หมาเดินกะเผลก เกิดจากอะไร ดูจากขาที่เจ็บและจังหวะเดิน

หมาเดินกะเผลกเกิดได้จากทุกส่วนของขา ตั้งแต่เล็บหัก หนามตำฝ่าเท้า ไปจนถึงลูกสะบ้าเคลื่อน เอ็นไขว้หน้าเข่าขาด ข้อสะโพกเสื่อม และกระดูกหัก ขั้นแรกที่เจ้าของทำได้คือหาให้เจอว่าขาไหนเจ็บ แล้วตรวจอุ้งเท้าข้างนั้นก่อน เพราะสาเหตุที่อยู่ปลายเท้าพบบ่อยและแก้ง่ายที่สุด ถ้าอุ้งเท้าปกติ ให้สังเกตว่ากะเผลกแบบไหน เป็นตลอดหรือเป็นช่วงๆ แล้วข้อมูลนั้นจะช่วยให้สัตวแพทย์ตรวจได้ตรงจุด

หมาที่ยังลงน้ำหนักขาได้ กิน เล่นได้ และไม่มีแผลหรือบวม ให้พักแบบจำกัดกิจกรรม 24 ถึง 48 ชั่วโมงแล้วดูต่อ ส่วนหมาที่ไม่ยอมแตะขาลงพื้นเลย ขาผิดรูป หรือร้องเมื่อแตะ ต้องไปหาหมอในวันนั้น

หาขาที่เจ็บจากจังหวะการเดิน

ให้คนหนึ่งจูงน้องเดินช้าๆ บนพื้นเรียบ ไปและกลับ ระยะราว 10 เมตร อีกคนถ่ายวิดีโอจากด้านหน้า ด้านหลัง และด้านข้าง ดูซ้ำแบบช้าในโทรศัพท์จะเห็นชัดกว่าดูด้วยตา

สิ่งที่เห็น	ขาที่น่าจะเจ็บ
หัวยกขึ้นตอนขาหน้าข้างหนึ่งแตะพื้น แล้วพยักลงตอนอีกข้างแตะ	ขาหน้าข้างที่หัวยกขึ้น
สะโพกข้างหนึ่งยกสูงกว่าอีกข้างตอนเดิน	ขาหลังข้างที่สะโพกยกขึ้น
ก้าวสั้นลงข้างหนึ่ง ใช้เวลาแตะพื้นน้อยกว่า	ข้างที่ก้าวสั้น
ยืนเฉยๆ แล้วถ่ายน้ำหนักไปขาอื่น ปลายเท้าแตะพื้นเบาๆ	ข้างที่แตะเบา
นั่งแล้วเหยียดขาหลังข้างหนึ่งออกด้านข้าง	ขาหลังข้างที่เหยียด มักเกี่ยวกับเข่า

ตามหลักที่สัตวแพทย์ใช้ หมาจะพยายามลดเวลาที่ขาเจ็บรับน้ำหนัก หัวและสะโพกจึงยกตัวขึ้นหนีในจังหวะนั้น ถ้าเห็นกะเผลกสลับไปมาหลายขา อาจเป็นปัญหาข้อหลายข้อพร้อมกัน หรือเป็นโรคทั่วร่างกาย ซึ่งควรพาไปตรวจเร็ว

ตรวจอุ้งเท้าเองที่บ้าน

ทำในที่สว่าง ให้น้องนอนตะแคง ค่อยๆ จับทีละขา เริ่มจากขาที่ไม่เจ็บก่อนเพื่อให้น้องคุ้นมือ

1. ดูเล็บทุกเล็บ รวมถึงเล็บติ่งด้านใน หาเล็บที่หัก ฉีก หรือยาวจนงอเข้าเนื้อ
2. แยกนิ้วออกทีละช่อง ดูหนาม เศษแก้ว หญ้าที่มีเมล็ดแหลม หรือหมากฝรั่งติดขน
3. กดเบาๆ ที่แผ่นฝ่าเท้าแต่ละแผ่น ดูรอยไหม้ แผลแตก หรือจุดที่น้องกระตุกหนี
4. ลูบจากนิ้วขึ้นไปถึงข้อมือหรือข้อเท้า หาจุดบวม ร้อน หรือที่น้องร้อง
5. เทียบกับขาอีกข้าง เพราะความบวมเล็กน้อยเห็นได้ชัดขึ้นเมื่อเทียบ

