ประเด็นสำคัญ
- อาการหวัดในหมาส่วนใหญ่มาจากกลุ่มโรคทางเดินหายใจติดต่อ และไข้หวัดใหญ่สุนัข ไม่ใช่หวัดชนิดเดียวกับคน
- ไข้หวัดใหญ่สุนัขฟักตัว 2 ถึง 4 วัน และไออยู่ได้ 1 ถึง 3 สัปดาห์
- หมาที่ติดเชื้อราว 20 เปอร์เซ็นต์ไม่มีอาการแต่แพร่เชื้อได้ เชื้อติดผ่านชาม สายจูง มือ และเสื้อผ้า
- การรักษาเป็นแบบประคับประคอง หมาส่วนใหญ่หายดี ระหว่างป่วยให้งดฝากเลี้ยงและเนอสเซอรี่
- ไปหาหมอทันทีถ้าหายใจลำบาก ลิ้นม่วงคล้ำ ไม่กิน หรือซึมมาก
หมาเป็นหวัดดูแลได้ที่บ้านในรายส่วนใหญ่ หัวใจของการดูแลมีสามอย่าง คือให้พักในที่อุ่นและอากาศถ่ายเท ให้กินน้ำและอาหารได้ต่อเนื่อง และแยกจากหมาตัวอื่นจนกว่าจะหาย สิ่งที่ต้องรู้ก่อนคือ "หวัดหมา" ไม่ได้เป็นโรคเดียว ส่วนใหญ่คือกลุ่มโรคทางเดินหายใจติดต่อในสุนัข ซึ่งเกิดจากเชื้อหลายชนิด และไข้หวัดใหญ่สุนัข โรงเรียนสัตวแพทย์มหาวิทยาลัยเทนเนสซีระบุว่าหมาส่วนใหญ่หายดี แต่บางตัวลุกลามเป็นปอดอักเสบได้
หมาที่จามเล็กน้อย มีน้ำมูกใส ยังกิน เล่น และนอนได้ตามปกติ ดูแลที่บ้านพร้อมสังเกตอาการได้ ส่วนหมาที่หายใจลำบาก ลิ้นคล้ำ ไม่กิน หรือมีไข้สูง ต้องไปพบสัตวแพทย์ ลูกหมาที่ยังฉีดวัคซีนไม่ครบที่มีน้ำมูกข้น ควรตรวจทุกราย เพราะอาการระยะแรกของไข้หัดสุนัขก็หน้าตาคล้ายหวัด
อาการหวัดในหมาที่พบบ่อย
| อาการ | ลักษณะที่เห็น | ความหมาย |
|---|---|---|
| จาม | จามเป็นชุด สะบัดหัว | ระคายเคืองจมูก พบได้ทั้งหวัดและฝุ่น |
| น้ำมูก | ใสในช่วงแรก อาจข้นเหลืองหรือเขียวภายหลัง | น้ำมูกข้นอาจมีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำ |
| น้ำตาไหล ขี้ตามาก | ขอบตาแดง ขี้ตาเปียก | พบร่วมกับไข้หวัดใหญ่สุนัข |
| ไอ | ไอแห้งหรือไอมีเสมหะ | ไออยู่ได้นาน 1 ถึง 3 สัปดาห์ |
| ซึม เบื่ออาหาร | นอนมากขึ้น กินลดลง | ร่างกายกำลังสู้เชื้อ ต้องดูการกินน้ำ |
| ไข้ | จมูกและหูร้อน ตัวอุ่นกว่าปกติ | วัดทางทวารหนักแม่นที่สุด |
คู่มือสัตวแพทย์เมอร์คระบุว่าไข้หวัดใหญ่สุนัขมีระยะฟักตัว 2 ถึง 4 วัน อาการคือไอ น้ำมูกและขี้ตา จาม ไข้ และซึม ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรง แต่บางตัวไข้สูงถึง 40 ถึง 41.1 องศาเซลเซียส และเกิดปอดอักเสบ อัตราการเสียชีวิตต่ำกว่า 10 เปอร์เซ็นต์ และเกิดในรายที่รุนแรงเป็นหลัก
ถ้าอาการหลักของน้องคือไอเสียงก้องหรือไอเหมือนขย้อน ให้อ่าน หมาไอ ประกอบ เพราะสาเหตุของการไอในหมามีมากกว่าการติดเชื้อ ทั้งหลอดลมตีบ โรคหัวใจ และพยาธิหนอนหัวใจ
ติดได้ยังไง ทำไมหมาที่บ้านติดทั้งที่ไม่เคยออกไปไหน
