สรุปสั้นๆ
- VCA ระบุว่าหมาราวหนึ่งในสามกลัวเสียงดัง และถ้าปล่อยไว้มักแย่ลง ความกลัวเสียงหนึ่งลามไปเสียงอื่นได้
- ช่วงพลุหรือพายุ งานแรกคือลดเสียงที่เข้าถึงหมา ปิดม่าน เปิดเสียงกลบ และให้มีห้องในที่ไม่มีหน้าต่าง
- ปลอบได้ นั่งข้าง ๆ ลูบเบา ๆ ได้ แต่อย่าตื่นตกใจตาม และห้ามดุหรือลงโทษหมาที่กลัว
- การฝึกระยะยาวคือเปิดเสียงเบามากคู่กับขนม แล้วค่อยเพิ่มระดับ ถ้าหมาไม่ยอมกินแปลว่าเสียงดังเกินไป
- หมาอายุ 8 ปีขึ้นไปที่เพิ่งเริ่มกลัวเสียง ให้สัตวแพทย์ตรวจหาความเจ็บปวดและการได้ยินก่อน
ถ้าน้องหมาตัวสั่น หอบ มุดใต้เตียงทุกครั้งที่ฟ้าร้องหรือพลุดัง สิ่งที่ช่วยได้ทันทีคือลดเสียงที่ไปถึงตัวมัน ให้มีมุมปลอดภัยให้หลบ และอยู่ใกล้ ๆ แบบนิ่ง ๆ ส่วนการแก้ระยะยาวคือฝึกให้เสียงนั้นกลายเป็นสัญญาณของของดี โดยเริ่มจากเสียงเบามากแล้วค่อยเพิ่ม เรื่องนี้ไม่ได้หายเองตามอายุ VCA ระบุว่าความกลัวเสียงที่ไม่ได้รับการดูแลมักหนักขึ้น และกลัวเสียงหนึ่งแล้วลามไปกลัวเสียงอื่นได้
บ้านเราเจอเสียงดังทั้งปี ตั้งแต่พลุปีใหม่ ลอยกระทง งานวัด ฟ้าร้องช่วงหน้าฝนราวพฤษภาคมถึงตุลาคม ไปจนถึงเสียงสว่านเจาะผนังของห้องข้าง ๆ ในคอนโด การมีแผนไว้ก่อนจึงคุ้มกว่ารอให้เกิดแล้วค่อยแก้
แค่ตกใจ หรือกลัวจนเป็นปัญหา ดูจากเวลาฟื้นตัว
หมาทุกตัวสะดุ้งกับเสียงดังได้ ที่ต้องสนใจคือหลังเสียงหยุดแล้วน้องกลับมาเป็นปกติเร็วแค่ไหน VCA ใช้เวลาฟื้นตัวเป็นตัวแยกว่าปฏิกิริยานั้นยังอยู่ในระดับปกติหรือเริ่มเป็นอันตรายต่อตัวหมา
| ระดับ | อาการที่เห็น | หายเมื่อไร | ควรทำอะไร |
|---|---|---|---|
| ตกใจปกติ | สะดุ้ง หันไปมอง เห่าสองสามที | ไม่กี่วินาทีถึงหนึ่งนาที | ไม่ต้องทำอะไรเป็นพิเศษ ชมเมื่อน้องกลับไปเล่นต่อ |
| กลัวระดับเบา | หอบ เดินวน หาที่ซ่อน หูลู่ หางตก | ภายในไม่กี่นาทีหลังเสียงหยุด | จัดห้องปลอดภัย เริ่มฝึกให้คุ้นเสียงตอนที่บ้านเงียบ |
| กลัวมาก | ตัวสั่น น้ำลายไหล ไม่ยอมกินขนม ตามติดเจ้าของไม่ห่าง | หลายสิบนาทีถึงหลายชั่วโมง | ลดการเจอเสียงให้มากที่สุด ปรึกษาสัตวแพทย์ |
| ตื่นตระหนก | พยายามหนีจนข่วนประตู กัดกรง กระโดดหน้าต่าง ขับถ่ายในบ้าน | ยังเครียดถึงวันรุ่งขึ้น | ถือเป็นเรื่องสุขภาพ นัดสัตวแพทย์ก่อนเทศกาลถัดไป |
