ปริมาณอาหารสุนัข ต่อวัน คำนวณยังไง ทีละขั้นพร้อมตัวอย่างจริง

ตัวเลขบนข้างถุงอาหารเป็นค่าเริ่มต้นที่ผู้ผลิตตั้งไว้ให้กว้างพอสำหรับสุนัขทุกตัว สุนัขของคุณอาจต้องการน้อยกว่านั้นถ้าเป็นหมันแล้วและนอนเยอะ หรือมากกว่านั้นถ้าวิ่งทุกเช้า วิธีที่แม่นกว่าคือคำนวณพลังงานที่สุนัขควรได้ต่อวัน แล้วแปลงเป็นกรัมของอาหารที่ใช้อยู่จริง ทั้งหมดทำได้ด้วยเครื่องคิดเลขและฉลากอาหาร ถ้ายังไม่ได้เลือกอาหาร ดูภาพรวมที่ อาหารสุนัขยี่ห้อไหนดี ก่อน

ขั้นที่ 1 หาพลังงานขณะพัก (RER)

Merck Veterinary Manual ให้สูตรพลังงานขณะพักของสุนัขและแมวไว้ว่า

RER (กิโลแคลอรีต่อวัน) = 70 × น้ำหนักตัว(กก.) ยกกำลัง 0.75

ยกกำลัง 0.75 กดได้ในเครื่องคิดเลขวิทยาศาสตร์หรือแอปคิดเลขในมือถือที่หมุนแนวนอน ถ้าไม่มีปุ่มนี้ ใช้ตารางด้านล่างที่คำนวณไว้แล้ว

น้ำหนักสุนัข	RER โดยประมาณ (กิโลแคลอรีต่อวัน)
3 กก.	160
5 กก.	234
10 กก.	394
15 กก.	533
20 กก.	662
30 กก.	897
40 กก.	1,113

ค่านี้คือพลังงานของสุนัขที่นอนพักเฉย ๆ ในสภาพอุณหภูมิสบาย ชีวิตจริงสุนัขเดิน วิ่ง และเล่น จึงต้องคูณต่ออีกขั้น

ขั้นที่ 2 คูณตัวคูณตามสถานะ

ตาราง MER ของ Merck กำหนดตัวคูณแตกต่างตามอายุ สถานะหมัน และกิจกรรม

สถานะ	ตัวคูณ
ลูกสุนัขอายุต่ำกว่า 4 เดือน	3.0
ลูกสุนัขอายุเกิน 4 เดือน	2.0
สุนัขโตยังไม่ทำหมัน	1.8
สุนัขโตทำหมันแล้ว	1.6
สุนัขที่อ้วนง่าย	1.4

สุนัขที่ต้องลดน้ำหนัก ตั้งครรภ์ ให้นม ทำงานหนัก หรือเป็นโรค ตัวคูณจะต่างจากตารางนี้ ให้สัตวแพทย์เป็นผู้กำหนด เพราะถ้าลดพลังงานแรงเกินไปจะเสียมวลกล้ามเนื้อ ส่วนสุนัขสูงวัยมักต้องการพลังงานลดลง แนวทางละเอียดอยู่ที่ อาหารสุนัขสูงวัย

ขั้นที่ 3 แปลงเป็นกรัมจากฉลากอาหาร

ฉลากอาหารที่ดีระบุพลังงานเป็นกิโลแคลอรีต่อกิโลกรัมหรือต่อ 100 กรัม หรือบอกเป็นต่อถ้วย ให้ใช้สูตรนี้

กรัมต่อวัน = พลังงานที่ต้องการ ÷ (กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม) × 100

AAFCO แนะนำให้ผู้ผลิตระบุข้อความเกี่ยวกับพลังงานเมตาบอลิซึมในอาหาร ถ้าถุงไหนไม่มี ให้ติดต่อผู้ผลิตและขอข้อมูล หรือพิจารณาเปลี่ยนไปยี่ห้อที่บอกชัด

ตัวอย่างที่ 1 สุนัข 5 กก. ทำหมันแล้ว

RER 234 คูณ 1.6 ได้ราว 375 กิโลแคลอรีต่อวัน ถ้าอาหารเม็ดมี 360 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม จะได้ 375 หาร 360 คูณ 100 ราว 104 กรัมต่อวัน แบ่งสองมื้อมื้อละ 52 กรัม