เมอร์คอธิบายว่าเชื้อไข้หวัดใหญ่สุนัขแพร่ผ่านละอองจากการไอและจาม และติดอยู่บนสิ่งของได้ เช่น ชามข้าว สายจูง ปลอกคอ กรง มือ และเสื้อผ้าของคน เจ้าของที่ไปลูบหมาตัวอื่นที่สวนแล้วกลับมากอดหมาที่บ้านจึงพาเชื้อกลับมาได้โดยไม่รู้ตัว
อีกข้อที่ทำให้คุมโรคยากคือ เมอร์คระบุว่าหมาที่ติดเชื้อราว 20 เปอร์เซ็นต์ไม่มีอาการแต่แพร่เชื้อได้ หมาที่ดูแข็งแรงในที่ฝากเลี้ยงหรือร้านอาบน้ำจึงอาจเป็นต้นทาง สถานที่ที่หมาจำนวนมากอยู่รวมกันในอากาศปิดคือจุดเสี่ยงหลัก
ดูแลที่บ้านทีละวัน
| ช่วง | สิ่งที่ทำ | สิ่งที่สังเกต |
|---|---|---|
| วันที่ 1 ถึง 2 | แยกห้อง เตรียมที่นอนแห้งอุ่น วางน้ำสะอาดใกล้ที่นอน | กินน้ำได้ไหม จามถี่แค่ไหน |
| วันที่ 3 ถึง 5 | เช็ดน้ำมูกและขี้ตาด้วยผ้าชุบน้ำอุ่น อุ่นอาหารให้มีกลิ่น | น้ำมูกเปลี่ยนเป็นข้นหรือเปล่า ไข้ลดไหม |
| วันที่ 6 ถึง 10 | พาเดินสั้นๆ ช้าๆ ถ้าน้องอยากเดิน | ไอยังอยู่ได้ แต่ควรค่อยๆ ลดลง |
| หลังหายดี | ซักผ้าปูนอน ล้างชาม สายจูง ของเล่น | ยังแยกจากหมาตัวอื่นต่ออีกช่วงตามที่หมอแนะนำ |
รายละเอียดที่ช่วยให้หายเร็วขึ้น
- ให้นอนในห้องที่ไม่มีลมแอร์เป่าตรง อุณหภูมิไม่เย็นจัด และไม่อับชื้น
- อาบน้ำร้อนในห้องน้ำแล้วพาน้องเข้าไปนั่งด้วย 10 ถึง 15 นาที ไอน้ำช่วยให้น้ำมูกไม่เหนียว แต่อย่าปล่อยน้องไว้ในห้องน้ำคนเดียว
- อุ่นอาหารเปียกให้ใกล้อุณหภูมิร่างกาย เพราะหมาที่จมูกตันได้กลิ่นน้อยลงและเบื่ออาหารง่าย
- เปลี่ยนจากปลอกคอเป็นสายรัดอกระหว่างที่ไอ ลดแรงกดที่หลอดลม
- งดควันบุหรี่ ธูป และสเปรย์ในห้องที่น้องนอน
อย่าให้ยาแก้หวัด ยาลดไข้ หรือยาแก้ไอของคนเองเด็ดขาด ยาลดไข้บางชนิดที่คนใช้ทั่วไปเป็นพิษต่อหมา และยาที่ผสมหลายตัวในเม็ดเดียวยิ่งเสี่ยง เมอร์คระบุว่าไข้หวัดใหญ่สุนัขไม่มียารักษาเฉพาะ การรักษาเป็นแบบประคับประคอง สัตวแพทย์อาจให้ยาปฏิชีวนะเมื่อมีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำ ซึ่งต้องตรวจก่อนจึงสั่งได้
วัดไข้หมาที่บ้าน ทำได้ไม่ยาก
การจับจมูกว่าแห้งหรือเปียกบอกไข้ไม่ได้ จมูกแห้งพบได้ในหมาที่เพิ่งตื่นนอนหรืออยู่ห้องแอร์ วิธีที่แม่นคือวัดทางทวารหนักด้วยปรอทดิจิทัลแบบปลายอ่อน ใช้แยกเฉพาะของน้อง ไม่ปนกับของคน
- ให้คนหนึ่งกอดน้องไว้ในท่ายืนหรือนอนตะแคง พูดเบาๆ ให้ขนม
- ทาวาสลีนหรือเจลหล่อลื่นที่ปลายปรอท
- ยกหางขึ้น สอดปลายปรอทเข้าไปเพียงราว 2 ถึง 3 เซนติเมตร สำหรับหมาเล็กให้ตื้นกว่านั้น
- รอจนเครื่องส่งเสียง แล้วอ่านค่า เช็ดทำความสะอาดด้วยแอลกอฮอล์หลังใช้