จุดที่เจ้าของมักมองข้ามคือหมาที่ไม่ยอมกินของโปรดระหว่างมีเสียง VCA ใช้ข้อนี้เป็นเครื่องวัดว่าความกลัวสูงเกินกว่าจะเรียนรู้อะไรได้แล้ว ถ้าน้องปฏิเสธขนมที่ปกติแย่งกันกิน ให้ถือว่าอยู่ระดับกลัวมากขึ้นไป
สังเกตอาการเงียบ ๆ ที่คนมักพลาด
- เลียปากถี่ หาวทั้งที่ไม่ง่วง
- เห็นตาขาวเป็นเสี้ยวพระจันทร์ เพราะหันหัวหนีแต่ตายังมอง
- อุ้งเท้าเหงื่อออกจนเห็นรอยเปียกบนพื้นกระเบื้อง
- ยกขาหน้าข้างหนึ่งค้างไว้
- ขนร่วงมากผิดปกติหลังเหตุการณ์
- เข้าห้องน้ำไปนอนในอ่างหรือหลังชักโครก
อาการพวกนี้บอกว่าน้องเครียดตั้งแต่ก่อนจะถึงขั้นตัวสั่น ถ้าอยากฝึกตาให้อ่านได้ไวขึ้น เรื่องภาษากายของหมาอธิบายสัญญาณเครียดไว้ละเอียด
ทำไมบางตัวกลัว บางตัวไม่สะทกสะท้าน
VCA อธิบายว่ามีทั้งพันธุกรรมและประสบการณ์ บางสายพันธุ์ในกลุ่มต้อนสัตว์และสุนัขใช้งานไวต่อเสียงมากกว่า การเลือกลูกหมาที่ไม่ขี้อาย และดูนิสัยพ่อแม่ก่อนรับมาเลี้ยงจึงช่วยได้ ส่วนประสบการณ์ ช่วงที่สำคัญที่สุดคือช่วงเข้าสังคมของลูกหมาราว 3 ถึง 14 สัปดาห์ ตามด้วยช่วง 14 สัปดาห์ถึง 6 เดือนที่ลูกหมาฟื้นจากเรื่องน่ากลัวได้ยากกว่าเดิม ลูกหมาที่เจอเสียงประทัดดังใกล้ตัวในช่วงนี้ จึงจำฝังใจได้ง่าย
ความกลัวเกิดใหม่ได้ทุกอายุถ้ามีเหตุการณ์รุนแรง เช่นอยู่บ้านคนเดียวตอนพายุเข้าแล้วกิ่งไม้หักฟาดหลังคา หรือเดินอยู่แล้วมีคนจุดพลุข้างตัว
หมาแก่ที่เพิ่งเริ่มกลัว อย่าเพิ่งคิดว่าเป็นนิสัย
VCA แนะนำว่าหมาอายุ 8 ปีขึ้นไปที่เพิ่งเริ่มกลัวเสียง ควรให้สัตวแพทย์ตรวจก่อน เพราะความเจ็บปวด เช่นหูอักเสบหรือข้ออักเสบ ทำให้หมาตกใจง่ายขึ้น และการได้ยินที่ลดลงบางส่วนก็ทำให้เสียงที่ได้ยินไม่ชัดกลายเป็นเรื่องน่ากลัว ถ้าน้องเกาหู สั่นหัวบ่อย หรือลุกนั่งช้าลงด้วย ให้แจ้งหมอพร้อมกัน
คืนนี้มีพลุ หรือพายุกำลังมา เตรียมบ้านแบบนี้
แผนคืนเดียวไม่ได้รักษาความกลัว แต่ช่วยไม่ให้ประสบการณ์คืนนี้ทำให้ครั้งหน้าแย่กว่าเดิม VCA ให้หลักว่าลดหรือเลี่ยงการเจอเสียงให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ แล้วจัดสิ่งแวดล้อมช่วย
- พาเดินขับถ่ายก่อนพลบค่ำ ช่วงเทศกาลเสียงพลุมักเริ่มหลังมืด อย่ารอให้เสียงเริ่มแล้วค่อยพาออก
- เลือกห้องด้านในของบ้านที่มีหน้าต่างน้อยที่สุด ห้องเก็บของ ห้องน้ำ หรือมุมทางเดินก็ได้ ปูที่นอนที่น้องคุ้นกลิ่น
