เชื้อราในบ้านกลับมาซ้ำ: กำจัดให้ถูกจุด แล้วตัดต้นเหตุความชื้น

ราที่เช็ดออกแล้วกลับมาในสองสามสัปดาห์ แปลว่าเราเอาราออกแต่ยังไม่ได้เอาน้ำออก งานจึงมีสองครึ่งเสมอ ครึ่งแรกคือขัดราที่เห็นออกจากพื้นผิวโดยไม่ให้สปอร์ฟุ้งไปทั้งบ้าน ครึ่งหลังคือหาว่าความชื้นตรงนั้นมาจากไหนแล้วปิดทาง ถ้าทำแค่ครึ่งแรก เท่ากับนัดราไว้เจอกันรอบหน้า

บ้านในไทยมีอาหารของราครบ ทั้งฝุ่น ไม้ กระดาษ ผ้า และอากาศอุ่นเกือบทั้งปี ตัวแปรเดียวที่เราคุมได้จริงคือน้ำกับความชื้น

ทำเองได้ หรือควรเรียกคนมาดู

ตัดสินตรงนี้ก่อนหยิบแปรง EPA ใช้เกณฑ์ว่าถ้าพื้นที่ราไม่เกินราว 10 ตารางฟุต หรือประมาณ 0.9 ตารางเมตร (เล็กกว่าผนังขนาด 1 x 1 เมตรเล็กน้อย) เจ้าของบ้านส่วนใหญ่จัดการเองได้ ถ้ามากกว่านั้นให้ศึกษาแนวทางการกำจัดราของ EPA หรือจ้างผู้เชี่ยวชาญ

สถานการณ์	ทำเองได้ไหม
จุดราบนซิลิโคน ยาแนว ขอบหน้าต่าง	ได้
ราบนผนังทาสีรวมกันไม่ถึง 1 ตารางเมตร	ได้ ถ้าคนทำไม่มีโรคทางเดินหายใจ
ราเต็มผนังห้องหรือหลายห้อง	ควรเรียกผู้เชี่ยวชาญ
ฝ้าเพดานมีคราบน้ำขยายวงและราขึ้น	เรียกช่างหาจุดรั่วหลังคาหรือท่อก่อน
หลังน้ำท่วมหรือท่อแตก ผนังเปียกทั้งแถบ	เรียกผู้เชี่ยวชาญ
กลิ่นอับแรงแต่หาราไม่เจอ	ให้ช่างเปิดตรวจหลังผนังหรือในฝ้า
ราในแอร์หรือท่อลม	ให้ช่างแอร์ล้าง อย่าเปิดเครื่องเป่าต่อ

CDC ระบุว่าคนที่เป็นหอบหืดหรือแพ้ราอาจมีปฏิกิริยารุนแรง และคนภูมิคุ้มกันต่ำหรือมีโรคปอดเรื้อรังอาจติดเชื้อราในปอดได้ บ้านที่มีคนกลุ่มนี้ให้คนอื่นเป็นคนทำ และให้คนกลุ่มนี้ออกจากห้องระหว่างทำความสะอาด

อ่านตำแหน่งรา แล้วจะรู้ว่าน้ำมาจากไหน

ราขึ้นตรงที่น้ำอยู่ ตำแหน่งจึงบอกต้นเหตุได้ดีกว่าสีหรือรูปร่าง

ราขึ้นที่	น้ำมาจาก	แก้ที่
มุมบนของผนังด้านนอกบ้าน	ฝนซึมผ่านผนังหรือรอยต่อวงกบ	ซ่อมรอยร้าวผนังนอก ยาแนววงกบ
ใต้ขอบหน้าต่างห้องที่เปิดแอร์	ไอน้ำควบแน่นบนกระจกเย็น	เช็ดหยดน้ำทุกเช้า ตั้งแอร์ไม่ต่ำเกินไป
เพดานห้องน้ำ	ไอน้ำจากการอาบน้ำอุ่น	พัดลมดูดอากาศ 20 ถึง 30 นาทีหลังอาบ
ผนังเป็นวงคราบน้ำสีเหลือง	หลังคาหรือท่อในผนังรั่ว	หาจุดรั่วก่อนทำอย่างอื่น
หลังตู้เสื้อผ้าที่ชิดผนัง	อากาศไม่ผ่าน ผนังเย็นกว่าห้อง	ขยับตู้ห่างผนัง 5 ถึง 10 ซม.
พื้นตู้ใต้ซิงก์	ข้อต่อท่อซึมทีละหยด	ขันหรือเปลี่ยนยางข้อต่อ
ขอบล่างผนังชั้นล่าง	ความชื้นจากดินขึ้นตามผนัง	ให้ช่างดูระบบกันซึม

