วิธีเลี้ยงลูกสุนัขแรกเกิด ความอุ่น นม และน้ำหนักในเดือนแรก

ถ้าเจอลูกสุนัขแรกเกิดตัวเย็นหรือนิ่ง อย่าเพิ่งป้อนนม ให้ทำให้อุ่นก่อน แล้วโทรหาสัตวแพทย์ ลูกสุนัขแรกเกิดคุมอุณหภูมิตัวเองไม่ได้ กินเองไม่ได้ถ้าตัวเย็น และขับถ่ายเองไม่ได้ในสองสัปดาห์แรก ทุกอย่างที่ตามมา ทั้งนม น้ำหนัก ยา และวัคซีน ขึ้นกับว่าน้องผ่านชั่วโมงเหล่านี้ไปได้อย่างอบอุ่นหรือไม่ ขั้นตอนด้านล่างเรียงตามลำดับที่เจ้าของต้องตัดสินใจ

ถ้าแม่เลี้ยงอยู่ งานของเจ้าของคืออะไร

คนส่วนใหญ่ที่เจอลูกสุนัขแรกเกิดมีแม่อยู่ด้วย กรณีนี้ลูกควรกินนมแม่ต่อ งานของเจ้าของคือทำให้แม่เลี้ยงได้สบาย โดยไม่ต้องเข้าไปป้อนแทน

• จัดกล่องคลอดที่แห้ง ไม่มีลมโกรก มีขอบสูงพอให้ลูกไม่ไถลออก แต่แม่เดินข้ามได้
• AKC แนะนำให้ใช้โคมไฟให้ความร้อน (heat lamp) ติดตั้งสูงพอไม่ให้ลวกลูกหรือแม่ และเลือกใช้แทนแผ่นให้ความร้อน เพราะแผ่นทำให้ผิวไหม้ได้ง่ายกว่า ต้องเว้นมุมหนึ่งของกล่องให้เย็นกว่า ลูกจะได้ขยับหนีได้
• ให้แม่มีอาหารและน้ำใกล้กล่อง และพื้นที่พักออกกำลังโดยไม่ถูกรบกวน PetMD ระบุว่าแม่อาจก้าวร้าวถ้ารู้สึกว่ามีภัย ให้เข้าใกล้ช้าๆ
• อย่าเปลี่ยนอาหารแม่กะทันหัน ถ้าสงสัยเรื่องอาหารแม่ที่ให้นม ถามสัตวแพทย์
• แยกลูกจากหมาตัวอื่นที่ยังไม่ได้ฉีดวัคซีน AKC เตือนว่าภูมิคุ้มกันจากแม่เริ่มลดลงช่วง 6 ถึง 8 สัปดาห์ ซึ่งเป็นช่วงเข็มแรก ก่อนหน้านั้นไม่ควรให้ลูกสัมผัสหมาแปลกหน้า

ถ้าแม่ไม่กินอาหารภายใน 24 ชั่วโมงหลังคลอดตัวสุดท้าย หรือเต้านมร้อน แดงคล้ำ เจ็บ จนแม่กัดลูก AKC แนะนำให้พบสัตวแพทย์ เพราะเป็นสัญญาณเต้านมอักเสบ (mastitis)

ความอุ่น: ตัวเลขที่ควรรู้

ความอุ่นสำคัญที่สุดในสองสัปดาห์แรก Best Friends ให้ตัวเลขดังตาราง ผมแปลงเป็นองศาเซลเซียสไว้ให้ ใช้เป็นกรอบ ไม่ใช่ตัวเลขที่ต้องตามเป๊ะ

ช่วงอายุ	อุณหภูมิทวารหนักของลูก (ปกติ)	อุณหภูมิห้องหรือกล่อง
สัปดาห์ที่ 1	ประมาณ 35 ถึง 37.2 °C (95 ถึง 99 °F)	ประมาณ 29 ถึง 32 °C ใน 4 ถึง 5 วันแรก
สัปดาห์ที่ 2	ประมาณ 36 ถึง 37.8 °C (97 ถึง 100 °F)	ลดเหลือราว 27 °C ช่วงวันที่ 7 ถึง 10
สัปดาห์ที่ 4	ราว 38 ถึง 39 °C เท่าหมาโต	ราว 21 ถึง 24 °C เมื่อจบสัปดาห์ที่ 4