ตัวอย่างที่ 2 สุนัข 10 กก. ทำหมันแล้ว

RER 394 คูณ 1.6 ได้ราว 630 กิโลแคลอรี ใช้อาหารเดียวกัน 630 หาร 360 คูณ 100 ราว 175 กรัมต่อวัน ถ้าสุนัขตัวเดียวกันอ้วนง่าย ตัวคูณ 1.4 ได้ราว 551 กิโลแคลอรี หรือราว 153 กรัม ต่างกัน 22 กรัม ซึ่งสำหรับสุนัขหนัก 10 กก. ไม่น้อยเลย

ตัวอย่างที่ 3 สุนัข 20 กก. ทำหมันแล้ว

RER 662 คูณ 1.6 ได้ราว 1,059 กิโลแคลอรี หารด้วย 360 คูณ 100 ราว 294 กรัมต่อวัน ถ้าอาหารที่ใช้เป็นสูตรพลังงานสูงที่ 420 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม ปริมาณจะเหลือราว 252 กรัม ต้องเปลี่ยนตามฉลากทุกครั้งที่เปลี่ยนสูตร

ตัวอย่างที่ 4 ลูกสุนัข 4 กก. อายุ 3 เดือน

RER ราว 198 คูณ 3.0 ได้ราว 594 กิโลแคลอรีต่อวัน ถ้าใช้อาหารลูกสุนัขที่ 400 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม ได้ราว 149 กรัมต่อวัน แบ่งเป็น 3 ถึง 4 มื้อ เพราะกระเพาะเล็ก รายละเอียดการเปลี่ยนเป็นอาหารสุนัขโตอยู่ที่ อาหารลูกสุนัข

ทั้งสี่ตัวอย่างใช้ตัวเลขสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ต้องแทนด้วยค่าพลังงานจากถุงของคุณเอง

ผสมอาหารเปียกกับเม็ด คิดแยกแล้วค่อยรวม

บ้านที่โรยอาหารเปียกบนเม็ดเพื่อให้หมากินดีขึ้น มักเผลอให้พลังงานเกินเพราะนับแต่เม็ด วิธีคิดคือแบ่งพลังงานต่อวันเป็นสองก้อนก่อน แล้วแปลงแต่ละก้อนเป็นกรัมด้วยฉลากของอาหารนั้น

ตัวอย่าง หมา 10 กก. ทำหมันแล้วได้ 630 กิโลแคลอรีต่อวัน เจ้าของอยากให้อาหารเปียกวันละครึ่งซอง สมมติฉลากซองบอกว่าซอง 85 กรัมมี 80 กิโลแคลอรี ครึ่งซองจึงให้ราว 40 กิโลแคลอรี เหลือให้เม็ด 590 กิโลแคลอรี ถ้าเม็ดมี 360 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม จะได้ราว 164 กรัม ลดลงจาก 175 กรัมเดิมราว 11 กรัม

อาหารเปียกมีน้ำมาก พลังงานต่อกรัมจึงต่ำกว่าเม็ดหลายเท่า ซองหรือกระป๋องที่ดูเยอะอาจให้พลังงานน้อยกว่าเม็ดหนึ่งกำมือ ตรงกันข้ามกับอาหารเปียกแบบเนื้อล้วนหรือสูตรไขมันสูงบางยี่ห้อที่พลังงานสูงกว่าที่คิด ดูตัวเลขบนฉลากทุกครั้ง อย่าเดาจากขนาดซอง

ส่วนประกอบมื้อ	พลังงานต่อวัน	ปริมาณ
อาหารเปียกครึ่งซอง (ตัวอย่าง 80 kcal ต่อซอง)	40 kcal	ราว 42 กรัม
อาหารเม็ด (ตัวอย่าง 360 kcal ต่อ 100 กรัม)	590 kcal	ราว 164 กรัม
รวม	630 kcal	แบ่ง 2 มื้อ

แปลงกรัมเป็นถ้วยตวงของบ้านคุณ

เครื่องชั่งดิจิทัลราคาไม่กี่ร้อยบาทแม่นที่สุด แต่ถ้าในบ้านมีหลายคนตักและสะดวกใช้ถ้วยมากกว่า ให้ทำถ้วยประจำบ้านที่รู้น้ำหนักจริง

1. เลือกถ้วยหรือแก้วหนึ่งใบที่จะใช้ตักตลอด อย่าสลับใบ
2. ตักอาหารเม็ดแบบปาดเสมอขอบ แล้วชั่ง ทำซ้ำ 3 ครั้ง ใช้ค่าเฉลี่ย
3. เขียนด้วยปากกาเคมีข้างถ้วยว่า 1 ถ้วยเท่ากับกี่กรัม และตรงไหนคือระดับของ 1 มื้อ
4. ชั่งใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนยี่ห้อหรือเปลี่ยนขนาดเม็ด เม็ดใหญ่โปร่งกับเม็ดเล็กแน่นหนักต่อถ้วยต่างกันมาก

