หมาหอบ หายใจเร็ว เกิดจากอะไร คู่มือฉบับเข้าใจง่ายสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง

น้องหมานอนข้างโซฟา ท้องขึ้นลงเร็วกว่าที่เคย ไม่ได้วิ่งมา อากาศในห้องก็ไม่ร้อน เจ้าของมักไม่แน่ใจว่าควรกังวลหรือไม่ เพราะสุนัขแลบลิ้นหอบเป็นเรื่องที่เห็นบ่อย คำถามที่ควรถามต่อคือ เมื่อการหายใจเร็วไม่เกี่ยวกับความร้อนหรือการออกกำลัง เราจะวัดอย่างไร และสาเหตุใหญ่ๆ มีอะไรบ้าง ส่วนการหอบจากความร้อนและพฤติกรรมแลบลิ้นปกติ อ่านที่ หมาแลบลิ้นหอบ เป็นอะไรหรือเปล่า

หอบปกติกับหายใจเร็วผิดปกติต่างกันตรงไหน

Tufts อธิบายว่าการหอบปกติเกิดตามหลังการออกกำลังหรืออากาศร้อน และต่างจากการหายใจที่ยังเร็วทั้งที่พัก สิ่งที่ช่วยแยกคือบริบทและเวลา

สถานการณ์	มักหมายถึง	สิ่งที่ทำ
หอบหลังเดินเล่นหรือวิ่ง แล้วค่อยๆ ลดลงเมื่อพัก	ปกติ	ให้น้ำ พักที่เย็น
หอบในอากาศร้อน ลิ้นห้อย ลดลงเมื่อเข้าที่เย็น	ปกติ แต่ระวังฮีทสโตรก	ย้ายที่เย็น ดูต่อ
หายใจเร็วทั้งที่นอนพักหรือหลับ	ไม่ปกติ ต้องตรวจ	นับอัตราหายใจ ถ่ายวิดีโอ นัดหมอ
หายใจใช้แรง ท้องและอกขยับมาก	ไม่ปกติ เร่งด่วน	พาไปหาหมอ
ท่านั่งกางขา คอยืด ไม่ยอมนอนตะแคง	ฉุกเฉิน	ไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที

วิธีนับอัตราหายใจตอนพักที่บ้าน

Tufts ระบุว่าสุนัขและแมวส่วนใหญ่มีอัตราหายใจตอนพักหรือหลับต่ำกว่า 35 ครั้งต่อนาที ส่วนเมอร์คไม่ได้ระบุตัวเลขปกติ และแนะนำให้ถามสัตวแพทย์ว่าช่วงเป้าหมายที่เหมาะกับน้องคือเท่าไร ใช้ตัวเลขของ Tufts เป็นเกณฑ์คร่าวๆ เท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัย

1. รอให้น้องนอนหลับหรือนอนพักสงบ ไม่ใช่หลังเล่นหรือตื่นเต้น
2. ตั้งนาฬิกาจับเวลา 30 วินาที หรือ 1 นาที
3. นับทุกครั้งที่หน้าอกยกขึ้นเป็นหนึ่งครั้ง
4. ถ้านับ 30 วินาที ให้คูณสอง
5. ทำซ้ำสองหรือสามครั้ง ในวันต่างกัน แล้วจดค่าไว้
6. ถ่ายวิดีโอเมื่อหายใจเร็ว เพื่อให้สัตวแพทย์ดู

ถ้าน้องหายใจเร็วเกินช่วงปกติของตัวเองซ้ำหลายวัน หรือสูงขึ้นทุกวัน ไม่ต้องรอให้ถึงตัวเลขใดตัวเลขหนึ่ง นัดสัตวแพทย์ได้เลย

สาเหตุที่เจอบ่อยเมื่อหายใจเร็วขณะพัก

โรคหัวใจและน้ำท่วมปอด

Tufts ระบุว่าโรคหัวใจหรือหัวใจล้มเหลว ซึ่งมักทำให้เกิดน้ำในปอดหรือรอบปอด เป็นสาเหตุสำคัญของการหายใจลำบาก ตำราเมอร์คอธิบายว่าอาการของหัวใจล้มเหลวด้านซ้ายที่พบบ่อยที่สุดคือไอ หายใจลำบาก และเหนื่อยง่ายเมื่อออกกำลัง สุนัขบางตัวหายใจเร็วกว่าปกติ เป็นลม หรือล้มพับ ถ้าหัวใจล้มเหลวด้านขวา จะมีน้ำสะสมในท้อง ทรวงอก ตับ และขา ทำให้ท้องบวม