เมืองไทยไม่ต้องกังวลว่าห้องหนาวเกินไปส่วนใหญ่ แต่ปัญหาคือห้องแอร์ลมโกรก พื้นกระเบื้องเย็น หรือกล่องที่ตั้งใต้พัดลม ให้วางกล่องไกลจากช่องลม รองพื้นกล่องด้วยผ้าหนาที่เปลี่ยนได้ และใช้แหล่งความร้อนมุมเดียว

ลูกที่ตัวเย็นให้อุ่นช้าๆ ไม่เร่ง ห่อผ้าขนหนู วางข้างแหล่งความร้อนที่ไม่ร้อนจัด ห้ามป้อนนมให้ลูกที่ตัวเย็นและไม่ตอบสนอง

ชั่งน้ำหนัก: ตัวบอกที่ตรงที่สุดว่ากินพอไหม

ไม่มีใครบอกได้ด้วยตาว่าลูกหมากินพอหรือไม่ น้ำหนักบอกได้ AKC แนะนำเครื่องชั่งสำหรับเด็กทารกหรือเครื่องชั่งครัวที่อ่านเป็นกรัม และชั่งตามจังหวะนี้ ตอนเกิด ที่ 12 ชั่วโมง 24 ชั่วโมง 48 ชั่วโมง วันที่ 3 วันที่ 5 และวันที่ 7

PetMD ระบุว่าในหนึ่งถึงสองสัปดาห์แรกให้ชั่งวันละสองครั้ง จากนั้นชั่งวันละครั้ง และลูกหมาไม่ควรน้ำหนักลดหรือคงที่ ลูกที่ตัวเล็กกว่าพี่น้องหรือน้ำหนักไม่ขึ้นเป็นเรื่องที่ต้องบอกสัตวแพทย์ PetMD ยังระบุว่าน้ำหนักควรเพิ่มเป็นสองเท่าราววันที่ 10 ถ้ากินนมแม่ และราววันที่ 14 ถ้ากินนมทดแทน

ตัวอย่างสมุดบันทึกสำหรับลูกหมาพันธุ์เล็กที่เกิดมา 150 กรัม

วัน	น้ำหนัก (กรัม)	อ่านผลอย่างไร
เกิด	150	จุดเริ่มต้น
3	175	เพิ่ม ปกติ
7	230	เพิ่ม ปกติ
10	300	ราวสองเท่า ถ้ากินนมแม่ ถือว่าดี
14	280	ลดจากครั้งก่อน ต้องโทรหาสัตวแพทย์วันนี้

ตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นวิธีอ่าน ไม่ใช่เป้าหมายของทุกพันธุ์ ถามสัตวแพทย์ว่าพันธุ์ของน้องควรเพิ่มวันละเท่าไร เพราะ AKC ก็ระบุว่าต้องดูตามพันธุ์

พัฒนาการรายสัปดาห์

PetMD แบ่งช่วงสามสัปดาห์แรกเป็นช่วงแรกเกิด ช่วงเปลี่ยนผ่าน และช่วงเริ่มเข้าสังคม ตารางนี้สรุปสิ่งที่เจ้าของควรเห็นในแต่ละช่วง

อายุ	ตาและหู	การเคลื่อนไหว	อาหาร
0 ถึง 2 สัปดาห์	ตาปิด ช่องหูเปิดราววันที่ 10 ถึง 14	ขาหน้ารับน้ำหนักราววันที่ 5 ถึง 6 ขาหลังราววันที่ 14 ถึง 16	นมแม่หรือนมทดแทนอย่างเดียว
2 ถึง 4 สัปดาห์	ตาเปิดราววันที่ 10 ถึง 14 กระจกตาที่ขุ่นค่อยๆ ใส	พยายามเดินราววันที่ 18 ถึง 21 ยังเดินเซ	นมต่อไป เริ่มอาหารบดนิ่มราวสัปดาห์ที่ 3 ถึง 4
4 ถึง 7 สัปดาห์	ได้ยินและมองเห็นโลกชัดขึ้น	เล่นกับพี่น้อง เริ่มเข้าสังคม	แยกจากแม่นานขึ้น ราว 4 ชั่วโมงต่อวันเมื่อ 6 สัปดาห์

ถ้าลูกหมาอายุ 3 สัปดาห์แล้วตายังปิดสนิท หรือมีขี้ตาเหนียวเป็นหนอง ให้พาไปหาสัตวแพทย์ ไม่ควรแงะตาเอง