- ปิดม่านทึบ แสงแฟลชของฟ้าแลบและพลุก็เป็นตัวกระตุ้นได้เหมือนเสียง
- เปิดเสียงกลบ เช่นพัดลมดูดอากาศในห้องน้ำ เครื่องเสียงขาว หรือเพลงจังหวะช้าที่เปิดดังพอกลบแต่ไม่ดังจนเป็นเสียงรบกวนอีกชั้น
- วางของเคี้ยวนาน ๆ หรือของเล่นยัดอาหารไว้ในห้อง ถ้าน้องยังกินได้ การเคี้ยวช่วยลดความเครียด
- ปิดประตูรั้ว ประตูห้อง และหน้าต่างให้หมด หมาที่ตื่นตระหนกวิ่งหนีออกจากบ้านได้ไกลมาก
- ใส่ปลอกคอที่มีป้ายชื่อและเบอร์โทร และตรวจว่าข้อมูลไมโครชิปเป็นปัจจุบัน
ปลอบได้ไหม หรือจะทำให้หมากลัวกว่าเดิม
ความเชื่อเก่าบอกว่าห้ามปลอบเพราะจะเป็นการให้รางวัลความกลัว VCA ระบุว่าการนั่งใกล้ ๆ และลูบเบา ๆ ทำได้ เพียงแต่เจ้าของต้องนิ่ง ไม่โอ๋เสียงสูง ไม่อุ้มวิ่งไปมา เพราะความตื่นเต้นของคนส่งต่อถึงหมาได้ และถ้าเอาใจมากเกินไปทุกครั้ง หมาบางตัวจะตามติดเจ้าของทุกครั้งที่กังวลแทนที่จะผ่อนคลายเอง
ที่ห้ามเด็ดขาดคือดุหรือลงโทษ AVSAB ระบุในจุดยืนเรื่องการฝึกว่าวิธีที่ใช้ความเจ็บหรือความกลัวเพิ่มความเครียดและความกลัวให้หมา VCA ก็เตือนตรงกันว่าการลงโทษหมาที่กลัวจะเพิ่มความกลัวและทำให้ปฏิกิริยาแรงขึ้น
เสียงในเมือง ไม่ได้มีแค่พลุกับฟ้าร้อง
หมาในเมืองไทยเจอเสียงหลายแบบที่คนไม่ค่อยนึกถึง แต่ละแบบจัดการต่างกัน
| เสียง | ลักษณะ | สิ่งที่ช่วยได้จริง |
|---|---|---|
| ฟ้าร้องหน้าฝน | มาพร้อมแสงแฟลช ลมแรง ความกดอากาศเปลี่ยน | ปิดม่าน เปิดเสียงกลบตั้งแต่ฟ้าเริ่มครึ้ม ฝึกด้วยเสียงอัดอย่างเดียวได้ผลน้อยกว่าเพราะหมาจับสัญญาณอื่นด้วย |
| พลุ ประทัด | ดังกระแทก คาดเวลาไม่ได้ เกิดหลายคืนติด | ดูปฏิทินเทศกาล เตรียมห้องก่อน ปรึกษาสัตวแพทย์ล่วงหน้าถ้าน้องเคยตื่นตระหนก |
| สว่าน ค้อน เครื่องตัด | ต่อเนื่องหลายชั่วโมง เกิดตอนเจ้าของไม่อยู่ | ย้ายน้องไปห้องที่ห่างผนังฝั่งที่ก่อสร้าง ถามนิติบุคคลถึงตารางงาน |
| มอเตอร์ไซค์ท่อดัง รถขยะ | ผ่านมาเป็นเวลา เกิดซ้ำทุกวัน | ใช้เป็นโอกาสฝึก เพราะรู้เวลาล่วงหน้าและคุมระยะได้ |
| ไดร์เป่าขน เครื่องดูดฝุ่น | อยู่ในบ้าน เจ้าของควบคุมได้ | ฝึกง่ายที่สุด เริ่มจากเปิดเครื่องอีกห้องแล้วให้ขนม |