ศูนย์สุขภาพสุนัขไรนีย์ของคอร์เนลล์ระบุว่าอุณหภูมิปกติของหมาอยู่ราว 38.1 ถึง 39.2 องศาเซลเซียส ค่าที่สูงกว่านี้เล็กน้อยหลังวิ่งเล่นหรืออยู่ในที่ร้อนพบได้ ให้พักในห้องเย็น 20 ถึง 30 นาทีแล้ววัดซ้ำ ถ้ายังสูงกว่าช่วงปกติร่วมกับซึมหรือไม่กิน ให้โทรหาคลินิก ส่วนค่าที่ถึง 40 องศาขึ้นไป ซึ่งเมอร์คระบุว่าพบในไข้หวัดใหญ่สุนัขรายรุนแรง ควรพาไปตรวจในวันนั้น
ถ้าน้องดิ้นมาก ไม่ต้องฝืน การวัดที่ทำให้น้องเครียดจนหอบจะได้ค่าที่สูงเกินจริงอยู่ดี จดอาการอื่นแทนก็พอ เช่น กินน้ำวันละกี่ชาม นอนกี่ชั่วโมง และน้ำมูกสีอะไร
อาหารช่วงป่วย กินน้อยแต่ต้องได้น้ำ
หมาที่เป็นหวัดมักกินลดลงเพราะจมูกตันและได้กลิ่นอาหารน้อย การได้น้ำสำคัญกว่าได้อาหารครบมื้อในช่วงสั้นๆ
- แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก 3 ถึง 4 มื้อ แทนสองมื้อใหญ่
- ผสมน้ำอุ่นในอาหารเม็ด หรือใช้อาหารเปียกสูตรเดิมที่น้องคุ้นเคย อย่าเปลี่ยนยี่ห้อตอนป่วย เพราะท้องเสียซ้ำเติมได้
- ต้มอกไก่ไม่ปรุงรส เอาน้ำซุปจืดราดอาหารเพื่อเพิ่มกลิ่น ห้ามใส่หอม กระเทียม หรือผงปรุงรส
- วางชามน้ำไว้ใกล้ที่นอน หมาที่ซึมมักไม่ยอมเดินไปกินน้ำไกล
- ตรวจผิวหนังที่ต้นคอ ดึงขึ้นแล้วปล่อย ถ้าคืนตัวช้า แปลว่าน้องอาจขาดน้ำ
แยกหมาป่วยจากตัวอื่นในบ้าน
บ้านที่เลี้ยงหลายตัวต้องคิดว่าตัวอื่นสัมผัสเชื้อไปแล้ว แต่การแยกยังช่วยลดปริมาณเชื้อที่แต่ละตัวได้รับ
- แยกห้องนอน ชามน้ำ ชามข้าว และของเล่น
- ให้ตัวที่ป่วยเดินเล่นคนละเวลาและคนละเส้นทางกับตัวอื่น
- ล้างมือหรือเปลี่ยนเสื้อหลังดูแลตัวที่ป่วย ก่อนไปจับตัวอื่น
- ล้างชามด้วยน้ำยาล้างจานทุกวัน ซักผ้าปูนอนด้วยน้ำร้อนถ้าทำได้
- จดวันที่แต่ละตัวเริ่มมีอาการ เพราะระยะฟักตัวสั้น อาการของตัวที่สองมักตามมาภายในไม่กี่วัน
โรงเรียนสัตวแพทย์เทนเนสซีแนะนำให้หมาที่ป่วยงดไปที่ฝากเลี้ยงและเนอสเซอรี่ระหว่างที่มีอาการ ถ้าจองที่ฝากเลี้ยงไว้แล้ว ให้แจ้งที่พักตามตรง ที่ฝากเลี้ยงที่ดีจะขอเลื่อนเอง ดูวิธีเลือกที่ฝากที่มีระบบคัดกรองโรคได้ใน ฝากเลี้ยงสัตว์
วัคซีนช่วยได้แค่ไหน
เทนเนสซีระบุว่าวัคซีนหลักช่วยป้องกันโรคร้ายแรงบางชนิดที่ทำให้มีอาการทางเดินหายใจ ส่วนวัคซีนบอร์เดเทลลาและวัคซีนไข้หวัดใหญ่สุนัขแนะนำสำหรับหมาที่มีความเสี่ยง เช่น ไปที่ฝากเลี้ยง ร้านอาบน้ำตัดขน สนามประกวด หรือเนอสเซอรี่ เป็นประจำ เมอร์คระบุว่าวัคซีนไข้หวัดใหญ่ไม่ได้กันการติดเชื้อทั้งหมด แต่ลดความรุนแรงและระยะเวลาของโรค
| ไลฟ์สไตล์ของน้อง | วัคซีนที่ควรคุยกับหมอ |
|---|---|
| อยู่บ้าน เดินเล่นแถวบ้าน | วัคซีนหลักตามกำหนด |
| ไปร้านอาบน้ำตัดขนทุกเดือน | วัคซีนหลัก และถามเรื่องบอร์เดเทลลา |
| ฝากเลี้ยงหรือไปเนอสเซอรี่เป็นประจำ | วัคซีนหลัก บอร์เดเทลลา และไข้หวัดใหญ่สุนัขถ้ามีในพื้นที่ |