ถ้าต้องป้อนนมเอง

กรณีที่ต้องป้อนมีสาเหตุไม่กี่อย่าง คือแม่ตาย แม่ไม่ยอมให้นม แม่ป่วย หรือลูกตัวนั้นแย่งนมไม่ได้ ถ้าเป็นไปได้ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนเริ่ม เพราะสูตรและปริมาณขึ้นกับน้ำหนักลูก

หลักการตามที่ Best Friends ระบุมีดังนี้

1. ใช้นมทดแทนลูกสุนัขตามฉลาก ไม่ใช่นมวัว นมคน หรือนมผงเด็ก อุ่นนมให้ใกล้อุณหภูมิตัวราว 38 องศาเซลเซียส (100 องศาฟาเรนไฮต์) ตอนแรก และชงเฉพาะที่ใช้ในแต่ละมื้อ ตามที่ AKC แนะนำ
2. ป้อน 6 ถึง 8 มื้อต่อ 24 ชั่วโมง เว้นเท่าๆ กัน ราวทุก 2 ถึง 3 ชั่วโมงตลอดวันและคืน ลูกตัวเล็กหรืออ่อนแอต้องถี่กว่านี้
3. ป้อนในท่าคว่ำท้องเหมือนตอนดูดนมแม่ ไม่ป้อนท่าหงาย และเรอลูกหลังกินโดยอุ้มพาดไหล่ ลูบหลังเบาๆ
4. กระตุ้นการขับถ่าย แม่ทำให้ลูกด้วยการเลีย ถ้าไม่มีแม่ ให้ใช้สำลีหรือผ้านุ่มชุบน้ำอุ่นเช็ดบริเวณอวัยวะเพศและทวารเบาๆ ก่อนหรือหลังกินนม Best Friends ระบุให้ทำสองสัปดาห์แรก หลังจากนั้นลูกควรขับถ่ายเอง ลองสังเกตให้แน่ใจ
5. จดทุกมื้อ เวลา ปริมาณ น้ำหนัก ลักษณะอุจจาระ อุจจาระที่เป็นก้อนดี AKC ระบุว่าแสดงถึงการกินได้เพียงพอ

ถ้ามีลูกแมวด้วยในบ้านและสับสนเรื่องนม ห้ามใช้นมของแมวกับหมาปะปน ดู วิธีให้นมลูกแมวแรกเกิด ซึ่งเป็นสูตรและท่าป้อนเฉพาะของลูกแมว

อาการที่ต้องรับมือเร็ว

Best Friends ระบุสัญญาณที่เกิดบ่อยในลูกสุนัขกำพร้าและวิธีเริ่มต้น

• น้ำตาลในเลือดต่ำ: อ่อนแรง ซึมมาก กล้ามเนื้อกระตุก อาจชัก ให้ทาน้ำเชื่อมข้าวโพดใต้ลิ้นและเหงือกแล้วโทรหาสัตวแพทย์ทันที ถ้าไม่มีน้ำเชื่อมข้าวโพดให้โทรหาสัตวแพทย์ก่อนโดยไม่ต้องลองสิ่งอื่น
• ขาดน้ำ: ดึงหนังบริเวณคอแล้วไม่คืนตัว หรือเหงือกเหนียว
• ท้องเสีย: ถ้าเป็นหนัก กินเวลาเกิน 3 ถึง 4 มื้อ หรือมีเลือด ให้พบสัตวแพทย์ AKC แนะนำให้ลดปริมาณนมลงก่อน ถ้ายังท้องเสียต่อให้โทรหาสัตวแพทย์
• พยาธิภายใน: พัฒนาการช้ามาก พุงโตผิดปกติ หรืออุจจาระมีเลือด

ลูกสุนัขแรกเกิดตัวที่ไม่ยอมดูดนม AKC บอกว่าอาจต้องให้สัตวแพทย์ป้อนผ่านสาย ห้ามเจ้าของลองป้อนเองด้วยสายหรือหลอดฉีดถ้าไม่เคยได้รับการสอน เพราะนมเข้าปอดอันตรายถึงชีวิต

ถ่ายพยาธิและวัคซีน ต้องเริ่มเมื่อไร

ตารางอ้างอิงจากข้อมูล PetMD และกรมควบคุมโรค ใช้เพื่อเตรียมคำถามไปถามสัตวแพทย์ ไม่ใช่ตารางที่ทำเองที่บ้าน