เรื่องฟ้าร้อง VCA ชี้ว่าการปิดม่านช่วยตัดแสงฟ้าแลบที่เป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้า หมาบางตัวเริ่มหอบตั้งแต่ฟ้ายังไม่ร้อง เพราะมันเรียนรู้ว่าแสงหรือลมเปลี่ยนแปลว่าอะไรจะตามมา
ถ้าน้องกลัวเสียงแล้วเห่าไม่หยุดจนเพื่อนบ้านบ่น ลองแยกก่อนว่าเห่าเพราะกลัวหรือเห่าเพราะเฝ้าบ้าน เรื่องหมาเห่าไม่หยุดมีวิธีจดบันทึกเพื่อแยกสองแบบนี้ เพราะวิธีแก้ไม่เหมือนกัน และถ้าน้องหอนรับเสียงไซเรนมากกว่าเห่า อ่านต่อเรื่องหมาหอนตอนกลางคืน
ฝึกให้เสียงกลายเป็นเรื่องดี ทีละระดับ
วิธีที่สัตวแพทย์และผู้ฝึกใช้มีสองส่วนทำงานคู่กัน ส่วนแรกคือทำให้คุ้นเสียงทีละน้อย (desensitization) ส่วนที่สองคือจับคู่เสียงกับของดี (counterconditioning) VCA อธิบายว่าถ้ากลัวระดับเบา แค่ให้เสียงมาคู่กับขนมก็ได้ผล แต่ถ้ากลัวปานกลางถึงมาก ต้องฝึกให้น้องผ่อนคลายตามคำสั่งในบ้านที่เงียบก่อน แล้วค่อยเปิดเสียงเบามากตอนที่น้องผ่อนคลายอยู่
อุปกรณ์ที่ต้องมี
- เสียงอัดของสิ่งที่น้องกลัว หาได้จากคลิปเสียงฟ้าร้องหรือพลุ เลือกคลิปที่เสียงสะอาด ไม่มีดนตรีประกอบ
- ลำโพงที่ปรับระดับเสียงได้ละเอียด
- ขนมชิ้นเล็กที่น้องชอบมาก เช่นอกไก่ต้มหั่นเท่าเมล็ดถั่ว ใช้เฉพาะตอนฝึก
- สมุดจดระดับเสียงและปฏิกิริยาแต่ละครั้ง
ขั้นตอน
- เปิดเสียงที่ระดับต่ำสุดจากอีกห้อง ระดับที่น้องได้ยินแต่ยังไม่หันไปมอง
- ทันทีที่เสียงเริ่ม ให้ขนมทีละชิ้นติด ๆ กัน เสียงหยุด ขนมหยุด ให้น้องเรียนรู้ว่าเสียงคือตัวเปิดขนม
- ฝึกครั้งละ 3 ถึง 5 นาที วันละ 1 ถึง 2 รอบ
- เพิ่มระดับเสียงทีละน้อยเมื่อน้องนิ่งได้สามรอบติดกัน ถ้าลังเลให้อยู่ระดับเดิมต่ออีกสองสามวัน
- ถ้าน้องหยุดกิน หูลู่ หรือเดินหนี ให้ลดกลับไปสองระดับ แล้วฝึกระดับนั้นจนมั่นคงก่อน
- เมื่อเปิดในห้องเดียวกันได้ที่ระดับกลาง ให้เปลี่ยนห้องฝึก เปลี่ยนเวลา และให้คนอื่นในบ้านฝึกบ้าง เพื่อให้น้องไม่ผูกความสงบไว้กับที่เดียวหรือคนเดียว
ช่วงที่ยังฝึกอยู่ ถ้ามีพายุจริงหรือพลุจริงเข้ามา ให้หยุดฝึกแล้วกลับไปใช้แผนจัดห้อง เพราะเสียงจริงดังเกินระดับที่ฝึกถึง การเจอแบบนั้นระหว่างฝึกไม่ได้ทำให้ทุกอย่างพัง แต่ถ้าเกิดถี่ ๆ ความคืบหน้าจะช้าลง
VCA แนะนำให้ทำงานกับนักพฤติกรรมสัตว์หรือผู้ฝึกที่ใช้การเสริมแรงทางบวก เพราะการเปิดเสียงผิดจังหวะหรือดังเกินไปเพิ่มความกลัวแทนที่จะลด ยิ่งน้องกลัวระดับมาก ยิ่งควรมีคนดูแผนให้
