ชาขิงประโยชน์ที่พอมีหลักฐาน คือเรื่องคลื่นไส้ ส่วนที่เหลือยังไม่ชัด

ถ้าถามว่าชาขิงดีกับอะไรที่สุด คำตอบที่มีหลักฐานรองรับคือบรรเทาอาการคลื่นไส้ โดยเฉพาะแพ้ท้อง ส่วนที่คนเล่าต่อกันว่าแก้หวัด ล้างสารพิษ หรือลดพุง ยังไม่มีงานวิจัยในคนที่ยืนยัน ชาขิงที่ต้มเองสักแก้วหลังมื้อดึกยังดีในแง่อุ่นท้องและรสเผ็ดอุ่นๆ แต่ควรคาดหวังแค่นั้น

ชาขิงเป็นเครื่องดื่มยอดนิยมตอนหน้าฝน และมักถูกเอาไปเทียบกับยาว่าแก้ได้ทุกอย่าง ด้านล่างจึงเรียงจากเรื่องที่หลักฐานแข็งที่สุดไล่ลงไป แล้วต่อด้วยวิธีต้มที่ไม่ขมและข้อที่ต้องระวัง

หลักฐานของขิงแต่ละเรื่อง แข็งแค่ไหน

NCCIH สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ สรุปไว้ดังนี้ โดยส่วนใหญ่งานวิจัยทดสอบอาหารเสริมขิง ไม่ใช่ขิงในรูปอาหารหรือเครื่องดื่ม

เรื่อง	สิ่งที่ NCCIH ระบุ	ความหมายสำหรับชาขิงแก้วเดียว
คลื่นไส้อาเจียนช่วงตั้งครรภ์	งานวิจัยบอกว่าขิงอาจช่วยได้	เรื่องที่มีหลักฐานที่สุด
เมารถเมาเรือ	งานส่วนใหญ่ไม่พบว่าช่วย	อย่าพึ่งชาขิงตอนเดินทางไกล
คลื่นไส้จากเคมีบำบัด หลังผ่าตัด	ยังไม่แน่ใจว่าช่วยเสริมการรักษามาตรฐานได้ไหม	ต้องปรึกษาทีมแพทย์เสมอ
ปวดประจำเดือน	อาหารเสริมขิงอาจลดความรุนแรง	งานกลุ่มแคปซูล ยังไม่ใช่ชา
ข้อเข่าเสื่อม	อาหารเสริมอาจช่วย แต่งานวิจัยจำนวนมากคุณภาพต่ำ	ไม่ควรหวังจากชา

สรุปเป็นข้อสังเกต ทุกบรรทัดในตารางเป็นผลจากอาหารเสริมหรือสารสกัดที่ปริมาณชัดเจน แล้วชาขิงต้มเองมีปริมาณสารไม่คงที่ ขึ้นกับอายุขิง ความหนาของแว่น และเวลาต้ม การเทียบตรงๆ จึงทำไม่ได้

ตัวเลขจากงานวิเคราะห์รวมเรื่องแพ้ท้อง

งานทบทวนอย่างเป็นระบบของ Viljoen และคณะ ปี 2014 รวม 12 การทดลองแบบสุ่ม ผู้หญิงตั้งครรภ์ 1,278 คน แต่ละการทดลองมีขนาดตั้งแต่ 26 ถึง 291 คน ส่วนใหญ่ใช้ผงขิงแคปซูลวันละ 1,000-1,950 มิลลิกรัม บางงานใช้เป็นเอสเซนส์ 600 มิลลิกรัม และบางงานใช้บิสกิตที่มีขิง 2,500 มิลลิกรัม

ผลที่ได้

• ขิงลดอาการคลื่นไส้ได้ดีกว่าหลอก (placebo) อย่างมีนัยสำคัญ
• อาการอาเจียนลดลงไม่ถึงระดับมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเทียบกับหลอก
• เทียบกับวิตามิน B6 ไม่ต่างกัน และไม่พบความต่างด้านการแท้งหรือแสบร้อนกลางอก
• ขิงทำให้ง่วงน้อยกว่าไดเมนไฮดริเนต ยาแก้คลื่นไส้ชนิดหนึ่ง