เรื่อง	ช่วงที่มักเริ่ม	หมายเหตุ
ถ่ายพยาธิ	ราว 2 สัปดาห์ ทำซ้ำทุก 2 สัปดาห์	ใช้ยาและขนาดที่สัตวแพทย์สั่งตามน้ำหนัก
วัคซีนรวมเข็มแรก (DAPP)	ราว 6 สัปดาห์	PetMD ระบุว่าอายุก่อนนั้นยังไม่จำเป็น
วัคซีนพิษสุนัขบ้า	ตั้งแต่อายุ 2 เดือนขึ้นไป	กรมควบคุมโรคระบุให้ฉีดกระตุ้นเมื่อ 3 ถึง 6 เดือน และฉีดซ้ำทุกปี
ตรวจสุขภาพครั้งแรก	ภายในสัปดาห์แรก ๆ	สัตวแพทย์เช็กเพดานโหว่ สะดือยื่น

PetMD แนะนำให้พาแม่หมาและลูกพบสัตวแพทย์เพื่อตรวจเพดานโหว่และไส้เลื่อนสะดือ ดูรายละเอียดโรคร้ายแรงที่วัคซีนป้องกันได้ที่ โรคไข้หัดสุนัข และ โรคพิษสุนัขบ้า

หย่านมช่วงสัปดาห์ที่ 3 ถึง 6

PetMD ระบุว่าเริ่มหย่านมได้ที่ 3 ถึง 4 สัปดาห์ด้วยอาหารลูกสุนัขบดนิ่ม และลูกส่วนใหญ่หย่านมเสร็จที่ราว 5 ถึง 6 สัปดาห์ ส่วน Best Friends อธิบายวิธีสำหรับลูกที่ต้องป้อนว่า

• สัปดาห์ที่ 3 วางถ้วยน้ำตื้นที่ล้มยาก
• ผสมอาหารลูกสุนัขเม็ดแห้งบดกับนมทดแทนเป็นโจ๊กอุ่นๆ ในถาดตื้น และข้นขึ้นทีละน้อย
• ราว 6 สัปดาห์ ลูกส่วนใหญ่กินอาหารเม็ดแห้งสำหรับลูกสุนัขได้
• ระหว่างหย่านมให้ดูแม่ด้วย เพราะฟันลูกที่แหลมทำให้การให้นมเจ็บ AKC เตือนว่าหย่านมเร็วเกินไปทำให้แม่เป็นเต้านมอักเสบได้

เมื่อถึงขั้นเลือกอาหาร ดูเกณฑ์ที่ วิธีเลือกอาหารลูกสุนัข ซึ่งอธิบายสูตรตามวัย

เช็กลิสต์ 5 นาทีต่อวัน

เจ้าของที่เลี้ยงลูกแรกเกิดไม่ต้องจำทุกอย่าง ทำเช็กนี้ทุกเช้าและเย็น

1. นับตัว ทุกตัวนอนซุกกันหรือกระจายห่างกัน ถ้าลูกตัวหนึ่งถูกดันออกนอกกลุ่มหรืออยู่ห่างแหล่งความร้อน แปลว่าตัวเย็นหรือตัวร้อนเกินไป
2. ชั่งน้ำหนักตามตาราง จดทุกครั้ง
3. ดูเสียง ลูกที่ร้องเสียงแหลมต่อเนื่องหรือไม่ร้องเลย ผิดปกติทั้งสองแบบ
4. ดูหน้าท้อง ตึงแข็งผิดปกติหรือไม่ ดูอุจจาระว่าเป็นก้อน
5. ดูแม่ ว่ากินน้ำและอาหาร ไม่หอบหรือเซื่องซึมมาก และเต้านมไม่ร้อนแดง

โทรหาสัตวแพทย์วันเดียวกันถ้าพบข้อใดข้อหนึ่ง คือน้ำหนักไม่เพิ่มหรือลด ตัวเย็นไม่ตอบสนอง ท้องเสียเกิน 3 ถึง 4 มื้อ ลูกไม่ดูดนม หายใจลำบาก หรือสะดือแดงบวมมีหนอง สัตวแพทย์ที่รับดูแลแม่และลูกจะช่วยตั้งตารางถ่ายพยาธิและวัคซีนให้ตรงกับน้ำหนักและพันธุ์ของลูกที่บ้านคุณ