หมาอ้วก ท้องเสีย ทำอย่างไร ดูแลที่บ้านได้เมื่อไรและต้องไปหาหมอเมื่อไร

สุนัขอาเจียนหรือถ่ายเหลวหนึ่งครั้งหลังแอบกินของแปลก มักไม่ร้ายแรง แต่อาการเดียวกันอาจเป็นสัญญาณของพาร์โวไวรัส ลำไส้อุดตัน หรือตับอ่อนอักเสบ ซึ่งรอไม่ได้ PDSA ระบุว่าท้องเสียส่วนใหญ่ในสุนัขไม่รุนแรงและหายภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง แต่บางสาเหตุร้ายแรงและต้องรักษา สิ่งที่แยกสองกลุ่มออกจากกันคืออาการร่วม อายุ และระยะเวลา ซึ่งอ่านตามตารางด้านล่างได้

ตัดสินใจเร็วด้วยตารางนี้

สถานการณ์	ควรทำ
อาเจียนหรือท้องเสียครั้งเดียว ยังร่าเริง กินน้ำ	สังเกต ให้น้ำ งดขนม
ท้องเสียไม่ถึง 24 ชั่วโมง สุนัขโตสุขภาพดี	ดูแลที่บ้านระยะสั้นตามหัวข้อด้านล่าง
ท้องเสียหรืออาเจียนเกิน 24 ชั่วโมง	โทรปรึกษาสัตวแพทย์
ลูกสุนัข สุนัขสูงวัย หรือกินยาประจำ	โทรปรึกษาตั้งแต่เริ่มมีอาการ
มีเลือด มูก น้ำตลอด ซึม ท้องเจ็บ อาเจียนซ้ำ	ไปหาหมอทันที
ท้องบวมตึง พยายามอาเจียนแต่ไม่ออก	ฉุกเฉิน ไปทันที

แยกให้ออก อ้วกจริง กับ สำรอก

Merck Veterinary Manual แยกการอาเจียนจากการสำรอก การอาเจียนมีอาการนำ เช่น คลื่นไส้ น้ำลายไหลมาก ขย้อน และท้องเกร็ง ส่วนการสำรอกเป็นการไหลย้อนแบบไม่ใช้แรง อาหารที่ออกมามักยังไม่ย่อยและเป็นรูปทรงกระบอกตามหลอดอาหาร อาการไอหรือหายใจลำบากเกี่ยวกับการสำรอกมากกว่า ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถ่ายวิดีโอสั้น ๆ ให้สัตวแพทย์ดู

สาเหตุที่พบบ่อย

PDSA จัดสาเหตุของท้องเสียไว้หลายกลุ่ม

• กินของที่ไม่ควรกิน อาหารมันหรืออาหารที่ไม่คุ้น
• แพ้อาหาร มักมีอาการคันร่วมด้วย
• เปลี่ยนอาหารกะทันหัน
• พาร์โวไวรัส ซึ่งทำให้ท้องเสียและอาเจียนรุนแรงมักมีเลือด
• พยาธิ และเชื้อจีอาร์เดีย
• ติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น ซัลโมเนลลา
• ภาวะ HGE ที่อาเจียนรุนแรงและถ่ายเป็นเลือด
• ลำไส้ใหญ่อักเสบ ลำไส้อุดตัน และโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
• ตับอ่อนอักเสบและโรคตับ

Merck เสริมว่าอาเจียนอาจมาจากโรคระบบทางเดินอาหาร ไตหรือตับวาย ตับอ่อนอักเสบ โรคระบบประสาท และการกินสารระคายเคืองหรือสารพิษ ถ้าสงสัยกินของอันตราย ดูรายการที่ อาหารที่สุนัขกินไม่ได้

ดูแลที่บ้านเมื่อท้องเสียเบา ๆ

PDSA ให้แนวทางสำหรับสุนัขโตที่ท้องเสียไม่ถึง 24 ชั่วโมงและดูปกติดี ถ้ามีอาการอื่นหรือไม่แน่ใจให้โทรสัตวแพทย์