ในเมืองไทย สาเหตุที่เจอบ่อยในขั้นนี้คือฝ่าเท้าไหม้จากพื้นถนนหรือพื้นปูนร้อนตอนบ่าย เล็บหักจากการวิ่งบนพื้นกระเบื้อง และแมลงกัดต่อยที่ทำให้นิ้วบวมเร็ว เล็บที่ยาวเกินทำให้หมาเปลี่ยนท่าเดินจนปวดข้อได้ด้วย ดูวิธีตัดให้ถูกได้ใน ตัดเล็บหมา ถ้าเจอเล็บหักมีเลือดออก ให้กดด้วยผ้าสะอาดจนเลือดหยุด แล้วพาไปให้หมอตัดส่วนที่ฉีกออก ถ้าเจอหนามหรือเศษแก้วฝังลึก อย่าดึงออกเอง เพราะอาจหักค้างใน

กะเผลกแบบไหน บอกอะไร

ลักษณะ	สาเหตุที่ต้องนึกถึง
เกิดทันทีหลังวิ่งเล่น กระโดด หรือตก	เคล็ด เอ็นฉีก เล็บหัก กระดูกหัก
กระโดดขาเดียวไม่กี่ก้าว แล้วกลับมาเดินปกติ	ลูกสะบ้าเคลื่อน โดยเฉพาะหมาเล็ก
กะเผลกหลังนอนพัก ดีขึ้นเมื่อเดินไปสักพัก	ข้อเสื่อม เอ็นไขว้หน้าเข่าเสื่อม
ค่อยๆ เป็นมากขึ้นตลอดหลายสัปดาห์	ข้อเสื่อม เนื้องอกกระดูก ต้องตรวจ
ลูกหมาพันธุ์ใหญ่กะเผลกสลับขาไปมาช่วงโต	ปัญหาข้อในวัยเจริญเติบโต ต้องตรวจ
กะเผลกร่วมกับไข้ ซึม ไม่กิน	การติดเชื้อหรือโรคทั่วร่างกาย

ลูกสะบ้าเคลื่อน: ปัญหาของหมาเล็ก

สมาคมศัลยแพทย์สัตวแพทย์อเมริกัน (ACVS) ระบุว่าลูกสะบ้าเคลื่อนพบราว 7 เปอร์เซ็นต์ของลูกหมา และราวครึ่งหนึ่งเป็นทั้งสองข้าง พบมากในหมาเล็กอย่างบอสตันเทอร์เรีย ยอร์กเชียร์เทอร์เรีย ชิวาวา ปอมเมอเรเนียน และพุดเดิ้ลทอย

อาการที่ ACVS อธิบายไว้ชัดคือ หมาเดินอยู่ดีๆ แล้วกระโดดขาเดียว ยกขาหลังข้างหนึ่งขึ้นไม่กี่ก้าว จากนั้นกลับมาเดินปกติ เพราะลูกสะบ้าหลุดออกจากร่องแล้วเด้งกลับเข้าที่ เจ้าของหลายคนเห็นภาพนี้มาหลายปีและคิดว่าเป็นท่าเดินน่ารักของน้อง

ลูกสะบ้าเคลื่อนแบ่งเป็นระดับ 1 ถึง 4 ตามว่าหลุดง่ายแค่ไหนและกลับเข้าที่เองได้ไหม ACVS ระบุว่ามักพิจารณาผ่าตัดในระดับ 2 ขึ้นไปที่มีอาการ และหลังผ่าตัดเจ้าของกว่า 90 เปอร์เซ็นต์พอใจกับผล อีกข้อที่ควรรู้คือลูกสะบ้าที่หลุดบ่อยเพิ่มแรงกดที่เอ็นไขว้หน้าเข่า ทำให้เสี่ยงเอ็นขาดตามมา

เอ็นไขว้หน้าเข่า: สาเหตุใหญ่ของการกะเผลกขาหลัง

เอ็นไขว้หน้าเข่าในหมาทำหน้าที่เดียวกับเอ็นไขว้หน้าในเข่าคน ACVS อธิบายว่าในหมา เอ็นนี้ส่วนใหญ่ขาดจากการเสื่อมสะสมทีละน้อย ไม่ได้ขาดจากอุบัติเหตุครั้งเดียว ปัจจัยที่เกี่ยวข้องคือความเสื่อมตามอายุ น้ำหนักเกิน ร่างกายไม่ฟิต และพันธุกรรม ส่วนการบาดเจ็บรุนแรงที่ทำให้เอ็นที่แข็งแรงขาดพบได้น้อยมาก