เสื้อรัดตัว ฟีโรโมน และอาหารเสริม ช่วยได้แค่ไหน
ร้านสัตว์เลี้ยงขายของช่วยลดความกลัวหลายแบบ VCA กล่าวถึงไว้หลายกลุ่ม แต่ทั้งหมดเป็นตัวเสริม ใช้แทนการจัดบ้านและการฝึกไม่ได้
| กลุ่ม | ทำงานอย่างไร | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| เสื้อรัดตัว | กดตัวแน่นสม่ำเสมอ ให้ความรู้สึกถูกห่อ | หมาที่ชอบถูกกอดหรือชอบมุดผ้าห่ม |
| หมวกกันตา | ลดภาพแสงแฟลชที่น้องเห็น | หมาที่ยอมให้ใส่ของบนหัว ซึ่งมีไม่มาก |
| ฟีโรโมนสังเคราะห์แบบเสียบปลั๊ก | ปล่อยกลิ่นคล้ายฟีโรโมนแม่หมา | ห้องปลอดภัยที่น้องใช้ประจำ |
| อาหารเสริมกลุ่มสงบ | ช่วยลดความกังวลระดับเบา | หมาที่กลัวไม่มาก หรือใช้ระหว่างฝึก |
ทุกอย่างในตารางต้องให้น้องลองตอนบ้านปกติก่อน ถ้าใส่เสื้อแล้วน้องนอนนิ่งไม่ขยับ บางครั้งเป็นเพราะตัวแข็งจากความกลัว ไม่ได้แปลว่าสงบ ดูประกอบว่ายังกินขนม ยังหันมามองเจ้าของ และหางยังขยับตามปกติไหม
เมื่อไรควรคุยเรื่องยากับสัตวแพทย์
VCA ระบุว่าสัตวแพทย์อาจจ่ายยาหรืออาหารเสริมเพื่อช่วยให้หมาเรียนรู้ระหว่างฝึก หรือช่วยให้ผ่านเหตุการณ์ที่เลี่ยงไม่ได้อย่างพายุ ยาแต่ละตัวใช้ต่างกันและต้องให้หมอตรวจร่างกายก่อนจ่าย ห้ามแบ่งยาคลายเครียดของคนให้หมาเองเด็ดขาด
นัดหมอล่วงหน้าอย่างน้อยสองสามสัปดาห์ก่อนเทศกาล เล่าให้ละเอียดว่าน้องทำอะไรคืนที่แล้ว นานแค่ไหนกว่าจะสงบ และกินขนมได้ไหมตอนมีเสียง ถ้าถ่ายคลิปไว้ได้จะช่วยหมอมาก
ลูกหมาตัวใหม่ ป้องกันก่อนกลัว
การป้องกันง่ายกว่าแก้ ถ้าเพิ่งรับลูกหมาอายุ 2 ถึง 3 เดือนมา ช่วงนี้คือโอกาสดีที่สุดตามช่วงวัยที่ VCA ระบุไว้ ทำแบบนี้
- เปิดเสียงในชีวิตประจำวันที่ระดับเบา เช่นเสียงรถ เสียงฝน เสียงเด็ก ระหว่างที่ลูกหมากินข้าวหรือเล่น
- ใช้ของเล่นและขนมเป็นตัวนำ ไม่บังคับให้เข้าหาเสียง
- ถ้าลูกหมาสะดุ้งแล้วกลับมาเล่นต่อได้เอง ให้ชมและให้ขนม
- เลี่ยงงานที่มีพลุหรือเครื่องเสียงดังจนกว่าน้องจะโต และมั่นใจในสิ่งแวดล้อมใหม่ ๆ แล้ว
VCA เตือนว่าการพาไปเจอเรื่องน่ากลัวระหว่างช่วงเข้าสังคมทำให้การฝึกเสียผล หลักคือให้เจอเยอะแต่เบา ไม่ใช่เจอน้อยแต่แรง ถ้ากำลังวางตารางฝึกลูกหมาอยู่แล้ว ใส่เรื่องเสียงรวมไปกับการฝึกลูกหมาพื้นฐานได้เลย
ตารางเตรียมรับเทศกาลเสียงดังสำหรับหมาที่เคยกลัว
