ม่านกันความร้อน แบบไหนดี ดูสี ความทึบ และวิธีติด

ห้องที่ร้อนเพราะแดดบ่ายส่องหน้าต่างตรงๆ แก้ได้ด้วยม่าน แต่ต้องเลือกให้ถูกสามเรื่อง สีด้านที่หันออกนอกบ้าน ความทึบของผ้า และวิธีติดที่ปิดช่องรอบหน้าต่างให้มิด สามเรื่องนี้สำคัญกว่าคำว่า "กันยูวี" หรือ "กันร้อน 99%" บนป้ายราคา

ข้อมูลประสิทธิภาพในหน้านี้มาจาก Efficient Window Coverings โครงการให้ข้อมูลเรื่องวัสดุปิดหน้าต่างที่พัฒนาร่วมกับห้องปฏิบัติการวิจัยด้านพลังงานในสหรัฐฯ ตัวเลขวัดในสภาพมาตรฐาน ห้องจริงต่างกันตามทิศ ขนาดกระจก และชายคา ใช้เป็นตัวเทียบระหว่างแบบได้ดี

ม่านช่วยได้แค่ไหน

Efficient Window Coverings ระบุว่าผ้าม่านลดความร้อนจากแดดที่เข้ามาทางหน้าต่างได้ประมาณ 20 ถึง 60 เปอร์เซ็นต์ ขึ้นกับสีและความทึบของผ้า และให้ผลชัดกับกระจกใสธรรมดามากกว่ากระจกที่เคลือบสารลดความร้อน (low-e) อยู่แล้ว

ช่วง 20 ถึง 60 เปอร์เซ็นต์กว้างมาก ความต่างนี้มาจากการเลือกล้วนๆ ม่านผ้าบางสีเข้มอยู่ปลายล่าง ม่านทึบที่หันด้านสีอ่อนออกนอกหน้าต่างอยู่ปลายบน เพราะฉะนั้นม่านสองผืนราคาใกล้กันให้ผลต่างกันเป็นเท่าตัวได้

ส่วนการกันความร้อนผ่านเนื้อผ้า (ค่าความเป็นฉนวน R) แหล่งเดียวกันระบุว่าม่านทั่วไปเพิ่มได้ไม่เกินประมาณ R-1 ม่านช่วยเรื่องแดดเป็นหลัก ส่วนอากาศร้อนรอบบ้านที่ซึมผ่านกระจกยังเข้ามาได้ ถ้าห้องร้อนทั้งวันแม้ตอนไม่มีแดด ปัญหาน่าจะอยู่ที่หลังคาหรือผนังด้วย ดูวิธีจัดการทั้งบ้านได้ที่วิธีทำให้บ้านเย็น

สีด้านนอกสำคัญกว่าสีด้านใน

แดดที่ทะลุกระจกเข้ามาโดนม่าน ถ้าผ้าสีเข้ม ผ้าจะดูดแสงแล้วร้อนเอง ความร้อนนั้นแผ่เข้าห้องต่อ ถ้าผ้าสีอ่อนหรือมีชั้นสะท้อนแสง แสงส่วนหนึ่งจะสะท้อนกลับออกทางกระจก Efficient Window Coverings แนะนำม่านที่ด้านหลัง (ฝั่งหันออกนอกหน้าต่าง) เป็นสีอ่อนหรือสะท้อนแสงด้วยเหตุนี้

ข่าวดีคือสีด้านในที่หันเข้าห้องเลือกได้ตามใจ ม่านสีกรมท่าหรือสีเขียวเข้มที่ซับหลังด้วยผ้าสีขาวหรือเงิน ให้ทั้งสีที่ชอบและผลกันร้อน วิธีดูตอนซื้อคือพลิกด้านหลังม่าน ถ้าเป็นผ้าสีเดียวกับด้านหน้าทั้งผืน ฝั่งที่หันออกนอกหน้าต่างก็สีนั้นด้วย

