ขัดหม้อดำและก้นหม้อไหม้ แยกก่อนว่าเป็นหม้ออะไร ดำด้านนอกหรือไหม้ด้านใน

ก้นหม้อไหม้ให้ใช้เวลาแทนแรง ใส่น้ำให้ท่วมคราบ เติมเบกกิ้งโซดา ต้มให้เดือดเบาๆ แล้วปล่อยให้คราบนิ่ม ส่วนหม้อที่ดำด้านนอกจากเขม่าต้องแช่ในน้ำร้อนผสมน้ำยาล้างจานแล้วขัดแยกอีกทาง ก่อนเริ่มอะไร ให้ดูว่าหม้อเป็นวัสดุไหน เพราะวิธีที่ใช้กับสเตนเลสทำให้อะลูมิเนียมดำหรือทำให้เคลือบอีนาเมลถลอกได้

ดูวัสดุหม้อก่อนเลือกวิธี

วัสดุ	ลักษณะ	ทนอะไรได้	ห้ามทำ
สเตนเลส	เงา แม่เหล็กอาจดูดติดหรือไม่ก็ได้	เบกกิ้งโซดา น้ำสบู่ ใยขัดอ่อน ใยพลาสติก	ขัดด้วยแปรงลวดแรงๆ เกลือก้อนที่ไม่ละลายทำให้เป็นหลุม
อะลูมิเนียมธรรมดา	เทาด้านเบา	น้ำสบู่ ใยพลาสติก	ต้มกรดนานๆ อาหารเปรี้ยวค้างในหม้อ
อะลูมิเนียมอะโนไดซ์	เทาเข้ม แข็ง ผิวเรียบ	น้ำสบู่ ใยพลาสติก	ใยเหล็กและน้ำด่างแรง
เคลือบอีนาเมล	เงามัน สีสด	แช่น้ำอุ่นสบู่ เบกกิ้งโซดาเนื้อครีม	ใยเหล็ก กระแทกขอบ
เหล็กหล่อ	หนัก ดำ	ตามวิธีทำความสะอาดเหล็กหล่อ ห้ามแช่นาน	สบู่แรงและแช่ข้ามคืน
เคลือบนอนสติ๊ก	ผิวเรียบดำหรือเทา	ฟองน้ำนุ่ม	ใยขัด ต้มด่างแรง ความร้อนสูงว่างเปล่า

Clemson ระบุว่าสเตนเลสทนทานมาก แต่เกลือที่ไม่ละลายกับอาหารเปรี้ยวหรือเค็มค้างในหม้อนานๆ จะทำให้ผิวเป็นหลุม ส่วนอะลูมิเนียมธรรมดาไม่ควรเก็บอาหารเปรี้ยวจัดไว้นาน เพราะกรดดึงอะลูมิเนียมออกมาและกัดผิวหม้อ หม้ออะโนไดซ์ทนกว่า หม้อที่เคยทำซอสมะเขือเทศแล้วดำด่างจึงควรล้างให้นุ่มนวลกว่าหม้อสเตนเลส

ก้นหม้อไหม้ด้านใน ต้มเบกกิ้งโซดา ใช้ได้ดีกับสเตนเลส

คราบไหม้คืออาหารที่ไหม้จนเป็นคาร์บอนติดแน่น แช่เปล่าๆ ไม่ได้ผล ต้องช่วยให้โครงสร้างคราบอ่อนตัว

1. เทอาหารที่ไหม้ออก เก็บแต่ส่วนที่เอาออกง่ายด้วยไม้พาย อย่าใช้ช้อนโลหะขูด
2. ใส่น้ำให้ท่วมคราบประมาณ 2 ถึง 3 เซนติเมตร
3. เติมเบกกิ้งโซดาประมาณ 3 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 ลิตร
4. ตั้งไฟกลางให้เดือดเบาๆ 10 ถึง 15 นาที ใช้ไม้พายขูดคราบที่เริ่มลอยออกมา
5. ปิดไฟ ทิ้งให้เย็นในหม้อ ถ้าคราบหนาให้ทิ้งไว้ข้ามคืน
6. เทน้ำทิ้ง ขัดด้วยฟองน้ำด้านหยาบหรือใยพลาสติก ล้างด้วยน้ำสบู่