ตัวอย่าง ถ้าถ้วยปาดเสมอขอบหนักเฉลี่ย 95 กรัม หมาที่ต้องได้ 80 กรัมต่อมื้อจะใช้ราว 0.85 ถ้วย ให้ขีดเส้นไว้ที่ระดับนั้น ทุกคนในบ้านจะตักได้เท่ากันโดยไม่ต้องคิด

เลี้ยงหลายตัว คนละสูตร คนละปริมาณ

บ้านที่มีหมาสองตัวขึ้นไปเจอปัญหาเดียวกันเกือบทุกบ้าน ตัวที่กินเร็วไปขโมยชามตัวที่กินช้า ตัวเลขที่คำนวณมาอย่างดีจึงไม่มีความหมาย ตัวหนึ่งอ้วนขึ้น อีกตัวผอมลง

• ให้อาหารแยกจุด หันหน้าคนละทาง หรือแยกห้องในช่วงกิน
• ยกชามเก็บหลังผ่านไปราว 15 ถึง 20 นาที ไม่วางทิ้งไว้ทั้งวัน
• ถ้าตัวหนึ่งต้องลดน้ำหนักและอีกตัวเป็นลูกหมา อาหารคนละสูตรต้องเก็บคนละที่ ลูกหมาสูตรพลังงานสูงเป็นของโปรดของหมาโตที่อ้วนอยู่แล้ว
• ชั่งน้ำหนักทุกตัวในวันเดียวกัน จะเห็นได้เร็วว่าตัวไหนได้มากเกิน

ขนมและของเสริมนับรวมด้วย

Merck ระบุว่าขนมไม่ควรเกินราว 10% ของพลังงานต่อวัน ตัวอย่างสุนัข 10 กก. ที่ได้ 630 กิโลแคลอรี ขนมได้ไม่เกินราว 63 กิโลแคลอรี ขนมชิ้นเล็กหลายแบบมี 20 ถึง 40 กิโลแคลอรีต่อชิ้น จึงให้ได้เพียงสองชิ้นเศษ แล้วต้องลดอาหารหลักลงตามส่วนที่ให้ไป

ของที่คนมักลืมนับ

• เศษอาหารจากโต๊ะ เช่น ไก่ทอด หนังไก่ ข้าวคลุกน้ำแกง
• อาหารที่ใช้ซ่อนยาเม็ด เช่น ชีส ไส้กรอก
• ของเคี้ยวขัดฟันและเขาสัตว์
• อาหารเปียกที่โรยบนเม็ดเพื่อให้กินดีขึ้น

อาหารจากโต๊ะหลายอย่างอันตรายด้วย ดูรายการที่ อาหารที่สุนัขกินไม่ได้

ตรวจจริงด้วยรูปร่าง ไม่ใช่ตัวเลขอย่างเดียว

สูตรให้ค่าเริ่มต้น ร่างกายของสุนัขจะบอกว่าถูกหรือไม่ ใช้คะแนนรูปร่าง (Body Condition Score) ที่ทั่วโลกนิยมใช้สเกล 9 ระดับ ให้ดูและคลำตามนี้

ลักษณะ	แปลว่า
คลำซี่โครงได้ง่ายเหมือนคลำหลังมือ มองจากด้านบนเห็นเอวคอด ท้องเรียวเมื่อมองด้านข้าง	รูปร่างเหมาะสม
คลำซี่โครงต้องกดแรง เอวเริ่มไม่ชัด ท้องไม่เรียว	เริ่มเกิน
คลำซี่โครงไม่เจอ ไขมันหนาที่หลังและโคนหาง เอวหาย	อ้วน
เห็นซี่โครงและกระดูกเชิงกรานชัด คลำแล้วแทบไม่มีเนื้อ	ผอมเกิน

ถ้าผลอยู่ในกลุ่มเกินหรืออ้วน ให้ลดปริมาณทีละราว 10% ใน 2 ถึง 4 สัปดาห์แล้วดูใหม่ ไม่ลดพรวดเดียว ถ้ายังไม่เปลี่ยน ให้ตรวจว่ามีขนมหรือเศษอาหารแอบเข้ามาไหม สุนัขที่น้ำหนักขึ้นเร็วโดยกินเท่าเดิม ต้องพาไปตรวจต่อมไทรอยด์และปัญหาอื่น