สัญญาณที่ ACVS ระบุ ได้แก่ ลุกจากท่านอนลำบาก กระโดดขึ้นรถหรือโซฟาไม่ได้เหมือนเดิม กะเผลกหลังพักหลังออกกำลัง กล้ามเนื้อต้นขาข้างนั้นลีบลง บางตัวมีเสียงคลิกตอนเดินเมื่อหมอนรองเข่าฉีกร่วมด้วย และเห็นข้อเข่าด้านในหนาขึ้น อีกท่าที่ใช้สังเกตคือท่านั่ง หมาปกติจะพับขาหลังชิดตัวทั้งสองข้าง หมาที่เอ็นไขว้มีปัญหามักนั่งเหยียดขาข้างนั้นออกด้านข้าง

ACVS ระบุพันธุ์ที่พบบ่อย เช่น รอตไวเลอร์ นิวฟันด์แลนด์ สแตฟฟอร์ดเชียร์เทอร์เรีย มาสทิฟฟ์ อาคิตะ เซนต์เบอร์นาร์ด เชซาพีกเบย์รีทรีฟเวอร์ และลาบราดอร์ การคุมน้ำหนักตั้งแต่เด็กสำคัญมากในหมาพันธุ์ใหญ่ ดูเรื่องอาหารให้เหมาะกับช่วงวัยได้ใน อาหารหมาพันธุ์ใหญ่

ประเด็น	สิ่งที่ ACVS ระบุ
สาเหตุหลัก	ความเสื่อมสะสม น้ำหนักเกิน ร่างกายไม่ฟิต พันธุกรรม
การตรวจ	หมอคลำหาการเลื่อนของกระดูกหน้าแข้งเทียบกับต้นขา ร่วมกับเอกซเรย์
ทางเลือกการรักษา	ผ่าตัดปรับมุมกระดูก (TPLO, TTA, CBLO) หรือเย็บยึดนอกข้อ หรือรักษาแบบไม่ผ่าตัดในบางราย
ผลหลังผ่าตัด	ราว 85 ถึง 90 เปอร์เซ็นต์กลับมาใช้ขาได้ดี
ความเสี่ยงอีกข้าง	ราว 40 ถึง 60 เปอร์เซ็นต์เกิดเอ็นไขว้ขาดที่เข่าอีกข้างภายหลัง

ตัวเลขสุดท้ายคือเหตุผลที่การคุมน้ำหนักหลังผ่าตัดสำคัญพอๆ กับการผ่าตัดเอง เพราะเข่าอีกข้างรับน้ำหนักแทนตลอดช่วงพักฟื้น

คุมน้ำหนักช่วยข้อได้มากที่สุด หมาที่อ้วนขึ้นทุกกิโลคือภาระของเข่าและสะโพกทุกก้าว ถ้าคลำซี่โครงไม่เจอ ให้ปรึกษาหมอเรื่องแผนลดน้ำหนักก่อนหาอาหารเสริมบำรุงข้อ ข้อมูลเรื่องอาหารเสริมดูได้ใน อาหารเสริมหมา

หมาสูงวัยที่เดินช้าลง อย่าเหมาว่าเป็นเรื่องอายุ

เจ้าของหมาอายุมากมักบอกว่าน้องเดินช้าลงเพราะแก่ ความจริงคือหมาที่ลุกช้า เดินขาแข็งตอนเช้า ไม่อยากขึ้นบันได หรือหยุดนั่งกลางทางเดินบ่อย หลายตัวกำลังปวดข้ออยู่ ข้อเสื่อมเป็นโรคที่ค่อยๆ เป็นมากขึ้น และทำให้หมาขยับน้อยลง กล้ามเนื้อลีบ แล้ววนกลับไปทำให้ข้อรับแรงมากขึ้นอีก