ถ้าคราบยังไม่หมด

ทำรอบสองก่อนเปลี่ยนวิธี ถ้ายังมีจุดดำเล็กๆ ให้โรยเบกกิ้งโซดาแห้งบนใยพลาสติกชื้น แล้วขัดเป็นวงเล็กๆ สเตนเลสมีเสี้ยนเป็นเส้น ขัดตามเสี้ยนจะไม่เห็นรอย ใยเหล็กทำให้เป็นรอยขีดที่ยึดคราบรอบหน้า

ไหม้จากอาหารอะไร วิธีถึงต่างกัน

คราบไหม้แต่ละแบบมีโครงสร้างไม่เหมือนกัน รู้ว่าก้นหม้อไหม้จากอะไรช่วยเลือกตัวช่วยได้ตรง ไม่ต้องลองทุกสูตรจนหม้อเสีย

ไหม้จาก	ลักษณะคราบ	ตัวช่วยที่ได้ผล	เวลาโดยประมาณ
น้ำตาล คาราเมล น้ำเชื่อม	ดำแข็งมันวาว	น้ำเปล่าต้มเดือดเบาๆ น้ำตาลละลายน้ำร้อนได้เอง	10 ถึง 20 นาที
นม กะทิ ไข่	ฟิล์มสีน้ำตาลเหนียวติดก้น	แช่น้ำอุ่นสบู่ก่อน แล้วต้มเบกกิ้งโซดา	แช่ 1 ชั่วโมง ต้ม 15 นาที
ข้าว แป้ง โจ๊ก	แผ่นแข็งเป็นชั้น	แช่น้ำเปล่าข้ามคืนให้แป้งพองแล้วขูดด้วยไม้พาย	6 ถึง 8 ชั่วโมง
น้ำมันทอดซ้ำ เครื่องผัด	ฟิล์มน้ำตาลเหนียวแบบวานิช	เบกกิ้งโซดาเนื้อครีมพอกทิ้งไว้ แล้วขัดใยพลาสติก	พอก 30 นาที ทำ 2 ถึง 3 รอบ
ถั่วหรือแกงข้นที่เคี่ยวนาน	ถ่านดำร่วนกับชั้นแข็งด้านล่าง	ต้มเบกกิ้งโซดาตามขั้นตอนด้านบน ทิ้งข้ามคืน	1 คืน + ต้มซ้ำ

คราบน้ำตาลเป็นแบบเดียวที่ไม่ต้องใช้อะไรเลยนอกจากน้ำร้อน ถ้าใส่เบกกิ้งโซดาลงไปกับคาราเมลที่ร้อนจะเกิดฟองฟูล้นหม้อ จึงต้มน้ำเปล่าก่อนเสมอ ส่วนฟิล์มน้ำมันที่เป็นชั้นสีน้ำตาลเหนียว เกิดจากน้ำมันที่โดนความร้อนซ้ำจนเกาะเป็นชั้นแข็ง น้ำยาล้างจานธรรมดาละลายได้ช้า สารด่างอ่อนอย่างเบกกิ้งโซดาช่วยให้ชั้นนี้นิ่มเร็วขึ้น

ตัวอย่าง: หม้อสเตนเลสขนาด 24 เซนติเมตร ต้มโจ๊กไหม้

ใส่น้ำประมาณ 1.5 ลิตรให้ท่วมคราบ แช่ข้ามคืน เช้าใช้ไม้พายขูดแผ่นแป้งที่พองออก จะออกได้ราวครึ่งหนึ่ง จากนั้นเติมน้ำใหม่ 1 ลิตรกับเบกกิ้งโซดา 3 ช้อนโต๊ะ ต้มเบาๆ 15 นาที พักให้เย็น 30 นาที แล้วขัดด้วยใยพลาสติก รวมเวลาลงมือจริงไม่ถึง 30 นาที ที่เหลือคือเวลารอ ถ้าข้ามขั้นแช่แล้วไปขัดแห้งทันที จะใช้แรงมากกว่าหลายเท่าและได้รอยขีดเป็นของแถม

ไหม้แค่ไหนควรเลิกใช้หม้อ

ล้างสะอาดแล้วหม้อส่วนใหญ่ใช้ต่อได้ ยกเว้นอาการเหล่านี้

• ก้นหม้อโก่งจนวางบนเตาแล้วโยก ความร้อนเข้าไม่เท่ากันและไหม้ซ้ำง่าย ถ้าเป็นเตาแม่เหล็กไฟฟ้า เตาจะตรวจภาชนะไม่เจอหรือร้อนเป็นจุด
• หม้อนอนสติ๊กที่ไหม้จนผิวเคลือบพองหรือลอกเป็นแผ่น ตามที่ Clemson แนะนำให้เปลี่ยนเมื่อเคลือบเสื่อม
• หม้ออีนาเมลที่เคลือบด้านในแตกร้าวเป็นเส้นหรือบิ่นจนเห็นเหล็ก
• ก้นหม้ออะลูมิเนียมบางที่เป็นหลุมทะลุหรือบางจนกดแล้วยุบ