1. ให้น้ำสะอาดตลอด สุนัขสูญเสียน้ำไปกับอุจจาระ จึงอาจต้องดื่มมากกว่าปกติ
2. งดอาหาร 24 ชั่วโมง อาจช่วยให้ลำไส้พัก แต่ห้ามทำกับลูกสุนัข สุนัขแก่ หรือสุนัขที่มีโรคอื่น
3. ให้อาหารจืดทีละน้อยหลายมื้อ หลังพัก เช่น ข้าวขาวหุงสุกกับอกไก่ต้มไม่มีหนังไม่มีกระดูก หรืออาหารสำเร็จรูปสำหรับท้องเสียที่ซื้อจากคลินิก
4. ค่อย ๆ กลับไปอาหารเดิม เมื่ออุจจาระเริ่มแข็ง ผสมอาหารเดิมเพิ่มขึ้นใน 3 ถึง 5 วัน
5. ไม่ให้ของมันหรืออาหารเข้มข้น จนกว่าจะหายสนิท
6. ให้พัก ไม่ออกกำลังหนัก
7. โปรไบโอติกสำหรับสุนัข อาจช่วยบางตัว ซื้อจากคลินิกหรือร้านที่เชื่อถือได้ ไม่ใช่ทุกตัวได้ผล

อาหารทำเองแบบนี้ไม่ควรให้ต่อเกินไม่กี่วันโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์ เพราะสารอาหารไม่ครบ

ดูแลที่บ้านเมื่ออาเจียนครั้งเดียว

Merck ระบุว่าอาเจียนระยะสั้นที่ไม่มีอาการอื่น แพทย์มักเน้นหาสาเหตุและให้ระบบย่อยพัก แนวคิดคืองดอาหารประมาณ 24 ชั่วโมง แต่ห้ามงดน้ำเองเว้นแต่สุนัขได้รับน้ำเกลือจากสัตวแพทย์ เพราะภาวะขาดน้ำเกิดง่ายและเป็นอันตราย เมื่ออาเจียนหยุดแล้ว 24 ชั่วโมง จึงลองให้อาหารย่อยง่ายครั้งละน้อย เช่นประมาณหนึ่งช้อนชา และถ้าไม่อาเจียนอีกจึงค่อยเพิ่ม ให้ทำตามที่สัตวแพทย์ระบุอย่างเคร่งครัด เพราะให้น้ำหรืออาหารมากหรือน้อยเกินไปอาจเป็นอันตราย

ในทางปฏิบัติ ถ้าอาเจียนเกิดขึ้นซ้ำภายในไม่กี่ชั่วโมง หรือมีอาการอื่นร่วม ไม่ต้องรอให้ครบ 24 ชั่วโมงก่อนโทร

เช็กภาวะขาดน้ำเองที่บ้านใน 1 นาที

ทั้งอาเจียนและท้องเสียทำให้น้องหมาเสียน้ำเร็วกว่าที่เจ้าของคิด โดยเฉพาะตัวเล็กและลูกสุนัข การเช็กง่าย ๆ สามอย่างนี้ช่วยให้รู้ว่าควรรีบไปคลินิกหรือยังพอเฝ้าดูต่อได้ ทำตอนน้องหมาสบายดีไว้ก่อนสักครั้งจะช่วยมาก เพราะเจ้าของจะรู้ว่าค่าปกติของตัวเองเป็นแบบไหน