| ช่วงเวลา | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| 8 สัปดาห์ก่อน | เริ่มฝึกด้วยเสียงอัดระดับเบาวันละ 1 ถึง 2 รอบ |
| 4 สัปดาห์ก่อน | เลือกห้องปลอดภัย ให้น้องนอนกินขนมในห้องนั้นทุกวันจนชอบ |
| 3 สัปดาห์ก่อน | นัดสัตวแพทย์ถ้าน้องเคยตื่นตระหนกหรือไม่กินอาหารตอนมีเสียง |
| 1 สัปดาห์ก่อน | เช็กรั้ว ประตู มุ้งลวด ป้ายชื่อ และข้อมูลไมโครชิป ลองใส่เสื้อรัดตัวถ้าจะใช้ |
| วันงาน ช่วงบ่าย | พาเดินให้เหนื่อยพอดี ให้อาหารมื้อเย็นเร็วขึ้นเล็กน้อย |
| ก่อนมืด | ขับถ่ายรอบสุดท้าย ปิดม่าน เปิดเสียงกลบ พาเข้าห้องปลอดภัย |
| ระหว่างมีเสียง | อยู่ใกล้แบบสงบ ให้ของเคี้ยวถ้ายังกินได้ ไม่ดุ ไม่บังคับให้ออกมา |
| วันรุ่งขึ้น | จดว่าน้องสงบได้ภายในกี่นาที นำไปเล่าให้หมอหรือผู้ฝึกฟัง |
พาไปหาสัตวแพทย์ทันทีถ้า
- น้องบาดเจ็บจากการพยายามหนี เล็บหัก ปากแตก หรือขากะเผลก
- หอบหนักต่อเนื่องเกินหนึ่งชั่วโมงหลังเสียงหยุด โดยเฉพาะคืนที่อากาศร้อนอบอ้าว
- อาเจียน ท้องเสีย หรือไม่กินอะไรเลยเกินหนึ่งวันหลังเหตุการณ์
- หมาสูงวัยที่เพิ่งเริ่มกลัวเสียงพร้อมกับเกาหู สั่นหัว หรือเดินช้าลง
คำถามที่พบบ่อย
ใส่เสื้อรัดตัวกันกลัวช่วยได้จริงไหม
VCA ระบุว่าเสื้อรัดตัวช่วยให้หมาบางตัวสงบลงได้ แต่ไม่ได้ผลทุกตัว ให้ใส่ตอนบ้านเงียบหลายครั้งพร้อมขนมก่อน ถ้าใส่ครั้งแรกในคืนพลุ หมาจะจำเสื้อเป็นสัญญาณว่าเรื่องน่ากลัวกำลังมา ใช้เป็นตัวเสริม ไม่ใช่ตัวหลัก
หมากลัวเสียงพลุ ควรพาออกไปเดินตอนพลุจุดให้ชินไหม
ไม่ควร การพาไปเจอเสียงดังเต็มที่ทำให้กลัวหนักขึ้น การฝึกที่ได้ผลเริ่มจากเสียงเบาจนหมาแทบไม่สนใจ ช่วงเทศกาลให้พาเดินขับถ่ายก่อนมืด สวมสายรัดอกที่ดิ้นหลุดยาก และกลับเข้าบ้านก่อนเสียงเริ่ม
หมาตัวหนึ่งในบ้านกลัว อีกตัวไม่กลัว ช่วยกันได้ไหม
หมาที่สงบอยู่ใกล้ ๆ ช่วยให้บางตัวผ่อนคลายได้บ้าง แต่ก็มีโอกาสกลับด้าน คือตัวที่ไม่เคยกลัวเริ่มตื่นตามเพื่อน ให้สังเกตทั้งสองตัวในคืนแรก ถ้าตัวที่เคยนิ่งเริ่มหอบหรือเดินวน ให้แยกห้องและจัดที่สงบให้แต่ละตัว
แหล่งอ้างอิง
- Fear of Noises in Dogs | VCA Animal Hospitals
- Position Statement on Humane Dog Training | American Veterinary Society of Animal Behavior (AVSAB)