เทียบม่านแต่ละแบบ

แบบ	กันแดดได้ดีแค่ไหน	ข้อดี	ข้อควรรู้
ม่านผ้าบาง โปร่งแสง	น้อย	ห้องสว่าง ดูโล่ง	ใช้เป็นชั้นในคู่กับม่านทึบ
ม่านผ้าทึบ ซับหลังสีอ่อน	ดี	ราคาไม่สูง หาง่าย	ต้องแนบขอบหน้าต่างถึงจะได้ผลเต็ม
ม่านทึบแสง (blackout) มีชั้นซับ	ดีมาก	มืดสนิท เหมาะห้องนอน	หนัก ต้องใช้รางแข็งแรง ห้องมืดตอนกลางวัน
ม่านรังผึ้ง (cellular shade)	ดี ถึงดีมากเมื่อมีรางข้าง	เป็นฉนวนในตัว	ราคาสูงกว่า ต้องวัดพอดีกรอบ
มู่ลี่หรือมุ้งกันแดดติดภายนอก	ดีที่สุด	หยุดแดดก่อนถึงกระจก	ติดตั้งยากกว่า โดนฝนโดนฝุ่น

ม่านรังผึ้งมีโพรงอากาศเป็นช่องๆ ด้านใน Efficient Window Coverings ระบุว่าม่านรังผึ้งที่เป็นฉนวนเพิ่มค่า R ได้ราว 1 ถึง 2 และขึ้นไปราว 4 เมื่อมีรางข้างปิดขอบ ถ้าผิวด้านนอกสะท้อนแสง ก็ลดความร้อนจากแดดได้ด้วย

ติดด้านนอกได้ผลกว่าเยอะ

ถ้าเป็นไปได้ ให้หยุดแดดก่อนแดดจะถึงกระจก ตัวเลขจาก Efficient Window Coverings แสดงชัด มุ้งกันแดดที่ติดภายนอกมีค่าสัมประสิทธิ์การบังแดดราว 0.14 ถึง 0.33 ส่วนวัสดุเดียวกันเมื่อติดด้านในอยู่ราว 0.50 ถึง 0.70 ตัวเลขยิ่งต่ำยิ่งกันความร้อนได้ดี หมายความว่าวัสดุเดียวกัน ติดข้างนอกกันแดดได้ดีกว่าข้างในหลายเท่า

ความโปร่งของผ้ากันแดดภายนอก (openness factor) มีตั้งแต่ราว 1 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ แหล่งเดียวกันระบุว่าค่านี้ทำให้ประสิทธิภาพต่างกันราว 5 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ ส่วนสีทำให้ต่างกันได้ตั้งแต่ 5 จนถึง 100 เปอร์เซ็นต์ ผ้าที่ทอโปร่งมากจะมองออกไปเห็นวิวชัดแต่กันแดดน้อยลง

สำหรับบ้านเรา ทางเลือกด้านนอกที่ใช้กันบ่อยคือกันสาด ระแนง หรือม่านม้วนกันแดดที่ระเบียง ถ้าเป็นคอนโดที่ห้ามติดอะไรด้านนอก ก็กลับมาใช้ม่านด้านในที่เลือกตามหลักข้างบน

อ่านคำบนป้ายให้ออก

ป้ายม่านในร้านมีคำโฆษณาหลายคำ บางคำบอกเรื่องแสง บางคำบอกเรื่องความร้อน และไม่ได้แปลว่าเรื่องเดียวกัน

คำบนป้าย	มักหมายถึง	ถามต่อหรือดูอะไร
Blackout หรือ ทึบแสง 100%	แสงลอดผ่านเนื้อผ้าน้อยมาก	ด้านหลังสีอะไร ถ้าเข้มทั้งผืนจะร้อนเอง
Dim-out หรือ ทึบแสงบางส่วน	ห้องสลัวแต่ไม่มืดสนิท	กันแดดได้น้อยกว่า blackout
กันยูวี	ลดรังสียูวีที่ทำให้เฟอร์นิเจอร์ซีด	ไม่ได้บอกว่ากันความร้อนได้แค่ไหน
Thermal หรือ ผ้าซับฉนวน	มีชั้นโฟมหรือผ้าหนาซับด้านหลัง	ชั้นซับเป็นสีอะไร ซักได้ไหม
กันร้อน 90% หรือตัวเลขสูงๆ	ตัวเลขจากผู้ขาย มักไม่บอกวิธีวัด	ขอดูผลทดสอบ ถ้าไม่มี ใช้หลักสีและความทึบตัดสินแทน