สังเกตอาการตามนี้

• ดึงผิวหนังบริเวณหลังคอหรือระหว่างสะบักขึ้นเบา ๆ แล้วปล่อย ผิวของสุนัขที่มีน้ำพอจะกลับที่แทบทันที ถ้าค้างเป็นสันอยู่นานหรือค่อย ๆ ยุบลง แปลว่าเริ่มขาดน้ำ
• ใช้นิ้วแตะเหงือก เหงือกปกติชุ่มและลื่น ถ้าเหนียว แห้ง หรือนิ้วติดเหงือก เป็นสัญญาณที่ต้องใส่ใจ
• กดเหงือกสีชมพูจนซีดแล้วปล่อย สีควรกลับมาภายในราวสองวินาที ถ้าช้ากว่านั้นหรือเหงือกซีดขาว ให้ติดต่อสัตวแพทย์ทันที
• ดูดวงตา ถ้าตาดูลึกโหลลงไปกว่าปกติ หรือตาแห้งไม่มีประกาย มักเป็นภาวะขาดน้ำที่ไปไกลแล้ว
• จดว่าน้องหมาปัสสาวะครั้งสุดท้ายเมื่อไร สุนัขที่ไม่ปัสสาวะเลยครึ่งวันขณะป่วยควรถูกตรวจ

ผิวหนังของสุนัขสูงวัยหรือผอมมากยืดหยุ่นน้อยอยู่แล้ว การดึงผิวจึงใช้ได้ไม่ดีนักในกลุ่มนี้ ให้ดูเหงือกและพฤติกรรมการดื่มประกอบเสมอ

สีและลักษณะที่บอกอะไรได้บ้าง

เจ้าของหลายคนอายที่จะถ่ายรูปอุจจาระหรือของที่อาเจียนออกมา แต่สำหรับสัตวแพทย์ ข้อมูลนี้มีค่ามาก ตารางด้านล่างเป็นแนวทางคร่าว ๆ ว่าลักษณะแต่ละแบบควรตอบสนองแค่ไหน ไม่ได้ใช้แทนการวินิจฉัย

สิ่งที่เห็น	ความหมายที่พบบ่อย	ควรทำอย่างไร
อาเจียนเป็นน้ำเหลืองหรือฟองตอนเช้า ท้องว่าง	น้ำดีระคายกระเพาะเมื่อว่างนาน	ลองปรับเวลามื้อ ถ้าเป็นบ่อยให้ปรึกษา
อาเจียนเป็นอาหารที่ยังไม่ย่อย หลังกินเร็ว	กินเร็วเกินหรือวิ่งเล่นทันทีหลังกิน	ใช้ชามกันกินเร็ว เฝ้าดู
อาเจียนมีหญ้าปน	กินหญ้าแล้วระคายคอหรือกระเพาะ	ถ้าครั้งเดียวและร่าเริงดี เฝ้าดู
อาเจียนมีเลือดสด หรือคล้ายกากกาแฟ	เลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น	ติดต่อสัตวแพทย์ทันที
อุจจาระเหลวสีน้ำตาลปกติ ร่าเริงดี	ท้องไม่ดีจากอาหาร	ดูแลที่บ้านตามขั้นตอนด้านบน
อุจจาระมีมูกและเลือดสดเล็กน้อย	ลำไส้ใหญ่อักเสบ	ถ้าเกิน 1 วันหรือเป็นซ้ำ ให้โทรปรึกษา
อุจจาระดำเหนียวเหมือนยางมะตอย	เลือดที่ถูกย่อยมาจากส่วนต้น	ติดต่อสัตวแพทย์ทันที
ท้องเสียเป็นน้ำปนเลือด กลิ่นแรงมาก	ภาวะลำไส้อักเสบรุนแรงหรือติดเชื้อ	ไปคลินิกทันที โดยเฉพาะลูกสุนัข

เวลาถ่ายรูป ให้ถ่ายในที่สว่าง วางวัตถุเทียบขนาดไว้ข้าง ๆ และจดเวลา ถ้าเห็นของแปลกปนออกมา เช่นเศษพลาสติก ด้าย หรือกระดูก ให้เก็บใส่ถุงไว้ด้วย ของเหล่านี้ช่วยให้หมอตัดสินใจเรื่องเอกซเรย์ได้เร็วขึ้น