| ไปงานประกวดหรือเดินทางบ่อย | ปรึกษาหมอเป็นรายตัว |
ตารางวัคซีนตามอายุดูได้ใน ตารางวัคซีนหมา การฉีดวัคซีนควรทำตอนน้องแข็งแรง จึงควรรอให้หายหวัดก่อนแล้วค่อยนัดฉีด
ไม่ใช่ทุกอาการจามจะเป็นหวัด
เทนเนสซีระบุว่าอาการทางเดินหายใจในหมามีสาเหตุที่ไม่ใช่การติดเชื้อด้วย เช่น โรคหัวใจและมะเร็ง ในชีวิตจริงยังมีสาเหตุอื่นที่เจ้าของควรนึกถึง
- จามข้างเดียวซ้ำๆ ร่วมกับเลือดกำเดาข้างเดียว อาจมีสิ่งแปลกปลอมอย่างหญ้าหรือเมล็ดพืชติดในจมูก
- จามช่วงฝุ่นสูงหรือหลังพ่นยากันยุงในบ้าน เป็นการระคายเคืองมากกว่าติดเชื้อ
- ไอตอนกลางคืนหรือหลังออกแรงในหมาสูงวัย ร่วมกับหายใจเร็วตอนพัก อาจมาจากหัวใจ
- น้ำมูกข้างเดียวมีกลิ่นเหม็น อาจเป็นจากรากฟันกรามบนอักเสบ
พาไปหาหมอทันทีถ้า
- หายใจลำบาก หายใจเร็วตอนนอนพัก หรือหายใจด้วยท้อง
- ลิ้นหรือเหงือกเป็นสีม่วงคล้ำหรือน้ำเงิน ซึ่งเทนเนสซีระบุว่าเป็นสัญญาณอาการแย่ลง
- ไม่กินอาหารเกิน 24 ชั่วโมง หรือไม่ยอมกินน้ำ อ่านต่อใน หมาไม่กินข้าว
- ไข้สูง ซึมจนไม่ลุก
- น้ำมูกเป็นเลือด หรือน้ำมูกข้นเขียวร่วมกับไอมีเสมหะ
- ลูกหมาอายุน้อย หมาสูงวัย หรือหมาหน้าสั้นที่มีอาการหวัด เพราะกลุ่มนี้ลุกลามได้เร็ว
- อาการไม่ดีขึ้นเลยหลัง 5 ถึง 7 วัน หรือดีขึ้นแล้วกลับแย่ลงอีก
ช่วงที่น้องป่วย สิ่งที่ช่วยหมอได้มากคือบันทึกวันเริ่มมีอาการ การกินน้ำและอาหาร และอุณหภูมิถ้าวัดได้ พร้อมบอกว่าช่วงสองสัปดาห์ก่อนหน้าน้องไปที่ไหนมาบ้าง ข้อมูลนี้ช่วยให้หมอเดาเชื้อและเลือกวิธีตรวจได้ตรงขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
หมาติดหวัดจากคนได้ไหม
หวัดของคนกับโรคทางเดินหายใจของหมาส่วนใหญ่เป็นเชื้อคนละกลุ่ม คู่มือเมอร์คระบุว่ายังไม่มีหลักฐานว่าไข้หวัดใหญ่สุนัขติดจากหมามาคน แต่ถ้าเจ้าของป่วย การล้างมือก่อนจับชามและอาหารของน้องก็เป็นนิสัยที่ดี
หมาเป็นหวัดอาบน้ำได้ไหม
ช่วงที่มีไข้หรือซึมควรงดอาบน้ำ ใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นเช็ดหน้าและขาแทน เป่าให้แห้งสนิทถ้าจำเป็นต้องเช็ดตัวมาก เมื่อหายดีแล้วค่อยอาบตามปกติ
ต้องแยกหมาป่วยนานแค่ไหน
ควรแยกตลอดช่วงที่ยังมีอาการ และหลังจากนั้นอีกช่วงหนึ่งตามที่สัตวแพทย์แนะนำ เพราะเชื้อบางชนิดยังแพร่ได้หลังอาการดีขึ้น ระหว่างนี้งดพาไปสวนหมา ร้านอาบน้ำ และที่ฝากเลี้ยง
แหล่งอ้างอิง
- Canine Influenza (Flu) | Merck Veterinary Manual (Dog Owners)
- Canine Respiratory Illnesses | University of Tennessee College of Veterinary Medicine
- Heatstroke: A medical emergency | Riney Canine Health Center, Cornell University College of Veterinary Medicine
