สรุปประเด็นสำคัญ
- สัญญาณป่วยคือความเปลี่ยนแปลงจากปกติของหมาตัวนั้น จึงควรจดค่าพื้นฐาน เช่น การกิน การถ่าย น้ำหนัก และอัตราหายใจตอนหลับ
- หมาพักหรือหลับปกติหายใจราว 15 ถึง 30 ครั้งต่อนาที ถ้าเกิน 30 อย่างต่อเนื่องควรปรึกษาสัตวแพทย์
- หายใจลำบาก ท้องป่องแข็งพร้อมขย้อนแต่ไม่มีอะไรออก ชัก ล้ม เหงือกซีดหรือม่วง และกินสารพิษ คือเหตุฉุกเฉิน
- ห้ามให้ยาคนเอง และห้ามทำให้อาเจียนเองถ้าสัตวแพทย์ไม่ได้สั่ง
- โทรบอกโรงพยาบาลสัตว์ก่อนออกเดินทาง และระวังโดนกัดเพราะหมาที่เจ็บกัดได้แม้เป็นตัวที่เชื่อง
หมาป่วยมักแสดงอาการผ่านการกิน การถ่าย พลังงาน และท่าทาง เช่น ซึม เบื่ออาหาร อาเจียน ท้องเสีย หอบ หรือเดินเปลี่ยนไป ที่สำคัญคือแยกให้ออกว่าอาการไหนเฝ้าสังเกตที่บ้านได้ และอาการไหนต้องรีบไปโรงพยาบาลสัตว์ ด้านล่างเรียงตามระบบร่างกาย พร้อมระดับความเร่งด่วนและวิธีดูแลเบื้องต้นที่เจ้าของทำได้จริง
รู้จักสัญญาณปกติของหมาตัวเองก่อน
สัญญาณป่วยคือ "ความเปลี่ยนแปลงจากปกติของตัวนั้น" สุนัขสายพันธุ์ใหญ่กินเยอะ สุนัขบางตัวร่าเริงตลอด และบางตัวเงียบ ลองจดค่าพื้นฐานของสุนัขไว้
- จำนวนมื้อและปริมาณที่กินหมด
- ปริมาณน้ำที่ดื่มโดยประมาณ
- จำนวนครั้งที่ถ่ายปัสสาวะและอุจจาระ ลักษณะอุจจาระ
- น้ำหนักตัว
- ระดับพลังงานตอนเดินเล่นและตอนเล่น
- อัตราการหายใจขณะนอนหลับ สุนัขสุขภาพดีโดยทั่วไปหายใจประมาณ 15-30 ครั้งต่อนาทีขณะพัก
เมื่อรู้ค่าพื้นฐาน จะเห็นการเปลี่ยนแปลงก่อนสุนัขทรุดหนัก
นับการหายใจตอนหลับให้เป็น
ค่าที่เจ้าของส่วนใหญ่ไม่เคยจด แต่บอกอะไรได้มาก คืออัตราหายใจตอนหลับ เอกสารของแผนกโรคหัวใจ Texas A&M University แนะนำให้นับตอนหมาหลับหรือนอนนิ่ง ไม่ใช่ตอนหอบหลังวิ่งเล่นหรือตอนอากาศร้อน อกยกขึ้นและลงหนึ่งรอบนับเป็นหนึ่งครั้ง นับ 30 วินาทีแล้วคูณสอง หมาและแมวโดยทั่วไปอยู่ราว 15 ถึง 30 ครั้งต่อนาที ถ้าเกินราว 30 อย่างต่อเนื่องถือว่าผิดปกติ
ให้นับวันละครั้งติดกันหนึ่งสัปดาห์ แล้วจดในมือถือ จะได้ตัวเลขประจำตัวของหมาเอง วันไหนตัวเลขกระโดดขึ้นทั้งที่หมานอนอยู่ในห้องแอร์ นั่นคือข้อมูลที่สัตวแพทย์อยากได้ยิน โดยเฉพาะหมาที่มีโรคหัวใจหรือเคยได้ยินเสียงหัวใจผิดปกติ
| สิ่งที่ดูที่บ้าน | ปกติ | ควรโทรหาสัตวแพทย์ |
|---|---|---|