EPA ระบุว่าการควบแน่นของน้ำเป็นสัญญาณของความชื้นสูง กระจกหน้าต่างที่มีหยดน้ำเกาะทุกเช้าจึงเป็นเครื่องวัดความชื้นฟรีที่บอกว่าห้องนั้นชื้นเกิน

ชุดป้องกันตัว ใส่ให้ครบก่อนแตะรา

การขัดหรือเช็ดแห้งทำให้สปอร์ลอยขึ้นในอากาศ EPA แนะนำให้พิจารณาใส่หน้ากาก N95 ถุงมือยาวถึงกลางแขน และแว่นตาแบบไม่มีรูระบาย ส่วน CDC แนะนำให้เปิดประตูหน้าต่างให้อากาศเข้า และสวมรองเท้าบูทยาง ถุงมือ และแว่นตา

1. ใส่หน้ากาก N95 ให้แนบหน้า หน้ากากผ้าและหน้ากากอนามัยธรรมดากันสปอร์ได้ไม่พอ
2. ถุงมือยางยาวถึงกลางแขน ไม่ใช้มือเปล่าแตะรา
3. แว่นตาครอบแบบไม่มีรู แว่นสายตาธรรมดากันน้ำยากระเด็นไม่ได้
4. ใส่เสื้อแขนยาวที่ซักได้ทันทีหลังทำ
5. เปิดหน้าต่าง ตั้งพัดลมเป่าออกนอกหน้าต่าง ไม่เป่าวนในห้อง
6. ปิดประตูห้องที่ทำงาน ไม่ให้สปอร์ไปห้องอื่น
7. ฉีดน้ำเบาๆ ให้ราชื้นก่อนเช็ด แทนการปัดหรือแปรงแห้ง

พื้นผิวแข็ง: ขัด เช็ด ทำให้แห้ง

กระเบื้อง กระจก พลาสติก โลหะ และซิลิโคนที่ราแค่เกาะผิว จัดการได้ด้วยขั้นตอนนี้ EPA ระบุว่าให้ขัดราออกจากพื้นผิวแข็งด้วยผงซักฟอกกับน้ำ แล้วทำให้แห้งสนิท และไม่แนะนำให้ใช้สารฟอกขาวเป็นปกติ

1. ผสมผงซักฟอกหรือน้ำยาล้างจาน 1 ช้อนโต๊ะในน้ำอุ่น 1 ลิตร
2. ฉีดหรือชุบผ้าให้ราชื้น ขัดด้วยแปรงขนแข็ง 1 ถึง 2 นาทีต่อจุด
3. เช็ดออกด้วยผ้าชุบน้ำสะอาด บิดผ้าลงถังแยก ไม่จุ่มกลับในน้ำผงซักฟอก
4. เช็ดแห้งด้วยผ้าแห้ง แล้วเปิดพัดลมเป่าให้แห้งสนิท

ถ้ายังเหลือรอยดำบนยาแนวหรือซิลิโคน สารฟอกขาวช่วยให้รอยจางลงได้ CDC ระบุว่าถ้าใช้ ให้ผสมสารฟอกขาวซักผ้าไม่เกิน 1 ถ้วยต่อน้ำ 1 แกลลอน คิดเป็นประมาณ 240 มล. ต่อน้ำ 3.8 ลิตร หรือราว 60 มล. ต่อน้ำ 1 ลิตร ทาทิ้งไว้ตามฉลากแล้วล้างออก ซิลิโคนที่ดำทะลุเนื้อขัดไม่หาย ตัดออกแล้วยิงซิลิโคนใหม่ ขั้นตอนขัดผนังและยาแนวห้องน้ำทั้งห้องอยู่ในขัดกระเบื้องห้องน้ำ