สถานการณ์ที่เจ้าของเจอบ่อย

กินหญ้าแล้วอ้วก

น้องหมาหลายตัวกินหญ้าเป็นนิสัย และบางครั้งก็อาเจียนออกมาพร้อมหญ้า ถ้าเกิดครั้งเดียว น้องหมายังเล่นและกินข้าวได้ตามปกติ ให้เฝ้าดูต่อได้ แต่ถ้ากินหญ้าอย่างกระวนกระวายหลายวันติดกัน หรือหญ้าบริเวณนั้นเพิ่งฉีดยาฆ่าแมลงหรือปุ๋ย ให้ปรึกษาสัตวแพทย์

อ้วกหลังนั่งรถ

อาการเมารถพบบ่อยในลูกสุนัข น้องหมาจะน้ำลายไหล หาวบ่อย แล้วอาเจียนระหว่างทาง ทางที่ช่วยได้คืองดอาหารก่อนเดินทางหลายชั่วโมง เปิดกระจกเล็กน้อยให้อากาศถ่ายเท และฝึกนั่งรถระยะสั้นบ่อย ๆ ถ้าต้องเดินทางไกล ให้ถามสัตวแพทย์เรื่องยาป้องกันเมารถ อย่าใช้ยาของคนเอง

ท้องเสียหลังเปลี่ยนอาหารหรือได้ขนมใหม่

กรณีนี้พบบ่อยที่สุดในบ้านที่ให้ขนมหลายยี่ห้อ หรือเพิ่งเปลี่ยนสูตรอาหารแบบฉับพลัน ให้หยุดของใหม่ก่อน กลับไปใช้อาหารเดิม แล้วค่อยเปลี่ยนใหม่แบบผสมทีละส่วนในเวลาหนึ่งสัปดาห์ ถ้าหยุดแล้วยังไม่ดีขึ้นใน 1 ถึง 2 วัน ให้มองหาสาเหตุอื่น

คุ้ยถังขยะหรือได้ของกินจากโต๊ะ

อาหารมันจัด กระดูกไก่ที่ต้มสุก หรือเศษอาหารที่มีหัวหอมกระเทียม เป็นต้นเหตุที่เจอซ้ำแล้วซ้ำเล่า ถ้ารู้ว่าน้องหมากินอะไรเข้าไป ให้บอกสัตวแพทย์ชัด ๆ พร้อมปริมาณคร่าว ๆ อาหารไขมันสูงเกี่ยวข้องกับตับอ่อนอักเสบ ซึ่งมักมาด้วยอาเจียนซ้ำและท่าทางปวดท้อง เช่นยืนก้มหัวยกก้นสูง

ตัวอย่างตารางมื้อหลังหายท้องเสีย

วัน	ตัวอย่างการให้อาหาร (สุนัขโตสุขภาพดี)
วัน 1	พักอาหาร 24 ชั่วโมงถ้าเหมาะ ให้น้ำสะอาด
วัน 2	ข้าวสวยกับอกไก่ต้มปริมาณน้อย แบ่ง 3 ถึง 4 มื้อ
วัน 3 ถึง 4	ถ้าอุจจาระแข็งขึ้น เพิ่มปริมาณทีละน้อย
วัน 5 ถึง 7	ผสมอาหารเดิมเข้าไปทีละส่วน จนกลับเป็นอาหารเดิมทั้งหมด
วันที่ท้องเสียกลับมา	ถอยกลับไปขั้นก่อนหน้าและโทรปรึกษาสัตวแพทย์

ปริมาณที่ให้แต่ละมื้อควรสัมพันธ์กับน้ำหนักและพลังงานที่ต้องการ ดูวิธีคิดที่ ปริมาณอาหารสุนัข ต่อวัน

เมื่อไรต้องติดต่อสัตวแพทย์ทันที

PDSA ให้ติดต่อสัตวแพทย์โดยเร็วถ้าท้องเสียเกิน 24 ชั่วโมง สุนัขมีโรคประจำตัว กินยาประจำโดยเฉพาะยาแก้อักเสบกลุ่ม NSAIDs เป็นลูกสุนัขหรือสุนัขสูงวัย หรือมีอาการเหล่านี้