| หายใจตอนหลับ | ราว 15 ถึง 30 ครั้งต่อนาที | เกิน 30 อย่างต่อเนื่อง หรือหายใจใช้ท้องมาก |
| สีเหงือก | ชมพู กดแล้วสีกลับภายในไม่กี่วินาที | ซีดขาว ม่วง เหลือง หรือแดงจัด |
| อุณหภูมิ | ราว 38.6 ถึง 38.9 องศาเซลเซียส | สูงหรือต่ำกว่านี้ชัดเจนพร้อมซึม |
| ความอยากอาหาร | กินหมดตามปกติ | ไม่กินเกิน 24 ชั่วโมง หรือเร็วกว่านั้นในลูกหมา |
สัญญาณเตือนแยกตามระบบ
ทางเดินอาหาร
- อาเจียนซ้ำ หรืออาเจียนเป็นฟองเหลืองในตอนเช้า
- ท้องเสียนานเกินสองสามวัน หรือมีเลือดปน
- ท้องป่องแข็ง พยายามอาเจียนแต่ไม่มีอะไรออก โดยเฉพาะพันธุ์ตัวใหญ่หน้าอกลึก เป็นภาวะฉุกเฉิน
- ไม่กินอาหาร น้ำลายยืด เลียริมฝีปากบ่อย
อ่านเพิ่มเติม หมาอ้วก ท้องเสีย ทำอย่างไร และถ้าถ่ายมีเลือด ดู หมาถ่ายเป็นเลือด
ทางเดินหายใจและหัวใจ
- หอบหายใจเร็ว แม้ไม่ได้ออกกำลังกายหรืออากาศไม่ร้อน
- ไอเรื้อรัง ไอแห้งหรือไอเสียงห่าน
- เหงือกซีด ม่วง หรือเขียว
- อ่อนแรง เหนื่อยง่าย เป็นลม
ในประเทศไทยอากาศร้อนจัด สุนัขหน้าสั้นอย่างบูลด็อก ปั๊ก และชิห์สุ ไวต่อโรคลมแดดเป็นพิเศษ ดู หมาเป็นลมแดด ปฐมพยาบาลอย่างไร และ หมาหอบ หายใจเร็ว เกิดจากอะไร
ผิวหนัง ขน หู และตา
- เกา กัด เลีย ตัวเองไม่หยุด
- ขนร่วงเป็นหย่อม ผิวแดง มีกลิ่น
- ส่ายหัว เกาหู มีขี้หูเหม็น
- ตาแดง ตาแฉะ หยีตา
สาเหตุยอดนิยมในบ้านเรา ได้แก่ เห็บหมัด เชื้อรา ภูมิแพ้ และโรคหูอักเสบ ดู หมาเป็นเห็บหมัด กำจัดอย่างไร และ หมาเป็นโรคผิวหนัง อาการเป็นอย่างไร
ระบบประสาทและการเคลื่อนไหว
- ชัก ล้ม ทรงตัวไม่ได้ หัวเอียง
- เดินกะเผลก ไม่ยอมลงน้ำหนักขา ร้องเมื่อถูกจับ
- ซึมมาก ไม่ตอบสนอง
การขับถ่ายปัสสาวะ
- ปัสสาวะบ่อยแต่ออกน้อย หรือเบ่งปัสสาวะ
- ปัสสาวะเป็นเลือด
- ดื่มน้ำและปัสสาวะมากกว่าปกติ
ตารางระดับความเร่งด่วน
| ระดับ | ตัวอย่าง | แนวทาง |
|---|---|---|
| ฉุกเฉิน | หอบหนักหรือหายใจลำบาก ท้องป่องแข็ง ชัก ล้ม เหงือกซีดหรือม่วง เลือดออกมาก อาเจียนท้องเสียมีเลือดมากในลูกสุนัข กินสารพิษ | พาไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที |
| เร่งด่วนวันนี้ | อาเจียนซ้ำ ท้องเสียมีเลือดเล็กน้อย ไม่กินเกิน 24 ชม. ซึมมาก ขาเจ็บ ไม่ยอมเดิน | นัดพบสัตวแพทย์ภายในวัน |
| สังเกต 24-48 ชม. | ไอเล็กน้อย กินลดลงเล็กน้อย ถ่ายนิ่มแต่ร่าเริง | ดูแลที่บ้านและบันทึก ไม่ดีขึ้นให้พบสัตวแพทย์ |
