ทำความสะอาดเตาอบ: ล้างคราบมันและคราบไหม้ให้หมดโดยไม่ทำให้เคลือบเสีย

การทำความสะอาดเตาอบให้หมดคราบมันและคราบไหม้ ไม่จำเป็นต้องออกแรงขัดจนผนังเป็นรอย หัวใจคือถอดชิ้นส่วนออกมาแช่ ปล่อยให้สารทำความสะอาดทำงานนานพอ แล้วค่อยเช็ดออก วิธีที่ได้ผลที่สุดสำหรับบ้านส่วนใหญ่คือใช้เบกกิ้งโซดาผสมน้ำพอกทิ้งไว้ข้ามคืน ส่วนเตาที่มีโปรแกรมล้างอัตโนมัติก็ต้องใช้ให้ถูกวิธี

คราบในเตาอบเกิดจากไขมันที่กระเด็นแล้วโดนความร้อนซ้ำ ๆ รอบแรกยังเป็นคราบมันเหนียว รอบที่สองกลายเป็นฟิล์มสีเหลืองน้ำตาล รอบที่สามเริ่มกลายเป็นคราบดำแข็งคล้ายพลาสติก นี่คือเหตุผลที่คราบเก่ายากกว่าคราบใหม่หลายเท่า และเป็นเหตุผลที่การเช็ดเร็วหลังใช้งานคุ้มกว่าการล้างใหญ่ปีละครั้ง

ดูชนิดของเตาก่อนลงมือ เพราะวิธีล้างไม่เหมือนกัน

ก่อนหยิบน้ำยาใด ๆ ให้ดูก่อนว่าเตาที่บ้านเป็นแบบไหน เพราะผนังภายในแต่ละแบบทนสารเคมีและการขัดถูไม่เท่ากัน

ชนิดเตา	ลักษณะผนังด้านใน	วิธีที่เหมาะ	ข้อควรระวัง
เตาอบไฟฟ้าตั้งโต๊ะ	เคลือบสีเข้มหรือเคลือบอีนาเมลบาง	น้ำสบู่ล้างจานอุ่น ๆ เบกกิ้งโซดาเนื้อครีม	ห้ามใช้น้ำยาด่างแรง ห้ามใช้ใยขัดหยาบ
เตาอบบิลต์อินแบบมาตรฐาน	เคลือบอีนาเมลเรียบ	เบกกิ้งโซดาพอกข้ามคืน น้ำยาล้างเตาอบตามฉลาก	ระวังไม่ให้น้ำยาเข้าช่องพัดลมและซีลยาง
เตาอบแบบ Steam Clean	อีนาเมลเรียบ มีถาดรองน้ำ	ใช้โปรแกรมไอน้ำให้คราบอ่อน แล้วเช็ด	ต้องเติมน้ำตามที่คู่มือกำหนด
เตาอบแบบ Pyrolytic	อีนาเมลทนความร้อนสูงมาก	ใช้โปรแกรมเผาคราบ แล้วเช็ดเถ้า	ต้องนำถาดและตะแกรงออกก่อน ถ้าไม่ระบุว่าใส่ได้
เตาอบแก๊ส	ผนังเหล็กเคลือบ มีหัวเตาด้านล่าง	น้ำสบู่ เบกกิ้งโซดา	ระวังรูหัวเตาอุดตัน ห้ามฉีดน้ำยาเข้าไป

ถ้าไม่แน่ใจ ให้เปิดคู่มือหรือค้นเลขรุ่นของเตา ข้อความอย่าง "ห้ามใช้สารกัดกร่อน" หรือ "ห้ามใช้น้ำยาล้างเตาอบ" มักอยู่ในหัวข้อการดูแลรักษา เตาตั้งโต๊ะขนาดเล็กเป็นกลุ่มที่เสียหายบ่อยที่สุด เพราะผู้ใช้เอาวิธีของเตาใหญ่ไปใช้

เตรียมตัวก่อนล้าง ทำให้งานเบาลงครึ่งหนึ่ง

ขั้นเตรียมดูเหมือนเล็กน้อย แต่ข้ามไม่ได้ เพราะเกี่ยวกับความปลอดภัยและผลลัพธ์

1. ถอดปลั๊กหรือปิดเบรกเกอร์ของเตา และรอจนเย็นสนิท อย่างน้อย 1-2 ชั่วโมงหลังใช้งาน ผนังที่ยังอุ่นจะทำให้น้ำยาแห้งเร็วและเกิดคราบด่าง
2. นำถาด ตะแกรง รางเลื่อน และหลอดไฟครอบ (ถ้าถอดได้) ออกมาแยกล้าง
3. ปูผ้าเก่าหรือกระดาษหนังสือพิมพ์ใต้ประตูเตา เพราะน้ำและคราบจะหยดลงพื้นครัว
4. เตรียมถุงมือยางและผ้าไมโครไฟเบอร์ 2-3 ผืน ผืนหนึ่งสำหรับชุบน้ำยา อีกผืนสำหรับเช็ดน้ำสะอาด
5. เปิดหน้าต่างหรือเปิดพัดลมดูดอากาศ ถ้าจะใช้น้ำยาที่มีกลิ่นฉุน