• มีเลือดหรือมูกในอุจจาระ
• ท้องเสียเป็นน้ำรุนแรงหรือต่อเนื่อง
• กินน้อยลง
• อาเจียน
• ซึม
• ปวดท้อง เช่น ร้องเมื่ออุ้ม หรือยืนก้นชี้ขาหน้าหมอบต่ำ (ท่าคล้ายคำนับ)

Merck ระบุว่าอาเจียนเรื้อรัง บ่อยกว่าวันละหนึ่งถึงสองครั้ง หรือร่วมกับเลือด ปวดท้อง ซึม ขาดน้ำ อ่อนแรง มีไข้ หรือน้ำหนักลด ต้องตรวจละเอียดขึ้น ซึ่งอาจรวมถึงตรวจเลือด เอกซเรย์ และอัลตราซาวนด์

กลุ่มที่เสี่ยงเป็นพิเศษ

ลูกสุนัข

ลูกสุนัขขาดน้ำและน้ำตาลในเลือดต่ำได้เร็ว PDSA ย้ำว่าลูกสุนัขท้องเสียต้องรีบปรึกษาสัตวแพทย์เพราะอาจร้ายแรงกว่า โดยเฉพาะถ้ายังฉีดวัคซีนไม่ครบ เพราะพาร์โวไวรัสอันตรายถึงชีวิต ดูเรื่องอาหารที่เหมาะที่ อาหารลูกสุนัข

สุนัขสูงวัย

อาจมีโรคไตหรือโรคอื่นซ่อนอยู่ ท้องเสียหรืออาเจียนจึงอาจเป็นสัญญาณของโรคเรื้อรัง ควรให้สัตวแพทย์ตรวจเลือดเมื่อเป็นซ้ำ

สุนัขที่แพ้อาหาร

ถ้าท้องเสียซ้ำร่วมกับคัน มักเป็นเรื่องแพ้อาหาร ให้ปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องอาหารทดลองที่ใช้โปรตีนชนิดใหม่

สิ่งที่ควรเก็บไว้ให้สัตวแพทย์

• ถ่ายรูปอาเจียนหรืออุจจาระ ดูสี เลือด มูก เศษของแปลก
• จดเวลาที่เริ่มมีอาการและความถี่
• จดสิ่งที่สุนัขกินล่าสุด รวมของที่อาจแอบกิน
• จดยาและผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บหมัดที่ใช้ล่าสุด
• เก็บตัวอย่างอุจจาระใส่ถุงสะอาดหรือกล่องถ้าคลินิกขอ
• เตรียมสมุดวัคซีนและประวัติถ่ายพยาธิ

ป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

• เปลี่ยนอาหารช้า ๆ ใน 7 ถึง 10 วัน
• ไม่ให้เศษอาหารมัน ๆ จากโต๊ะ และเก็บขยะให้มิด
• ฉีดวัคซีนและถ่ายพยาธิตามตารางของสัตวแพทย์
• เก็บของเล่นชิ้นเล็กและของที่กลืนได้ให้พ้นมือ
• ควบคุมขนมไม่ให้เกินราว 10% ของพลังงานต่อวัน
• ล้างชามน้ำและชามอาหารเป็นประจำ

สัญญาณอื่นที่บ่งว่าสุนัขป่วยดูที่ สัญญาณสุนัขป่วย

พาหมาไปหาหมอทันทีถ้า

• อาเจียนซ้ำ หรืออาเจียนเป็นเลือดหรือคล้ายกากกาแฟ
• ท้องเสียเป็นเลือด อุจจาระดำ หรือเป็นน้ำตลอด
• ซึม อ่อนแรง เหงือกซีด
• ท้องบวมตึง หรือพยายามอาเจียนแต่ไม่มีอะไรออก
• ปวดท้อง ร้องเมื่อจับ หรือยืนท่าคำนับ
• ท้องเสียหรืออาเจียนเกิน 24 ชั่วโมง
• ลูกสุนัข สุนัขสูงวัย หรือมีโรคประจำตัว
• สงสัยว่ากินสารพิษหรือของแปลกปลอม