ลูกสุนัขที่ยังฉีดวัคซีนไม่ครบ ควรได้รับการประเมินเร็วกว่าตัวโต เพราะโรคอย่างพาร์โวไวรัสทรุดเร็วมาก อ่านที่ โรคพาร์โวไวรัสในสุนัข
การดูแลเบื้องต้นที่บ้านและสิ่งที่ไม่ควรทำ
ที่ทำได้
- ให้พักในที่เงียบ เย็นสบาย อากาศถ่ายเท
- มีน้ำสะอาดให้ดื่มตลอด
- ถ้าท้องเสียเบาๆ และสุนัขยังร่าเริง สัตวแพทย์บางท่านแนะนำให้ปรับอาหารให้ย่อยง่ายระยะสั้น ควรโทรสอบถามเรื่องปริมาณและระยะเวลา
- บันทึกอาการ เวลา และถ่ายวิดีโอ
- เก็บตัวอย่างอาเจียนหรืออุจจาระถ้าสัตวแพทย์ต้องการ
ที่ไม่ควรทำ
- ให้ยาของคนเอง เช่น พาราเซตามอล ไอบูโพรเฟน แอสไพริน
- บังคับป้อนอาหารหรือน้ำถ้าสุนัขซึมหรืออาเจียน เสี่ยงสำลัก
- ล้วงคอให้อาเจียนเอง ยกเว้นสัตวแพทย์สั่ง เพราะบางสารทำให้แย่ลงเมื่ออาเจียนออกมา
- ใช้วิธีพื้นบ้านที่ไม่มีหลักฐาน เช่น เหล้าหรือยาสมุนไพรแก้ปวด
- รอดูอาการนานเกินไป เพราะสุนัขตัวเล็กอาการทรุดเร็ว
เมื่อสงสัยว่ากินสารพิษหรือของแปลกปลอม
บ่อยครั้งที่สุนัขป่วยเฉียบพลันเพราะกินสิ่งที่ไม่ควรกิน ตัวอย่างที่พบ ได้แก่ ช็อกโกแลต องุ่น หัวหอม ยาฆ่าหนู ยาของคน กระดูกไก่ ถุงพลาสติก ของเล่นชิ้นเล็ก ให้ปฏิบัติดังนี้
- เก็บหรือถ่ายรูปบรรจุภัณฑ์ที่สงสัย
- ประเมินปริมาณและเวลาที่กิน
- โทรหาโรงพยาบาลสัตว์ทันที ก่อนทำอะไรเอง
- ทำตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ ไม่ทำให้อาเจียนเองโดยไม่ได้รับคำสั่ง
ตัวอย่างอ่านต่อที่ หมากินช็อกโกแลต อันตรายไหม
ถ้าหมาสำลักของติดคอ Merck Veterinary Manual เตือนว่าอย่าเอานิ้วล้วงเข้าไปในปาก เพราะหมาที่กำลังสำลักตกใจและกัดเต็มแรงได้ ให้รีบไปโรงพยาบาลสัตว์ที่ใกล้ที่สุด
พาหมาป่วยไปโรงพยาบาลอย่างปลอดภัย
หมาที่เจ็บหรือตกใจกัดได้แม้เป็นตัวที่นอนบนเตียงกับเรามาหลายปี Merck Veterinary Manual จึงให้เจ้าของคิดถึงความปลอดภัยของตัวเองก่อน เข้าหาช้าๆ พูดเสียงเบา และไม่เอาหน้าไปใกล้ปากหมาที่กำลังเจ็บ
สิ่งที่ช่วยได้มากคือโทรหาโรงพยาบาลสัตว์ก่อนออกจากบ้าน บอกอาการสั้นๆ ทีมจะเตรียมออกซิเจน เปลหาม หรือยาที่ต้องใช้ไว้ก่อนถึง และบางครั้งจะแนะนำว่าระหว่างทางควรทำอะไร หมาตัวเล็กใส่กระเป๋าหรือกรงที่ปิดได้ หมาตัวใหญ่ที่เดินไม่ได้ ใช้ผ้าห่มผืนใหญ่สองคนช่วยกันหามเหมือนเปล ขยับหลังและคอให้น้อยที่สุด