วิธีทดสอบง่ายๆ ในร้าน คือเอาผ้าตัวอย่างทาบไฟส่องหรือไฟฉายมือถือจากด้านหลัง ถ้าแสงลอดผ่านเป็นจุดๆ ผ้ายังไม่ทึบพอสำหรับหน้าต่างแดดบ่าย แล้วพลิกดูด้านหลังว่าสีอ่อนหรือมีชั้นเงินไหม

งบน้อย เริ่มจากตรงไหน

ถ้าไม่ได้จะเปลี่ยนม่านทั้งบ้าน ให้ไล่ตามลำดับนี้

1. หาหน้าต่างที่ร้อนที่สุดก่อน มักเป็นบานใหญ่ทิศตะวันตก หรือห้องที่เปิดแอร์นานที่สุด เปลี่ยนแค่บานนั้นก่อน
2. ถ้าม่านเดิมยังดีแต่บาง ไม่ต้องทิ้ง เพิ่มผ้าซับหลังสีอ่อนเย็บติดหรือใช้ตะขอแขวนคู่ ร้านม่านหลายร้านรับทำ
3. แก้ช่องลอดก่อนซื้อผ้าใหม่ ย้ายรางให้สูงขึ้นและกว้างขึ้น ติดตีนตุ๊กแกที่ขอบ งานนี้ใช้งบน้อยกว่าเปลี่ยนม่านทั้งผืน
4. ถ้าทำได้ ติดกันสาดหรือระแนงด้านนอกหน้าต่างทิศตะวันตก แก้ที่ต้นเหตุ

ทางลัดที่ไม่ควรทำคือแปะฟอยล์อลูมิเนียมหรือกระดาษเงินบนกระจกด้านใน ห้องจะมืดทั้งวันเปิดปิดไม่ได้ ลอกออกยากเพราะกาวติดกระจก และดูไม่สวยทั้งในและนอกห้อง ม่านที่เลื่อนเปิดได้ตอนไม่มีแดดใช้งานได้จริงกว่ามาก

ถ้าบ้านมีเด็กเล็ก เลือกม่านรังผึ้งหรือม่านม้วนแบบไร้สาย หรือแบบที่สายดึงยึดติดผนังด้วยตัวเก็บสาย สายม่านที่ห้อยเป็นห่วงยาวไม่ควรอยู่ใกล้เตียงเด็กหรือโซฟาที่เด็กปีนได้

วัดและติดให้ปิดช่องรอบหน้าต่าง

แหล่งข้อมูลเดียวกันระบุว่าม่านที่ยาวถึงพื้นและมีผ้าซับฉนวน คือตัวเลือกแบบทั่วไปที่ได้ผลดีที่สุด และยิ่งแนบกับขอบหน้าต่างหรือพื้นมากเท่าไรยิ่งดี เพราะอากาศร้อนระหว่างม่านกับกระจกจะรั่วออกทางช่องบนล่างและด้านข้าง การติดแถบตีนตุ๊กแกที่ขอบม่านกับผนังช่วยได้อีก

ขั้นตอนวัด (ใช้เวลาราว 15 นาทีต่อหน้าต่าง)

1. วัดความกว้างกรอบหน้าต่าง แล้วบวกเพิ่มด้านละ 15 ถึง 20 เซนติเมตร ม่านจะได้ทับผนังข้างๆ ไม่มีแสงลอดขอบ
2. ติดรางให้สูงกว่าขอบบนกรอบหน้าต่างราว 10 ถึง 15 เซนติเมตร หรือติดใกล้เพดาน ช่องบนจะแคบลง
3. วัดความยาวจากรางถึงพื้น หักออก 1 ถึง 2 เซนติเมตร ให้ชายม่านเกือบแตะพื้นแต่ไม่ลากพื้น
4. ความกว้างผ้ารวมควรเป็นราว 1.5 ถึง 2 เท่าของความกว้างราง ม่านจะมีจีบเต็มตอนปิด ไม่ตึงจนเห็นช่อง

ตัวเลขระยะเผื่อในขั้นตอนนี้เป็นค่าที่ช่างม่านใช้กันทั่วไป ไม่ได้มาจากแหล่งอ้างอิง ปรับได้ตามพื้นที่ผนัง