ข้อควรรู้เรื่องอาการไอ เมอร์คระบุว่ายาแก้ไอโดยทั่วไปไม่แนะนำในโรคนี้ เพราะอาจทำให้น้ำในปอดแย่ลง จึงไม่ควรซื้อยาแก้ไอมาให้เอง

โรคปอดและทางเดินหายใจ

Tufts ระบุว่าโรคปอดทำให้อัตราหรือแรงในการหายใจสูงขึ้นได้ สัตวแพทย์ต้องใช้การฟังปอดและเอกซเรย์ช่วยแยกว่าเป็นปัญหาที่ปอด หลอดลม หรือช่องอกส่วนอื่น

ภาวะเครียดจากความร้อน

Tufts ระบุว่าความร้อนจัดและการออกกำลังทำให้หายใจแรงและเร็วขึ้น เมื่อหยุดพักในที่เย็นแล้วอาการควรค่อยๆ ลดลง ถ้าไม่ลดและน้องซึมหรือเซ ให้ถือว่าเป็นเหตุเร่งด่วน

สาเหตุอื่นที่สัตวแพทย์ต้องแยก

ความเจ็บปวด ความเครียด ไข้ และผลข้างเคียงของยา เป็นปัจจัยที่สัตวแพทย์ใช้พิจารณา แต่แหล่งข้อมูลหลักสองแหล่งที่ใช้เขียนเรื่องนี้ไม่ได้ลงรายละเอียด จึงไม่ควรเดาเอง ให้บอกประวัติยาและอาหารที่น้องได้รับทั้งหมดกับหมอ

สัญญาณฉุกเฉินที่ต้องไปทันที

Tufts ระบุชัดว่าการหายใจลำบากเป็นเหตุฉุกเฉิน ให้พาไปรักษาทันที และการหายใจลำบากที่ไม่ดีขึ้นเมื่อพักเกือบทุกครั้งคือกรณีฉุกเฉินทางสัตวแพทย์ สัญญาณที่หน้าเว็บอธิบายไว้

• ยืนหรือนั่งกางขาหน้า อ้าปาก ยืดคอ
• ไม่ยอมนอนตะแคง
• หายใจเร็วทั้งที่พัก หรือท้องกับอกขยับมากผิดปกติ
• ลิ้นหรือเหงือกเป็นสีม่วงหรือน้ำเงิน แปลว่าได้ออกซิเจนไม่พอ
• ไอร่วมกับหายใจลำบาก ซึ่งพบบ่อยในหัวใจล้มเหลว

สัตวแพทย์จะตรวจอะไร

ตำราเมอร์คกล่าวถึงเครื่องมือของโรคหัวใจ คือเลือดวัดโปรตีนที่สูงขึ้นในโรคบางชนิด ร่วมกับเอกซเรย์และอัลตราซาวด์หัวใจ (echocardiography) เพื่อดูว่ากล้ามเนื้อหัวใจบีบตัวดีแค่ไหน ในกรณีหายใจลำบากฉุกเฉิน หมออาจให้ออกซิเจนและรักษาเสถียรภาพก่อนตรวจรายละเอียด และบางรายต้องระบายน้ำออกจากช่องอก

เมื่อวินิจฉัยหัวใจล้มเหลวแล้ว เมอร์คระบุว่ายาที่ใช้ขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรง สัตวแพทย์เป็นผู้เลือก และต้องให้ตามที่สั่งทุกครั้ง อาหารในรายที่เป็นมากมักต้องจำกัดโซเดียม ส่วนรายเบาถึงปานกลางส่วนใหญ่เลี่ยงอาหารเค็มและขนมจากโต๊ะอาหารของคน ไม่ต้องจำกัดเข้มงวด สุนัขที่เป็นโรคหัวใจแต่ยังไม่มีอาการหัวใจล้มเหลวไม่ควรถูกจำกัดเกลือ ขนมที่ซื้อมาก็ควรอ่านฉลากดูปริมาณโซเดียมด้วย

ใครควรติดตามเข้มงวดขึ้น

• สุนัขพันธุ์หน้าสั้นหรือพันธุ์ที่มีปัญหาทางเดินหายใจมักเสียเปรียบเมื่ออากาศร้อน ดูข้อมูลสายพันธุ์ใน พันธุ์สุนัขยอดนิยมในไทย
• สุนัขสูงวัยที่เหนื่อยง่ายขึ้นหรือเลิกเล่น
• สุนัขที่มีประวัติโรคหัวใจหรือกินยาหัวใจอยู่แล้ว
• สุนัขที่ไอต่อเนื่องหรือมีท้องบวม
• สุนัขที่เพิ่งผ่านโรคหรือการผ่าตัด