ระหว่างทางให้คนหนึ่งขับ อีกคนนั่งดูการหายใจและสีเหงือก ถ้ามีวิดีโอตอนชักหรือตอนหายใจผิดปกติ เก็บไว้ให้สัตวแพทย์ดู เพราะหมาหลายตัวพอถึงคลินิกกลับดูปกติ
เตรียมข้อมูลเมื่อไปพบสัตวแพทย์
- อาการเริ่มเมื่อไร และเปลี่ยนไปอย่างไร
- อาหารและขนมที่กินล่าสุด ของแปลกที่อาจกินเข้าไป
- ประวัติวัคซีน ถ่ายพยาธิ และยาป้องกันเห็บหมัด
- ยาที่ให้ไปแล้ว
- สุนัขตัวอื่นในบ้านมีอาการเหมือนกันหรือไม่
- โรคประจำตัวหรือการผ่าตัดที่เคยทำ
การเตรียมข้อมูลนี้ช่วยให้สัตวแพทย์วินิจฉัยเร็วขึ้น และไม่ต้องตรวจซ้ำโดยไม่จำเป็น
ป้องกันดีกว่าแก้
การป้องกันลดจำนวนครั้งที่ต้องพาไปโรงพยาบาลฉุกเฉินได้มาก
- ฉีดวัคซีนครบตามกำหนด ดู ตารางวัคซีนสุนัข
- ถ่ายพยาธิและป้องกันเห็บหมัดสม่ำเสมอ
- ตรวจสุขภาพประจำปี โดยเฉพาะสุนัขอายุ 7 ปีขึ้นไป
- ควบคุมน้ำหนัก
- เก็บของมีพิษและของชิ้นเล็กให้พ้นมือสุนัข
- ไม่ปล่อยสุนัขไว้ในรถหรือกลางแดด
กลุ่มสุนัขที่ต้องระวังเป็นพิเศษ
ความเสี่ยงของสุนัขแต่ละกลุ่มไม่เหมือนกัน การรู้จุดอ่อนของสายพันธุ์และวัยช่วยให้ประเมินอาการได้ดีขึ้น
- ลูกสุนัข ขาดน้ำและน้ำตาลต่ำได้เร็ว หากอาเจียน ท้องเสีย หรือไม่กินอาหาร ไม่ควรรอ และควรตรวจให้แน่ใจว่าฉีดวัคซีนครบแล้วก่อนพาไปที่สาธารณะ
- สุนัขพันธุ์เล็ก น้ำตาลในเลือดต่ำง่าย ฟันผุและโรคหัวใจลิ้นพบบ่อยเมื่ออายุมาก ดูอาการไอและเหนื่อยง่ายเป็นพิเศษ
- สุนัขพันธุ์ใหญ่หน้าอกลึก เช่น เกรทเดน เยอรมันเชพเพิร์ด เสี่ยงกระเพาะบิดตัว หากท้องป่อง พยายามอาเจียน ควรพบสัตวแพทย์ทันที
- สุนัขหน้าสั้น หายใจลำบากง่ายในอากาศร้อน และเสี่ยงลมแดดมากกว่าพันธุ์อื่น
- สุนัขสูงวัย ควรตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ และตรวจหัวใจเป็นระยะ เพราะโรคเรื้อรังมักเริ่มโดยไม่แสดงอาการชัด
ตัวอย่างสถานการณ์และสิ่งที่ควรทำ
เพื่อให้เห็นภาพ ลองดูสามสถานการณ์ทั่วไปและแนวทางคิด
สถานการณ์ที่ 1 สุนัขอาเจียน 1 ครั้งแต่ยังร่าเริง มักไม่ต้องตกใจ งดอาหารสั้นๆ ตามที่สัตวแพทย์แนะนำ ให้น้ำเป็นจิบ หากอาเจียนซ้ำหรือซึมลง ให้พาไปตรวจ
สถานการณ์ที่ 2 สุนัขเดินกะเผลกหลังวิ่งเล่น ให้พักไม่วิ่งกระโดด ตรวจเท้าว่ามีเศษหนามหรือบาดแผลหรือไม่ หากไม่ลงน้ำหนักขา บวม หรือร้องเจ็บ ควรพบสัตวแพทย์ ดูเพิ่มเติมที่ หมาเดินกะเผลก เกิดจากอะไร