ถ้ารางติดในวงกบหรือหน้าต่างอยู่ชิดมุมห้อง จนเผื่อด้านข้างไม่ได้ ให้ใช้รางแบบมีขาโค้งเข้าหาผนังที่ปลาย (wrap-around) หรือแถบตีนตุ๊กแกยึดขอบม่านกับวงกบ

จัดห้องตามทิศ

ลองดูตัวอย่างสมมติ คอนโดห้องหนึ่งมีหน้าต่างบานใหญ่ทิศตะวันตกในห้องนั่งเล่น และหน้าต่างเล็กทิศเหนือในห้องนอน

• ห้องนั่งเล่นทิศตะวันตก แดดบ่ายหนักที่สุด ใช้ม่านสองชั้น ชั้นในผ้าโปร่งสำหรับช่วงเช้า ชั้นนอกม่านทึบซับหลังสีอ่อนยาวถึงพื้น ปิดตั้งแต่ราวบ่ายโมง
• ห้องนอนทิศเหนือ แดดตรงน้อย ใช้ม่านทึบแสงเพื่อการนอนเป็นหลัก เรื่องกันร้อนเป็นผลพลอยได้
• ห้องที่มีหน้าต่างทิศใต้ แดดเฉียงทั้งวัน ชายคาหรือกันสาดด้านนอกช่วยได้มาก ด้านในใช้ม่านซับหลังสีอ่อน

การปิดม่านฝั่งแดดตอนบ่ายช่วยให้แอร์ไม่ต้องทำงานหนักเท่าเดิม ส่วนจะลดค่าไฟได้เท่าไร ขึ้นกับขนาดแอร์และชั่วโมงใช้งาน วิธีคิดค่าไฟแอร์อยู่ที่ค่าไฟแอร์ต่อเดือน คิดยังไง ถ้ากำลังจัดห้องนอนใหม่ทั้งห้อง ไอเดียเรื่องสีและผ้าอยู่ที่ไอเดียแต่งห้องนอน

ดูแลม่านกันร้อนให้ใช้ได้นาน

ผ้าซับหลังสีอ่อนหรือชั้นเคลือบสะท้อนแสงเป็นส่วนที่ทำงานหนัก แต่ก็เสื่อมง่ายกว่าผ้าหน้า

1. อ่านป้ายก่อนซัก ม่านที่มีชั้นเคลือบด้านหลังหลายรุ่นห้ามซักเครื่องหรือห้ามซักน้ำร้อน เพราะชั้นเคลือบจะแตกลอก
2. ปัดฝุ่นด้วยหัวแปรงเครื่องดูดฝุ่นเดือนละครั้ง ฝุ่นที่เกาะชั้นสีอ่อนทำให้สะท้อนแสงได้น้อยลง
3. ตากในที่ร่มลมผ่าน อย่าบิดผ้าแรง ชั้นเคลือบจะเป็นรอยยับถาวร
4. ตรวจขอบล่างทุกต้นหน้าฝน ถ้ามีน้ำซึมจากหน้าต่าง ขอบม่านจะขึ้นรา

วิธีซักและถอดม่านแต่ละแบบอยู่ในวิธีซักผ้าม่าน

สรุปเลือกม่านกันความร้อน

เรื่อง	ทำ	ห้ามทำ
สี	ด้านที่หันออกนอกหน้าต่างสีอ่อนหรือสะท้อนแสง	ใช้ผ้าสีเข้มล้วนทั้งสองด้านกับหน้าต่างแดดบ่าย
ความทึบ	ผ้าทึบมีชั้นซับ หรือม่านรังผึ้ง	หวังผลจากม่านโปร่งชั้นเดียว
ขนาด	กว้างกว่ากรอบด้านละ 15 ถึง 20 ซม. ยาวเกือบถึงพื้น	ติดม่านพอดีกรอบจนแสงลอดขอบ
ตำแหน่ง	กันแดดภายนอกถ้าทำได้	ลงทุนม่านแพงทั้งที่ติดกันสาดได้ถูกกว่า
การใช้งาน	ปิดฝั่งแดดตามช่วงเวลา	เปิดค้างตอนแดดส่องเพราะลืม