ชั่งน้ำหนักเป็นประจำ

• สุนัขเล็กใช้เครื่องชั่งอาหารที่ละเอียดถึง 1 กรัมชั่งตัวอาหาร ส่วนตัวสุนัขอุ้มขึ้นชั่งพร้อมคนแล้วลบน้ำหนักคน
• สุนัขใหญ่ให้ชั่งที่คลินิกหรือร้านที่มีเครื่องชั่งขนาดใหญ่ไว้ให้ ไม่ต้องนัด
• จดน้ำหนักและคะแนนรูปร่างลงโน้ตมือถือทุกสองสัปดาห์ถึงเดือนละครั้ง
• ลูกสุนัขชั่งทุกสัปดาห์ เพราะโตเร็ว ปริมาณต้องปรับบ่อย

แบ่งมื้อและวางแผนทั้งสัปดาห์

พลังงานต่อวันคือเพดานรวม ไม่ใช่ปริมาณต่อมื้อ ให้แบ่งก่อนแล้วจึงตวง สุนัข 10 กก. ที่ได้ 175 กรัมต่อวัน อาจวางแผนแบบนี้

มื้อ	อาหารหลัก	หมายเหตุ
เช้า	80 กรัม	หลังพาเดินเช้า ไม่ให้กินทันทีหลังวิ่งหนัก
เย็น	80 กรัม	เวลาเดิมทุกวัน
ขนมฝึก	15 กรัมเทียบเท่า	หักจากอาหารหลักแล้ว ใช้เม็ดอาหารเดิมเป็นรางวัลก็ได้

วิธีที่ช่วยให้ไม่เกินคือกันส่วนของวันไว้ในกล่องก่อนตอนเช้า ตวงรวมแล้วใส่กล่องเล็ก ใครให้อะไรกับสุนัขก็หยิบจากกล่องนี้ ถ้ากล่องหมดแปลว่าวันนี้ครบแล้ว วิธีนี้ใช้ได้ดีกับบ้านที่มีหลายคนให้อาหารโดยไม่รู้ว่าอีกคนให้ไปแล้ว

อีกเรื่องคือการเปลี่ยนยี่ห้อ ค่อย ๆ ผสมของใหม่เพิ่มขึ้นในเวลา 7 ถึง 10 วันเพื่อให้ลำไส้ปรับตัว และคำนวณกรัมใหม่ทุกครั้งเพราะสูตรต่างกันอาจมีพลังงานต่างกันเกือบ 20% ถ้าเปลี่ยนแล้วอุจจาระเหลวเกิน 2 วัน ให้หยุดเปลี่ยนและปรึกษาสัตวแพทย์

ปัจจัยที่ทำให้ต้องปรับจากสูตร

• ออกกำลังกายหนักหรือทำงาน ต้องเพิ่มพลังงาน ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนเพิ่มมาก
• อากาศหนาวจัดทำให้ใช้พลังงานมากขึ้น ส่วนเมืองไทยส่วนใหญ่ร้อน สุนัขอาจกินน้อยลงชั่วคราว ไม่ต้องกังวลถ้าน้ำหนักและร่าเริงปกติ
• สุนัขที่เพิ่งผ่าตัดหรือป่วยมีความต้องการเฉพาะ ใช้ตามคำสั่งหมอ
• ลูกหมาพันธุ์ใหญ่ต้องระวังการโตเร็วเกิน เพราะกระทบข้อ ใช้อาหารลูกสุนัขสูตรพันธุ์ใหญ่และอย่าให้เกินตัวเลขที่คำนวณ
• พันธุ์เล็กเผาผลาญเร็วกว่าต่อน้ำหนักตัว แต่ท้องเล็ก แบ่งมื้อถี่กว่าได้โดยใช้ยอดรวมต่อวันเท่าเดิม

พาไปหาหมอถ้าพบอาการเหล่านี้

• กินน้อยกว่าปกติเกิน 24 ถึง 48 ชั่วโมง หรือไม่กินเลยทั้งวัน
• น้ำหนักลดชัดเจนโดยกินปกติ
• กระหายน้ำและปัสสาวะมากผิดปกติ
• ท้องเสียหรืออาเจียนซ้ำ
• ท้องบวมตึงหรือหายใจลำบาก

สัญญาณอื่นที่บอกว่าสุนัขป่วยอยู่ที่ สัญญาณสุนัขป่วย