สถานการณ์ที่ 3 สุนัขหอบในตอนกลางวันที่อากาศร้อน ย้ายเข้าที่ร่ม เปิดพัดลม เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้อง ไม่ใช้น้ำแข็งจัดเพราะหลอดเลือดหดตัวและความร้อนระบายยาก แล้วรีบไปพบสัตวแพทย์หากมีอาการซึมหรือเหงือกแดงจัด
ทุกสถานการณ์คือสัญญาณให้ใช้วิจารณญาณ ถ้ายังไม่แน่ใจ ให้โทรปรึกษา
วิธีให้ยาและดูแลหลังพบสัตวแพทย์
เมื่อสัตวแพทย์จ่ายยาแล้ว การให้ครบตามที่สั่งสำคัญไม่แพ้การวินิจฉัย
- อ่านฉลากยาให้เข้าใจ ปริมาณ จำนวนครั้ง และให้ก่อนหรือหลังอาหาร
- ถามว่าหากลืมให้ยาควรทำอย่างไร
- ไม่หยุดยาปฏิชีวนะเองแม้อาการดีขึ้น เพราะอาจกลับมาเป็นซ้ำหรือดื้อยา
- สังเกตผลข้างเคียง เช่น อาเจียน ผื่น หรือซึมมากขึ้น และแจ้งสัตวแพทย์
- มาตรวจซ้ำตามนัด เพราะสัตวแพทย์ต้องประเมินว่ารักษาได้ผลหรือไม่
ถ้าสุนัขกินยายาก ถามสัตวแพทย์ว่าซ่อนยาในอาหารได้หรือไม่ เพราะบางชนิดต้องให้ตอนท้องว่าง และบางชนิดห้ามบด
สรุป
หมาป่วยสังเกตได้จากความเปลี่ยนแปลงของการกิน การถ่าย ระดับพลังงาน การหายใจ และการเคลื่อนไหว อาการหอบหนัก ท้องป่องแข็ง ชัก ล้ม และกินสารพิษถือเป็นเรื่องฉุกเฉิน ส่วนอาการเบากว่าควรสังเกตและบันทึกไม่เกินหนึ่งถึงสองวัน ไม่ควรให้ยาคนเอง หากไม่แน่ใจให้โทรปรึกษาสัตวแพทย์ใกล้บ้านเพื่อประเมินอาการจริงของสุนัขของคุณ
คำถามที่พบบ่อย
หมาป่วยจะมีอาการอย่างไร
อาการที่พบบ่อยคือซึม เบื่ออาหาร อาเจียน ท้องเสีย หอบหายใจเร็ว ไอ ตาแดงหรือตาแฉะ เกาตัวมาก ขาเจ็บเดินกะเผลก และพฤติกรรมเปลี่ยน เช่น ก้าวร้าวหรือแยกตัว
หมาไม่กินข้าวกี่วันถึงต้องไปหาหมอ
ถ้าหมาโตสุขภาพดีไม่กินอาหารเกิน 24-48 ชั่วโมง หรือไม่กินพร้อมอาการซึม อาเจียน ท้องเสีย ควรพบสัตวแพทย์ ส่วนลูกสุนัข พันธุ์เล็ก และสุนัขสูงวัยไม่ควรรอ ให้ปรึกษาเร็วกว่านั้น
หมาจมูกแห้งแปลว่าป่วยไหม
ไม่เสมอไป จมูกแห้งหรือเปียกไม่ได้บอกสุขภาพชัดเจน ให้ดูพฤติกรรมโดยรวม การกิน และการถ่ายร่วมด้วยมากกว่า
ให้ยาลดไข้คนกับหมาได้ไหม
ไม่ควร ยาของคนหลายชนิด เช่น พาราเซตามอล ไอบูโพรเฟน เป็นอันตรายต่อสุนัข อาจทำให้ตับหรือไตเสียหาย ควรให้ยาตามที่สัตวแพทย์สั่งเท่านั้น
แหล่งอ้างอิง
- What to Do in a Dog or Cat Emergency | Merck Veterinary Manual
- Measuring Your Pet's Breathing Rate | Texas A&M University College of Veterinary Medicine & Biomedical Sciences