ผู้เขียนเองสรุปว่าคุณภาพหลักฐานต่ำ การทดลองมีขนาดเล็ก มีความเสี่ยงอคติด้านการปกปิดการทดลอง เพราะรสขิงเผ็ดทำให้ผู้ร่วมงานเดาได้ว่าได้ยาจริงหรือหลอก และไม่มีงานไหนตรวจองค์ประกอบทางเคมีของขิงที่ใช้ จึงต้องรอการทดลองขนาดใหญ่ ใครกำลังแพ้ท้องแล้วลองจิบชาขิงจาง ให้บอกสูติแพทย์ที่ฝากครรภ์ด้วย NCCIH ก็แนะนำเช่นกันว่าหญิงตั้งครรภ์ควรปรึกษาผู้ดูแลก่อนใช้ขิง

ต้มชาขิงให้เผ็ดอุ่น ไม่ขม ไม่เหม็นเขียว

ขิงที่ใช้ต้มชาไม่ต้องแพง แต่เลือกให้ถูกชนิดเรื่องผลต่อรสชาติมาก สูตรนี้สำหรับ 2 แก้ว (แก้วละราว 250 มิลลิลิตร)

ส่วนผสม	ปริมาณ	หมายเหตุ
ขิงสด	20-30 กรัม (นิ้วชี้ขนาดกลาง 1 หัวนิ้ว)	ขิงแก่เผ็ดกว่า ขิงอ่อนหวานและฉ่ำกว่า
น้ำ	600 มิลลิลิตร	ระเหยเหลือราว 500
ตะไคร้ทุบ	1 ท่อน	ใส่ได้ถ้าต้องการกลิ่นหอม
น้ำผึ้งหรือน้ำตาลทรายแดง	1 ช้อนชา ใส่ตอนเสิร์ฟ	ปรับหรือไม่ใส่ก็ได้
มะนาว	บีบ 1 ช้อนชา	ใส่ตอนอุ่นพอดื่ม

1. ล้างขิง ขูดผิวบางๆ ถ้าผิวหนา หรือไม่ปอกถ้าซื้อขิงที่ผิวสะอาดจากแหล่งที่ไว้ใจ
2. หั่นเป็นแว่นบางประมาณ 2 มิลลิเมตร หรือทุบให้แตก แบบทุบให้รสแรงกว่าและออกเร็วกว่า
3. ใส่ขิงลงน้ำเย็น ตั้งไฟกลาง พอเดือดลดไฟเป็นไฟอ่อน เคี่ยวเบาๆ 10-15 นาที
4. ปิดไฟ ปิดฝาพักอีก 3-5 นาที ให้กลิ่นขิงนิ่งลง
5. กรอง รินใส่แก้ว ใส่ความหวานตอนที่ชาลดความร้อนเล็กน้อย โดยเฉพาะน้ำผึ้งที่ไม่ควรใส่ตอนร้อนจัด

ถ้าเคี่ยวนานเกิน 25 นาที รสเผ็ดแรงขึ้นและมีกลิ่นฉุนแบบหนักๆ คนที่กระเพาะไวมักไม่ชอบ ถ้ารสไม่แรงพอ ให้เพิ่มปริมาณขิงหรือทุบให้ละเอียด ไม่ใช่ต้มนานขึ้น

ชาขิงสำเร็จรูป ขิงผง และขิงในขวด ต่างกันตรงไหน

แบบ	ข้อดี	ข้อควรดู
ขิงสดต้มเอง	ควบคุมความเข้มและความหวานได้	ต้องทำเอง เก็บชาที่ต้มแล้วได้ไม่นาน
ชาขิงผงสำเร็จรูป	ชงเร็ว พกง่าย	หลายยี่ห้อมีน้ำตาลเป็นส่วนผสมหลัก ดูฉลากว่าขิงกี่เปอร์เซ็นต์
ชาซองขิงอบแห้ง	สะอาดและวัดปริมาณง่าย	รสอ่อนกว่าต้มสด
น้ำขิงพร้อมดื่มขวด	หยิบดื่มได้ทันที	มักหวาน และบางยี่ห้อเติมสารปรุงแต่งรส