อย่าลืมกวาดเศษอาหารที่ร่วงอยู่ก้นเตาออกก่อน โดยใช้แปรงนุ่มหรือกระดาษทิชชูแห้ง ถ้าเอาน้ำไปราดทั้งที่มีเศษอยู่ จะกลายเป็นก้อนเปียกเหนียวที่เช็ดยากกว่าเดิม

วิธีเบกกิ้งโซดา พอกข้ามคืนสำหรับคราบมันทั่วไป

วิธีนี้เป็นวิธีพื้นฐานที่เสี่ยงน้อยที่สุด เหมาะกับเตาเกือบทุกชนิดที่ผนังไม่ใช่เคลือบพิเศษ เบกกิ้งโซดามีฤทธิ์เป็นด่างอ่อน ช่วยทำให้ไขมันแตกตัว และเม็ดผงละเอียดช่วยขัดเบา ๆ โดยไม่ขีดข่วน

ส่วนผสมและขั้นตอน

• เบกกิ้งโซดา ประมาณ 1/2 ถ้วย (ปรับตามขนาดเตา)
• น้ำเปล่า 2-3 ช้อนโต๊ะ ค่อย ๆ ใส่จนเป็นเนื้อครีมข้นคล้ายสีทา
• น้ำส้มสายชูกลั่นขาว 1 ถ้วย ใส่ในขวดสเปรย์

ใช้นิ้วที่สวมถุงมือหรือแปรงทาเนื้อครีมให้ทั่วผนังด้านใน พื้นเตา และด้านในประตู ยกเว้นขดลวดความร้อน ช่องพัดลม และซีลยาง จากนั้นปิดประตูทิ้งไว้อย่างน้อย 8-12 ชั่วโมง หรือข้ามคืน คราบจะเปลี่ยนเป็นสีเข้มเพราะดูดไขมันเข้ามา ซึ่งเป็นสิ่งปกติ

เช้าวันรุ่งขึ้น ใช้ผ้าชื้นหรือฟองน้ำนุ่มเช็ดเนื้อครีมออกมาก่อนเป็นส่วนใหญ่ แล้วฉีดน้ำส้มสายชูตามบริเวณที่ยังเหลือเนื้อผง จะมีฟองฟู่ซึ่งช่วยดันคราบที่ติดอยู่ให้หลุด เช็ดอีกรอบด้วยผ้าชุบน้ำสะอาดจนไม่มีคราบขาวเหลือ

ถ้าคราบยังไม่ออกหมด

คราบไหม้ที่เป็นจุดดำแข็งมักไม่ออกในรอบเดียว ให้พอกซ้ำเฉพาะจุดและทิ้งไว้อีกหนึ่งคืน อย่าใช้ของมีคมงัดแรง ๆ ถ้าจำเป็นให้ใช้ไม้พายพลาสติกหรือบัตรเก่าขูดเบา ๆ ในมุมแบน ตามด้วยการเช็ดชื้น ผนังอีนาเมลถ้าถลอกจนเห็นโลหะ จะเริ่มเป็นสนิมและล้างยากกว่าเดิม

วิธีไอน้ำ สำหรับคราบเบาและการบำรุงรักษาประจำเดือน

ถ้าเตาไม่มีโปรแกรม Steam Clean ก็ทำเองได้แบบง่าย ๆ ใส่น้ำ 1 ถ้วยกับน้ำมะนาวหรือน้ำส้มสายชูเล็กน้อยในชามที่ทนความร้อน วางกลางเตา แล้วอบที่ประมาณ 120-150 องศาเซลเซียสประมาณ 20-30 นาที ปล่อยให้ไอน้ำอุ่นอยู่ในเตาโดยไม่เปิดประตูอีก 10-15 นาที จากนั้นใช้ผ้าเช็ดคราบที่อ่อนตัวออกได้ง่าย

วิธีนี้ไม่เหมาะกับคราบไหม้หนาแต่ดีมากสำหรับการดูแลทุกเดือน เพราะคราบยังอยู่ในสภาพมันเหนียวไม่ใช่คราบแข็ง และช่วยลดกลิ่นอบเก่าที่ติดอยู่ในเตาได้ด้วย