อาการทั่วไปที่ควรดูควบคู่กับการหายใจอยู่ใน น้องหมาป่วย สังเกตอย่างไร

หมาหน้าสั้น หอบเสียงดังทุกวันจนเจ้าของชิน

เจ้าของปั๊ก เฟรนช์บูลด็อก หรือชิสุ มักบอกว่าน้องกรนและหอบเสียงดังมาตั้งแต่เด็ก จนฟังแล้วไม่รู้สึกว่าผิดปกติ ปัญหาคือเสียงที่คุ้นหูทำให้เราพลาดวันที่อาการหนักขึ้นจริง

งานวิจัยในสหราชอาณาจักรที่ตีพิมพ์ใน Scientific Reports ปี 2020 เก็บข้อมูลสุนัขที่รักษากับคลินิกทั่วไปในปี 2016 พบว่าสุนัขหน้าสั้นมีโอกาสเกิดภาวะป่วยจากความร้อนประมาณ 2.10 เท่าเมื่อเทียบกับสุนัขที่หน้ายาวปานกลาง เมื่อเทียบรายพันธุ์กับลาบราดอร์ เฟรนช์บูลด็อกมีโอกาสสูงกว่าราว 6.49 เท่า และปั๊กราว 3.24 เท่า ส่วนสุนัขที่หนัก 50 กิโลกรัมขึ้นไปก็มีความเสี่ยงสูงขึ้นเช่นกัน

ตัวเลขนี้มาจากอากาศของอังกฤษ ซึ่งเย็นกว่าบ้านเรามาก ในไทยที่ร้อนและชื้นแทบทั้งปี เจ้าของหมาหน้าสั้นจึงควรระวังมากกว่าเดิม สิ่งที่ทำได้ทุกวันมีไม่กี่ข้อ

• พาเดินตอนเช้ามืดหรือหลังพระอาทิตย์ตก เลี่ยงพื้นปูนที่ยังร้อน
• เปิดพัดลมหรือแอร์ให้ห้องที่น้องนอน ไม่ปล่อยไว้ในรถแม้แค่ไม่กี่นาที
• คุมน้ำหนัก เพราะไขมันรอบคอและอกทำให้หายใจลำบากขึ้น
• จดเสียงหายใจตอนหลับไว้เป็นวิดีโอ เพื่อเทียบเมื่อเสียงเปลี่ยน

เมื่อไรที่เสียงกรนดังขึ้นกว่าที่เคย น้องตื่นกลางดึกเพราะหายใจไม่ทัน หรือเหนื่อยเร็วกว่าเดิมแม้เดินระยะสั้น ให้ถือว่าเป็นอาการใหม่ ไม่ใช่นิสัยประจำตัว และนัดสัตวแพทย์ตรวจทางเดินหายใจ เรื่องการรับมือเมื่อตัวร้อนจัดอ่านต่อได้ที่ ฮีทสโตรกในสุนัข

ตารางติดตามที่บ้าน

สิ่งที่ดู	บ่อยแค่ไหน	บันทึกอะไร
อัตราหายใจตอนหลับ	ทุกวันในช่วงที่ต้องติดตาม หรือสัปดาห์ละครั้งถ้าปกติ	ตัวเลข วันที่ สภาพแวดล้อม
ไอ	ทุกวัน	เวลา ความถี่ ช่วงที่ไอ
ความทนต่อการเดิน	ทุกครั้งที่ออกกำลัง	ระยะทางที่ไหว เวลาที่เริ่มเหนื่อย
ท้องบวมหรือเหงือกซีด	ทุกสัปดาห์	ถ่ายรูปเทียบ
ยาและอาหาร	ทุกวัน	ให้ตรงตามหมอสั่งเท่านั้น

ตัวอย่างบันทึกหนึ่งสัปดาห์

ตารางด้านล่างเป็นตัวอย่างสมมติของสุนัขสูงวัยตัวหนึ่ง เพื่อให้เห็นว่าแนวโน้มสำคัญกว่าตัวเลขวันเดียว