หม้อที่ยังดีแต่มีรอยคล้ำจางๆ เหลืออยู่ ใช้ต่อได้ รอยนั้นไม่ทำให้อาหารปนเปื้อน เป็นเรื่องความสวยงาม การขัดต่อจนเงาวับทำให้ผิวบางลงโดยไม่จำเป็น

หม้อดำด้านนอก เขม่าจากไฟต้องทำต่างจากคราบไหม้ข้างใน

เขม่าจากเตาแก๊สและเตาถ่านเป็นคราบคาร์บอนผสมน้ำมัน ติดผิวด้านนอกและก้นหม้อ ถ้าใช้ไฟแรงเปลวเลียข้างหม้อจะยิ่งดำ

1. แช่ทั้งใบหรือเฉพาะด้านนอกในกะละมังน้ำร้อนจัด ใส่น้ำยาล้างจาน 1 ถึง 2 ช้อนโต๊ะ 30 ถึง 60 นาที
2. ทาเบกกิ้งโซดาเนื้อครีมบนด้านนอกหม้อ ทิ้ง 20 ถึง 30 นาที
3. ขัดวนด้วยฟองน้ำด้านหยาบ อะลูมิเนียมใช้ใยพลาสติกแทน
4. ล้างน้ำสะอาด เช็ดแห้งทันที

หม้อดำเพราะไฟแรงเกินไปบ่อยๆ เป็นสัญญาณว่าใช้เตาผิด ไฟควรอยู่ใต้ก้นหม้อ ไม่ลามเลียข้าง เตาแก๊สที่เปลวเป็นสีเหลืองจะสร้างเขม่าเพิ่ม ดูวิธีเขี่ยรูไฟที่ล้างเตาแก๊ส

หม้ออะลูมิเนียม อย่าใช้ของแรงจนกลายเป็นสีดำถาวร

หม้ออะลูมิเนียมธรรมดามักไม่ทนสารด่างเข้มข้นและต้มด่างนาน ผิวจะเปลี่ยนเป็นสีเทาหมองหรือดำ แก้ไม่ได้ตลอด

• ใช้น้ำสบู่อุ่นแช่ 30 นาที ขัดด้วยใยพลาสติก
• ถ้าต้องต้มคราบ ใช้เบกกิ้งโซดาปริมาณน้อยและไม่เกิน 10 นาที ตรวจสีผิวหม้อระหว่างทำ
• ถ้าหม้อหมองจากการเก็บอาหารเปรี้ยว ต้มน้ำผสมน้ำส้มสายชูเล็กน้อยสั้นๆ ได้ แต่ล้างน้ำสะอาดทันที เป็นวิธีแก้เพื่อความสวยงามเท่านั้น
• หม้ออะลูมิเนียมที่ผิวเป็นหลุมลึกหรือหลุดลอกเป็นชั้น เปลี่ยนใหม่ ไม่ควรเก็บแกงเปรี้ยวหรือซุปเค็มในหม้อนั้น

หม้อเคลือบอีนาเมลและเหล็กหล่อ

หม้อเคลือบอีนาเมลรอยบิ่นเป็นสนิมได้ง่าย ห้ามใช้ใยเหล็กหรือผงขัดหยาบ แช่น้ำอุ่นผสมสบู่และเบกกิ้งโซดา 1 ชั่วโมงแล้วใช้ไม้พายพลาสติกขูดเบาๆ ถ้าเคลือบแตกจนเห็นเหล็กข้างใน ไม่ควรใช้ทำอาหารเปรี้ยวต่อ

หม้อเหล็กหล่อเสี่ยงสนิม ขั้นตอนเฉพาะอยู่ในเรื่องขจัดคราบสนิม และหลักการล้างเหล็กหล่อให้ไม่เสียผิวเคลือบมันบางๆ

ลืมหม้อบนเตาจนไหม้ดำสนิท ทำอย่างไรเป็นขั้นแรก

สถานการณ์ที่เจอบ่อยคือเปิดไฟต้มของแล้วลืม กลับมาเจอควันและก้นหม้อดำเป็นถ่าน ลำดับที่ปลอดภัยคือ