ล้างถาดและตะแกรงให้สะอาด จุดที่คราบหนักที่สุด

ชิ้นส่วนที่ถอดออกมาได้มักมีคราบไหม้หนากว่าผนังเตา เพราะอาหารสัมผัสโดยตรง ใช้วิธีแช่แทนการขัดแรง

1. ใส่ถาดลงในอ่างหรือกะละมังใหญ่ เติมน้ำร้อนที่ร้อนจัดแต่ไม่ถึงกับลวกมือ
2. ใส่น้ำยาล้างจานประมาณ 2 ช้อนโต๊ะ และเบกกิ้งโซดาครึ่งถ้วย
3. แช่อย่างน้อย 1-2 ชั่วโมง ถ้าคราบหนามากแช่ข้ามคืน
4. ใช้ฟองน้ำด้านหยาบหรือแปรงขนแข็งขัดตามร่อง แล้วล้างน้ำสะอาด
5. ผึ่งให้แห้งสนิทก่อนใส่คืนเข้าเตา

ถาดเคลือบนอนสติ๊กหรือถาดอะลูมิเนียมแอโนไดซ์ ไม่ควรขัดด้วยใยเหล็ก เพราะผิวเคลือบจะถลอกและอาหารจะติดมากขึ้นในการอบครั้งต่อไป ส่วนตะแกรงสเตนเลสทนกว่า ใช้แปรงลวดอ่อนได้ถ้าคู่มือไม่ห้าม

น้ำยาล้างเตาอบเฉพาะทาง ใช้เมื่อไรและใช้อย่างไรให้ปลอดภัย

เมื่อคราบหนาเป็นปีและวิธีธรรมชาติไม่เพียงพอ น้ำยาล้างเตาอบแบบเจลหรือโฟมจะแรงกว่า แต่ส่วนใหญ่เป็นสูตรด่างจัด MedlinePlus ของหอสมุดแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าน้ำยาล้างเตาอบเป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์ที่มีโซเดียมไฮดรอกไซด์ ซึ่งโดนผิวแล้วไหม้ได้ และโดนตาแล้วปวดแสบรุนแรงถึงขั้นสูญเสียการมองเห็น ข้อปฏิบัติมีดังนี้

• อ่านฉลากว่าใช้กับเตาชนิดนั้นได้หรือไม่ เตาตั้งโต๊ะและเตาที่มีผนังเคลือบพิเศษหลายรุ่นห้ามใช้
• สวมถุงมือยาง แว่นตา และเปิดอากาศถ่ายเท
• ฉีดหรือทาตามเวลาที่ฉลากกำหนด ไม่ใช่ทิ้งนานกว่าเพื่อให้ได้ผลมากขึ้น เพราะบางสูตรจะกัดผิวเคลือบ
• ห้ามผสมกับน้ำยาอื่น โดยเฉพาะน้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาล้างห้องน้ำที่มีกรด เพราะอาจเกิดก๊าซอันตราย
• ล้างออกให้หมดหลายรอบ แล้วเปิดเตาเปล่าที่อุณหภูมิต่ำสักครู่เพื่อไล่กลิ่นเคมี ก่อนใช้ทำอาหารจริง

อย่าฉีดน้ำยาเข้าไปที่ขดลวดความร้อน เซ็นเซอร์ หรือช่องพัดลม ถ้ามีส่วนไหนที่ไม่แน่ใจ ให้เช็ดด้วยผ้าชื้นแทน

ทำความสะอาดกระจกประตูและซีลยาง

กระจกประตูเตามักมีคราบมันเกาะเป็นฝ้าทั้งด้านนอกและด้านใน แต่หลายคนข้าม เพราะถอดยาก ถ้าเตามีระบบถอดกระจกชั้นในออกมาล้างได้ ให้ทำตามคู่มือและล้างด้วยน้ำสบู่ แต่ถ้าถอดไม่ได้ ให้ใช้เนื้อครีมเบกกิ้งโซดาทาที่กระจกด้านใน ทิ้งไว้ 20-30 นาที แล้วเช็ดด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ จากนั้นเช็ดด้วยน้ำส้มสายชูผสมน้ำอย่างละครึ่งเพื่อลบรอยขาว

ซีลยางรอบประตูให้เช็ดเบา ๆ ด้วยผ้าชุบน้ำสบู่อ่อน ๆ ห้ามแช่หรือใช้น้ำยาเข้มข้น เพราะยางจะแข็งกรอบ ซึ่งทำให้ปิดไม่สนิท ความร้อนรั่ว และกินไฟมากขึ้น