ชาขิงผงสำเร็จรูปบางยี่ห้อมีส่วนผสมแรกเป็นน้ำตาลทราย ให้ดูลำดับส่วนผสม ตัวแรกคือปริมาณมากที่สุด ใครกำลังนับน้ำตาลที่ควรกินต่อวัน อ่านเพิ่มได้ที่ น้ำตาลที่ควรกินต่อวัน และถ้าอยากดูวิธีอ่านฉลากอาหารทั้งหมด ดู อ่านฉลากโภชนาการ

ผลข้างเคียงที่ต้องรู้ไว้

NCCIH ระบุว่าขิงที่กินทางปากอาจทำให้ไม่สบายท้อง แสบร้อนกลางอก ท้องเสีย และระคายปากและคอ อาการเหล่านี้จะชัดขึ้นเมื่อดื่มชาเข้มหรือดื่มตอนท้องว่าง ถ้ามีกรดไหลย้อนอยู่แล้วเริ่มด้วยชาจางหลังอาหารและดูอาการ

ขนาดที่ลองได้ ไม่มีตัวเลขกลางสำหรับชาขิง NCCIH ไม่ได้ระบุขนาดไว้ ตัวเลข 1,000-1,950 มิลลิกรัมต่อวันที่เห็นในงานวิจัยเป็นผงขิงแคปซูล ไม่ควรเอาไปคูณหาจำนวนแก้วชา ถ้าจะดื่มประจำ วิธีที่ปลอดภัยคือเริ่มวันละ 1 แก้วจาง แล้วสังเกตร่างกาย

ชาขิงกับคนที่อยากลดน้ำหนักหรือหวังกันหวัด

สองข้อนี้เป็นสิ่งที่ถูกถามมากที่สุด และคำตอบตรงๆ คือยังไม่มีหลักฐานที่ NCCIH หยิบมาสนับสนุนทั้งสองเรื่อง ชาขิงที่ไม่หวานอาจช่วยในแง่เล็กๆ คือเป็นเครื่องดื่มไม่มีน้ำตาลที่ใช้แทนน้ำอัดลม ซึ่งเป็นผลจากน้ำตาลที่ไม่ได้กิน ไม่ใช่จากขิง ถ้าสนใจเมนูที่ช่วยเรื่องน้ำหนักแบบที่ทำได้จริง ดู อาหารที่ช่วยลดน้ำหนัก

ส่วนเรื่องภูมิคุ้มกัน การกินอาหารให้ครบมีผลมากกว่าเครื่องดื่มชนิดเดียว ลองอ่านรายการอาหารแบบที่ใช้ได้จริงใน อาหารเสริมภูมิคุ้มกัน

จิบอย่างไรเมื่อคลื่นไส้ ตัวอย่างวันที่แพ้ท้องหนัก

คนที่คลื่นไส้มักดื่มไม่ลงทีละแก้ว วิธีที่ใช้ได้จริงในครัวคือแบ่งเป็นจิบเล็กๆ ทั้งวัน ไม่ต้องรอให้ถึงเวลาอาหาร

• ต้มชาขิงจาง (ขิง 10-15 กรัมต่อน้ำ 500 มิลลิลิตร) เทใส่กระติกเก็บอุณหภูมิ ไว้ข้างเตียง
• ตื่นนอนแล้วจิบ 2-3 อึกก่อนลุกจากเตียง บางคนชอบกินขนมปังกรอบ 1-2 แผ่นร่วมด้วย
• จิบทีละ 30-50 มิลลิลิตร ทุก 1-2 ชั่วโมง ถ้าดื่มแล้วคลื่นไส้เพิ่มให้หยุดทันที
• เลี่ยงชาขิงร้อนจัดและกลิ่นฉุนแรง ชาขิงที่อุ่นหรือเย็นเล็กน้อยกลืนง่ายกว่าสำหรับคนเหม็นกลิ่นอาหาร

ตัวเลขข้างบนเป็นวิธีทำที่ปรับตามความสะดวกครัว ไม่ใช่ขนาดที่ผ่านการทดสอบทางคลินิก ถ้าอาเจียนจนกินอะไรไม่ได้ทั้งวัน ปัสสาวะสีเข้มหรือน้อยลง ให้ไปพบแพทย์ เพราะภาวะขาดน้ำต้องดูแลมากกว่าชาขิง