1. ปิดไฟและเปิดหน้าต่างทันที ไม่เปิดฝาหม้อเพื่อดูในขณะที่ยังมีควัน
2. ยกหม้อออกจากเตาด้วยผ้าหนาหรือถุงมือกันความร้อน วางบนไม้รองหรือพื้นที่ทนความร้อน
3. อย่าเทน้ำเย็นลงหม้อร้อน เพราะหม้อเกิดการช็อกความร้อน ก้นหม้ออะลูมิเนียมบางอาจบิดเบี้ยวและหม้อเคลือบอาจแตก รอให้เย็นลงจนจับได้
4. เมื่อเย็นแล้วค่อยเติมน้ำอุ่นและเบกกิ้งโซดา ตามขั้นตอนด้านบน
5. ตรวจก้นหม้อหลังล้าง ถ้าเป็นคลื่นนูนหรือกระดกจนเอียงบนเตา ให้เลิกใช้หรือใช้กับเตาไฟฟ้าแบน

ถ้าเกิดไฟลุกในหม้อ ห้ามเทน้ำ ให้ปิดฝาหม้อหรือใช้ผ้าเปียกหมาดคลุมให้ขาดอากาศ แล้วปิดแก๊ส

ใยขัดและอุปกรณ์ แต่ละแบบใช้กับอะไรได้

อุปกรณ์	ใช้กับ	ความแรง	ห้ามใช้กับ
ฟองน้ำนุ่ม	นอนสติ๊ก อีนาเมล	อ่อน	คราบไหม้หนา
ใยพลาสติกสีเขียวหรือไนลอน	สเตนเลส อะลูมิเนียม อีนาเมล	ปานกลาง	นอนสติ๊กใหม่
ใยเหล็กละเอียด	สเตนเลสเท่านั้นเมื่อคราบดื้อมาก	แรง	เกือบทุกอย่างยกเว้นสเตนเลสทึบ
ไม้พายไม้หรือพลาสติก	ขูดคราบนิ่มทุกชนิด	อ่อนมาก	ไม่มี
ผงขัดสเตนเลสผสมน้ำ	สเตนเลส	ปานกลาง	อะลูมิเนียมและเคลือบ

ใช้ไม้พายขูดก่อนขัดทุกครั้ง เพราะเอาชั้นคราบหนาออกด้วยแรงน้อยกว่าขัด และไม่ทำให้ผิวหม้อเป็นรอย

อะไรใช้ได้ อะไรเก็บไว้ก่อน

วิธี	ใช้กับ	ข้อดี	ข้อเสีย
ต้มเบกกิ้งโซดา	สเตนเลส	ปลอดภัยและถูก	ต้องรอ ทำอะลูมิเนียมหมองถ้านาน
แช่น้ำร้อนสบู่	ทุกชนิด	เสี่ยงน้อย	ไม่พอสำหรับคราบไหม้หนา
ผงขัดสเตนเลสเฉพาะทาง	สเตนเลส	ขัดเงาเร็ว	ฉลากต้องระบุ ห้ามใช้กับเคลือบ
ใยเหล็ก	สเตนเลสทึบเท่านั้นเมื่อจำเป็น	แรง	รอยขีดข่วน ไม่ใช้กับอะโนไดซ์ เคลือบ
น้ำยาฟอกขาว	ไม่แนะนำ	-	อันตราย ทำให้สเตนเลสด่าง

ป้องกันก้นหม้อไหม้รอบหน้า

• อุ่นหม้อสเตนเลสให้ร้อนก่อนใส่น้ำมันหรืออาหาร
• ใช้ไฟกลางถึงเบาสำหรับของที่มีแป้งหรือน้ำตาล แล้วคนก้นหม้อทุก 1 ถึง 2 นาที
• เลือกหม้อที่ก้นหนาหรือก้นสามชั้น ความร้อนกระจายดีกว่า
• ตั้งนาฬิกาเมื่อต้มของเคี่ยวนาน
• แช่หม้อทันทีหลังใช้ ก่อนอาหารแห้งติด

หม้อหุงข้าวไฟฟ้าก็มีเรื่องคราบไหม้ติดก้นคล้ายกัน วิธีดูแลดูได้ที่ทำความสะอาดหม้อหุงข้าว

ทำสองอย่างคือแช่หม้อทันทีหลังไหม้ด้วยน้ำเปล่า และดูวัสดุก่อนเลือกใยขัด ตรงนี้ช่วยให้หม้อรอดมากกว่าสูตรน้ำยาใดๆ