ห้าอย่างที่ทำให้เคลือบเสียหรือคราบกลับมาเร็ว

สิ่งที่ทำ	ผลที่ตามมา	ทำแทนยังไง
ใช้ใยเหล็กขัดผนังเคลือบ	รอยขีดเล็กๆ กลายเป็นที่ยึดของคราบรอบต่อไปและเป็นจุดสนิม	ฟองน้ำด้านนุ่มกับเบกกิ้งโซดา
ล้างตอนเตายังร้อน	น้ำเย็นกระทบผนังร้อนทำให้เคลือบร้าว น้ำยาระเหยก่อนทำงาน	รอเย็นสนิท 1 ถึง 2 ชั่วโมง
ใช้น้ำมากเกิน	น้ำไหลเข้าช่องระบายอากาศหรือแผงควบคุม ระบบไฟฟ้าเสีย	ผ้าบิดหมาด เช็ดหลายรอบ
เช็ดน้ำยาออกไม่หมด	เตาร้อนรอบหน้าแล้วส่งกลิ่นฉุน ติดอาหาร	เช็ดน้ำสะอาด 2 รอบ แล้วเปิดเตาเปล่าไล่กลิ่น
เปิดโปรแกรมเผาคราบทั้งที่คราบหนา	ควันมาก ห้องเหม็น	เช็ดส่วนที่ล้างได้ออกก่อนเปิดโปรแกรม

ตารางความถี่ ทำแค่นี้ก็ไม่ต้องล้างใหญ่บ่อย

ความถี่	สิ่งที่ควรทำ	เวลาที่ใช้โดยประมาณ
ทุกครั้งหลังอบ (เมื่อเตาเย็น)	เช็ดคราบกระเด็นและเศษอาหารด้วยผ้าชื้น	2-3 นาที
ทุกเดือน	อบไอน้ำน้ำส้มสายชูหรือมะนาว เช็ดกระจกประตูและซีลยาง	ประมาณ 30 นาที
ทุก 2-3 เดือน	พอกเบกกิ้งโซดาข้ามคืน ล้างถาดและตะแกรง	ใช้เวลาลงมือ 20-30 นาที
ปีละครั้งหรือเมื่อมีคราบหนา	ใช้น้ำยาล้างเตาอบเฉพาะทาง (ถ้าเตารองรับ)	ประมาณ 1 ชั่วโมงรวมเวลารอ

ลดคราบตั้งแต่ต้นได้ด้วยการวางถาดรองหรือกระดาษไขใต้อาหารที่ไขมันกระเด็น เช่น ไก่ย่าง หมูสามชั้น หรือขนมที่ฟูล้น และปิดฝาอาหารด้วยฟอยล์ในช่วงแรกของการอบ ถ้าเตามีคราบหนักจนมีควัน ควรทำความสะอาดก่อนใช้งานต่อ เพราะคราบไขมันสะสมเสี่ยงติดไฟและทำให้กลิ่นเข้าไปในอาหาร

อย่าลืมอุปกรณ์ข้างเคียงในครัวที่มีคราบแบบเดียวกัน

คราบไขมันที่ติดเตาอบมักมาพร้อมกับคราบที่เครื่องใช้ใกล้เคียงกัน ถ้าทำเตาอบเสร็จแล้วยังมีแรง ลองล้างต่อกับไมโครเวฟที่สะสมคราบอาหารกระเด็นคล้ายกัน หรือเตาแก๊สที่มักมีคราบมันเหนียวรอบหัวเตา และแอร์ฟรายเออร์ที่มีคราบน้ำมันในตะกร้าและขดลวดความร้อน การทำพร้อมกันช่วยให้ใช้ผ้าและน้ำยาครั้งเดียวคุ้มกว่า และถ้าอยากให้งานครัวทั้งหมดเป็นระบบ ลองดูตารางทำความสะอาดบ้านรายสัปดาห์เพื่อจัดเวลาให้สม่ำเสมอ

ถ้าจะล้างเตาอบสุดสัปดาห์นี้

เริ่มคืนวันศุกร์ด้วยการพอกเบกกิ้งโซดาและแช่ถาดทิ้งไว้ เช้าวันเสาร์เช็ดออก ฉีดน้ำส้มสายชู เช็ดน้ำสะอาด แล้วเปิดเตาเปล่าที่ไฟต่ำ 10 นาทีให้แห้ง ใช้เวลาลงมือจริงไม่ถึงชั่วโมง ถ้าเตามีซีลยางขาด ขดลวดมีรอยไหม้เป็นจุด หรือมีกลิ่นไหม้ที่ไม่หายหลังล้าง ให้ถามศูนย์บริการของยี่ห้อนั้นเรื่องเปลี่ยนซีลหรือตรวจขดลวด อย่าใช้งานต่อไปเรื่อยๆ