วัน	ช่วงเวลา	สภาพ	ครั้งต่อนาที	หมายเหตุ
จันทร์	22:00	หลับ	22	ห้องแอร์
อังคาร	22:15	หลับ	24	ปกติ
พุธ	21:50	หลับ	23	เดินเล่นตอนเย็น
พฤหัสบดี	22:05	หลับ	28	ไอสองครั้งก่อนนอน
ศุกร์	22:10	หลับ	31	ไม่ค่อยกินข้าวเย็น
เสาร์	22:00	หลับ	34	ลุกนั่งบ่อย
อาทิตย์	21:55	หลับ	38	นัดหมอแล้ว

ไม่มีวันใดที่ตัวเลขพุ่งขึ้นทันที แต่ค่าค่อยๆ สูงขึ้นทุกคืน พร้อมอาการไอและกินน้อยลง นี่คือรูปแบบที่ควรพาไปตรวจเร็ว ไม่ต้องรอให้ถึงวันที่น้องหายใจลำบากหนัก เมื่อไปหาหมอ ให้เปิดตารางนี้และวิดีโอให้ดูพร้อมกัน หมอจะเห็นภาพรวมได้ในไม่กี่นาที

เตรียมตัวก่อนออกจากบ้านเมื่อหายใจลำบาก

ช่วงที่น้องหายใจไม่ทัน เจ้าของมักตื่นตกใจจนลืมของสำคัญ ลองเตรียมลำดับไว้ล่วงหน้าตั้งแต่วันที่น้องยังสบายดี

1. บันทึกเบอร์โรงพยาบาลสัตว์ที่เปิด 24 ชั่วโมงใกล้บ้านไว้ในโทรศัพท์ และรู้เส้นทางที่เร็วที่สุด
2. โทรแจ้งก่อนออกเดินทาง บอกว่าน้องหายใจลำบาก สีลิ้นเป็นอย่างไร และจะถึงในกี่นาที
3. ใช้กรงหรือเบาะที่น้องนั่งหรือนอนในท่าที่สบายได้เอง ไม่บังคับให้นอนตะแคง
4. เปิดแอร์ในรถให้เย็นก่อนพาขึ้น และให้มีคนนั่งดูน้องระหว่างทาง
5. นำยาทุกตัวที่น้องกินอยู่ สมุดวัคซีน และบันทึกอัตราหายใจไปด้วย
6. ถ้าน้องเพิ่งเผลอกินอะไรแปลกๆ ให้ถ่ายรูปบรรจุภัณฑ์ไปให้หมอดู

เรื่องเลือกโรงพยาบาลที่มีเครื่องมือพร้อมและรับเคสฉุกเฉินจริง มีรายละเอียดใน วิธีเลือกโรงพยาบาลสัตว์ ทำการบ้านนี้ไว้ก่อนดีกว่าไปค้นตอนที่น้องกำลังหอบอยู่ตรงหน้า

หลังกลับจากหาหมอ ดูแลต่ออย่างไร

ถ้าหมอวินิจฉัยว่าเป็นโรคหัวใจหรือโรคปอดเรื้อรัง งานของเจ้าของคือทำให้ทุกวันสม่ำเสมอ ให้ยาตรงเวลาตามที่สั่ง ไม่หยุดเองเมื่อเห็นว่าน้องดีขึ้น และนับอัตราหายใจตอนหลับต่อตามความถี่ที่หมอแนะนำ ถ้าตัวเลขสูงขึ้นจากค่าที่หมอกำหนดไว้ ให้โทรปรึกษาก่อนนัดครั้งถัดไป

การออกกำลังควรปรับตามที่หมอบอก เดินช้าลง ระยะสั้นลง และหยุดทันทีที่น้องเริ่มหอบผิดจังหวะ ส่วนอาหาร ให้เลี่ยงขนมเค็มและของจากจานคน ใครที่มีหลายคนในบ้าน ควรตกลงกันว่าใครเป็นคนให้ยาและใครจดบันทึก เพื่อไม่ให้ยาซ้ำหรือขาด

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• หายใจเร็วหรือใช้แรงมากขณะนอนหลับหรือพัก
• ลิ้นหรือเหงือกม่วง น้ำเงิน หรือซีดมาก
• ยืนกางขา คอยืด ไม่ยอมนอนตะแคง
• ไอต่อเนื่อง ท้องบวม หรือเป็นลมล้มพับ
• หอบในที่ร้อนแล้วไม่ดีขึ้นเมื่อย้ายที่เย็น หรือซึม เซ อาเจียน
• นับอัตราหายใจตอนพักได้สูงกว่าปกติของน้องซ้ำหลายครั้ง