู้เย็นครั้งแรก
ไม่ต้องซื้อกล่องชุดใหม่ทั้งหมด เริ่มจากสามอย่างก่อน ย้ายเนื้อดิบทั้งหมดลงชั้นล่างสุดใส่ถาดหรือกล่องที่มี ย้ายไข่ออกจากประตูไปไว้ชั้นกลางในกล่องเดิม และแขวนเทอร์โมมิเตอร์ไว้ชั้นกลาง จากนั้นใช้ปากกากับเทปกาวเขียนวันที่บนกล่องของเหลือทุกใบเป็นเวลาสองสัปดาห์ พอทำจนชิน ค่อยพิจารณาซื้อกล่องใสเพิ่มตามขนาดที่ใช้บ่อยจริง ถ้าบ้านทำกับข้าวล่วงหน้าทีละหลายมื้อ ระบบติดป้ายกับเข้าก่อนออกก่อนจะช่วยได้มากที่สุด
คำถามที่พบบ่อย
ต้องรอให้อาหารเย็นก่อนเข้าตู้เย็นไหม
ไม่ต้องรอจนเย็นสนิท แต่ควรทำให้เย็นลงเร็วที่สุดและเข้าตู้ภายใน 1 ถึง 2 ชั่วโมง แบ่งอาหารหม้อใหญ่ใส่กล่องตื้นหลายใบจะเย็นเร็วกว่ามาก การวางหม้อร้อนทั้งใบเข้าตู้ทำให้อุณหภูมิของของอื่นรอบๆ สูงขึ้นชั่วคราว
ตู้เย็นเต็มเกินไปมีผลไหม
มี ตู้เย็นต้องให้ลมเย็นไหลผ่านระหว่างของ ถ้าอัดแน่นจนชิดผนังด้านหลังหรือบังช่องลม บางมุมจะเย็นไม่พอ ส่วนช่องแช่แข็งที่ค่อนข้างเต็มกลับรักษาความเย็นได้ดีกว่าช่องโล่ง เพราะของแช่แข็งช่วยกันเก็บความเย็น
ผักควรล้างก่อนเก็บเข้าตู้ไหม
ผักส่วนใหญ่เก็บได้นานกว่าถ้ายังไม่ล้าง เพราะความชื้นที่ค้างทำให้เน่าเร็ว ให้ล้างตอนจะใช้ ถ้าจำเป็นต้องล้างก่อนเก็บ ให้สะบัดหรือซับจนแห้งแล้วห่อกระดาษก่อนใส่กล่อง
แหล่งอ้างอิง
- How to chill, freeze and defrost food safely | Food Standards Agency, GOV.UK
- Preventing Food Poisoning | Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- What You Need to Know About Egg Safety | U.S. Food and Drug Administration (FDA)