ขิงแบบอื่นในครัว ที่ได้รสขิงมากกว่าชา

ถ้าไม่ชอบดื่มน้ำขิง การใช้ขิงเป็นเครื่องปรุงก็ได้รสและกลิ่นเหมือนกัน และกินหลายครั้งต่อสัปดาห์ได้ง่ายกว่า

เมนู	ขิงที่ใช้ต่อ 2-3 ที่	วิธีทำสั้นๆ
ไก่ต้มขิง	ขิงแก่หั่นแว่น 30-40 กรัม	ต้มไก่กับขิง เคี่ยวไฟอ่อน 25-30 นาที ปรุงเกลือ
ปลานึ่งขิง	ขิงซอยเส้น 20-30 กรัม	โรยบนปลา นึ่ง 10-12 นาที ตามขนาดปลา
ข้าวต้มปลาใส่ขิงซอย	ขิงซอย 10-15 กรัม	ใส่ตอนข้าวต้มเดือด ไม่ต้องนาน
ผัดขิงใส่เห็ด	ขิงอ่อนซอยเส้น 40-50 กรัม	ผัดไฟแรง ไม่เกิน 3 นาที

เมนูเหล่านี้ไม่ได้การันตีผลทางสุขภาพแบบชา แต่ให้รสที่เด่นและน่ากินกว่าสำหรับคนที่ไม่ชอบรสเผ็ดอุ่นของน้ำขิง การลองหลายแบบก่อนตัดสินว่าขิงไม่เหมาะกับร่างกายเป็นวิธีที่สมเหตุสมผลกว่าการเลิกกินทั้งหมด

ซื้อและเก็บขิงให้ใช้ได้นาน

• เลือกขิงที่ผิวตึง ไม่เหี่ยว ไม่มีรอยช้ำหรือเมือก หัวหนักมือ
• เก็บในตู้เย็นช่องผัก ห่อกระดาษแล้วใส่ถุง ได้ราว 2-3 สัปดาห์ (ประมาณ) ถ้าเริ่มนิ่มหรือมีกลิ่นเปรี้ยวให้ทิ้ง
• ขิงหั่นแว่นแช่แข็งใส่ถุงซิป ใช้ต้มได้โดยไม่ต้องละลาย เก็บได้หลายเดือน
• ชาขิงที่ต้มแล้วเก็บตู้เย็นภาชนะปิดได้ไม่เกิน 3 วัน อุ่นอีกครั้งก่อนดื่ม

ถ้าพลาดตรงนี้แก้ยังไง

ปัญหา	สาเหตุ	วิธีแก้
รสจืดเกินไป	แว่นหนาไป หรือขิงอ่อนมาก	หั่นบางหรือทุบ ใช้ขิงแก่
เผ็ดแสบคอ	ขิงมากเกินไป หรือเคี่ยวนาน	เติมน้ำให้จางลง ลดเวลาเคี่ยว
ขุ่นมีตะกอน	ใช้ขิงขูดละเอียดแล้วไม่กรอง	กรองผ่านผ้าขาวบางหรือกระชอนถี่
กลิ่นเหม็นเขียว	ขิงอ่อนมากหรือเก็บไว้นาน	เปลี่ยนเป็นขิงแก่ที่สดใหม่ ทุบก่อนต้ม
ท้องไส้ปั่นป่วน	ชาเข้มหรือดื่มตอนท้องว่าง	ดื่มหลังอาหาร ลดเหลือครึ่งความเข้ม

ถ้าทำครั้งแรก

เริ่มจากขิงสด 20 กรัมต่อน้ำ 500 มิลลิลิตร ต้ม 10 นาที ดื่มอุ่นหลังอาหารไม่ใส่น้ำตาล ถ้าไม่มีอาการแสบท้อง ครั้งต่อไปค่อยเพิ่มความเข้ม ถ้ากำลังท้อง กำลังกินยาประจำ หรือจะใช้เพื่อบรรเทาอาการคลื่นไส้ที่เป็นต่อเนื่อง ให้ถามสูติแพทย์หรือเภสัชกรว่าดื่มเท่าไรเหมาะ และรายชื่อชาสมุนไพรอื่นที่ชงเปรียบเทียบได้อยู่ใน ชาสมุนไพร 15 ชนิด