สัญญาณที่ควรจดไว้บอกหมอ ได้แก่ ใช้เวลานานขึ้นกว่าจะลุกจากที่นอน เดินแข็งช่วง 5 ถึง 10 นาทีแรกแล้วค่อยคล่องขึ้น เลียข้อใดข้อหนึ่งบ่อย ไม่ยอมให้แตะสะโพก หรือหงุดหงิดง่ายขึ้นเมื่อถูกจับ หมาที่ได้ยาแก้ปวดที่เหมาะสมจากสัตวแพทย์ ร่วมกับคุมน้ำหนักและออกกำลังเบาๆ สม่ำเสมอ มักกลับมาเดินเล่นได้นานขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

การปรับบ้านช่วยได้ทันที เช่น วางทางลาดขึ้นโซฟาหรือรถ ปูพรมกันลื่นบนพื้นกระเบื้องและพื้นไม้ ยกชามอาหารให้สูงพอดีกับระดับอก และเลือกที่นอนแบบโฟมหนาที่ลุกง่าย การเดินเล่นวันละหลายรอบสั้นๆ ดีกว่าเดินรอบเดียวนานๆ ในวันหยุด

หลังรักษา ฟื้นฟูอย่างไร

ไม่ว่าจะผ่าตัดหรือรักษาแบบไม่ผ่าตัด ช่วงฟื้นฟูคือช่วงที่เจ้าของมีบทบาทมากที่สุด หลักการทั่วไปคือเพิ่มกิจกรรมทีละน้อยตามที่หมอกำหนด จูงสายทุกครั้ง ไม่ปล่อยวิ่งแม้น้องจะดูหายดีแล้ว เพราะช่วงที่น้องรู้สึกดีขึ้นมักมาก่อนที่เนื้อเยื่อจะแข็งแรงจริง หลายคลินิกมีกายภาพบำบัด เช่น ลู่วิ่งในน้ำ ซึ่งช่วยให้กล้ามเนื้อกลับมาโดยไม่ลงน้ำหนักข้อมาก ถามหมอว่าน้องเหมาะกับแบบไหน และนัดตรวจติดตามให้ครบ

พักขาที่บ้านอย่างถูกวิธี

สำหรับหมาที่ยังลงน้ำหนักได้ ไม่มีแผล ไม่บวมมาก การพัก 24 ถึง 48 ชั่วโมงช่วยให้เห็นว่าอาการดีขึ้นหรือไม่

• จูงสายสั้นทุกครั้งที่ออกไปขับถ่าย เดินช้าๆ แค่พอทำธุระ
• งดวิ่ง กระโดดขึ้นลงโซฟา เตียง และบันได ใช้ประตูกั้นหรือคอกถ้าจำเป็น
• ปูพรมหรือแผ่นกันลื่นบนพื้นกระเบื้องในเส้นทางที่น้องเดินประจำ
• ประคบเย็นด้วยผ้าห่อเจลเย็นราว 10 นาที ถ้ามีอาการหลังกระแทกและเห็นบวม อย่าวางน้ำแข็งบนผิวโดยตรง
• งดยาแก้ปวดของคนทุกชนิด

ถ้าครบ 48 ชั่วโมงแล้วไม่ดีขึ้น หรือดีขึ้นแล้วกลับมาเป็นซ้ำเมื่อเริ่มวิ่ง ให้นัดตรวจ เพราะเอ็นไขว้หน้าเข่าที่ฉีกบางส่วนมักดีขึ้นช่วงพักแล้วแย่ลงอีกเมื่อกลับไปเล่นตามปกติ

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ไม่ยอมลงน้ำหนักขาข้างนั้นเลย ยกขาไว้ตลอด
• ขาบิดผิดรูป มีเสียงกรอบแกรบตอนขยับ หรือหลังโดนรถชนหรือตกจากที่สูง
• บวมมาก ร้อน หรือมีแผลเปิด มีหนอง
• ร้องเจ็บ งับ หรือหลบเมื่อแตะขา
• กะเผลกร่วมกับไข้ ซึม ไม่กิน
• ขาหลังสองข้างอ่อนแรง ลากเท้า หรือเดินเซ ซึ่งอาจเป็นปัญหาไขสันหลัง ไม่ใช่ที่ขา
• กะเผลกเกิน 1 ถึง 2 สัปดาห์ หรือค่อยๆ แย่ลง

นำวิดีโอการเดินที่ถ่ายไว้ไปด้วย เพราะหมาหลายตัวตื่นเต้นในคลินิกจนเดินดูปกติ คลิปเดียวจากที่บ้านช่วยให้หมอเห็นสิ่งที่เจ้าของเห็นได้ทันที