ผนังทาสีและฝ้า: ห้ามทาสีทับ

ผนังปูนทาสีที่ราขึ้นเฉพาะผิวสี เช็ดออกได้ด้วยน้ำผงซักฟอกแบบเดียวกับพื้นผิวแข็ง แต่ใช้ผ้าบิดหมาดที่สุด เพราะน้ำที่ซึมเข้าเนื้อปูนคือสิ่งที่ราต้องการ เช็ดเสร็จเปิดพัดลมเป่าผนังจนแห้ง

EPA ระบุว่าห้ามทาสีหรือเคลือบทับรา ต้องทำความสะอาดและทำให้แห้งก่อน หลายบ้านทาสีกันราทับแล้วสามเดือนต่อมาสีพองเป็นตุ่มและราโผล่ใหม่ เพราะความชื้นยังอยู่ในผนัง ลำดับที่ถูกคือ ล้างรา ซ่อมจุดที่น้ำเข้า รอผนังแห้งอย่างน้อยหลายวันถึงสัปดาห์ในหน้าฝน แล้วจึงรองพื้นและทาสี

ฝ้าเพดานแผ่นยิปซัมที่ราขึ้นเป็นวงพร้อมคราบน้ำ มักต้องเปลี่ยนแผ่น เพราะยิปซัมเป็นวัสดุพรุนที่ราลงไปถึงเนื้อใน

ไม้ ผ้า พรม: ของพรุนที่บางชิ้นต้องยอมทิ้ง

EPA ระบุว่าวัสดุพรุนหรือดูดซับ เช่น ฝ้าเพดานและพรม ถ้าขึ้นราแล้วอาจต้องทิ้ง เพราะราเข้าไปอยู่ในช่องว่างของเนื้อวัสดุจนเช็ดไม่ถึง

ของ	ทำต่อได้	ควรทิ้งเมื่อ
เฟอร์นิเจอร์ไม้เคลือบ	เช็ดด้วยผ้าหมาดน้ำผงซักฟอก เช็ดแห้ง ผึ่งในที่ลมผ่าน	ไม้นิ่ม ผุ กดแล้วยุบ
ไม้ปาร์ติเคิลบอร์ด (ตู้สำเร็จรูป)	เช็ดผิวลามิเนตได้	ขอบบวมน้ำ ราขึ้นในเนื้อไม้อัด
เสื้อผ้า ผ้าม่าน	เคาะรานอกบ้าน ซักน้ำอุ่นตามป้าย ตากแดดให้แห้งสนิท	ผ้าเปื่อย มีรูจากรา
หนัง รองเท้า กระเป๋า	เช็ดด้วยผ้าหมาด ผึ่งลม ทดสอบน้ำยาที่มุมเล็กก่อน	ราซึมเข้าซับในทั้งใบ
พรม ฟูกที่เปียกน้ำนาน	ถ้าแห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง มักยังใช้ต่อได้	ราขึ้นหรือมีกลิ่นอับไม่หาย
กระดาษ หนังสือ กล่อง	ผึ่งให้แห้ง เช็ดเบาๆ	ราขึ้นทั่วเล่ม

เสื้อผ้าในตู้ที่ขึ้นราพร้อมกันหลายตัวบอกว่าตัวตู้อับ ซักผ้าแล้วอย่าเพิ่งเอากลับเข้าตู้เดิมจนกว่าจะแก้ตู้ วิธีจัดการตู้อยู่ในตู้เสื้อผ้าเหม็นอับ

ตัดน้ำ ตัดความชื้น ไม่ให้ราขึ้นอีก

ตัวเลขที่ต้องจำมีสองตัว EPA แนะนำให้ความชื้นสัมพัทธ์ในบ้านต่ำกว่า 60% และดีที่สุดคือ 30 ถึง 50% และของที่เปียกน้ำต้องแห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงเพื่อไม่ให้ราขึ้น ในหน้าฝนของไทย ความชื้นนอกบ้านเกิน 80% ได้ทั้งวัน ห้องที่ปิดทึบจึงต้องมีตัวช่วย

1. ซ่อมจุดที่น้ำเข้าก่อน ท่อซึม หลังคารั่ว วงกบหน้าต่าง ยาแนวอ่าง
2. วางเครื่องวัดความชื้นในห้องที่ราขึ้นบ่อย ดูตัวเลขช่วงเช้าและกลางคืนสามสี่วัน
3. ห้องที่ค้างเกิน 60% ใช้โหมดลดความชื้นของแอร์หรือเครื่องลดความชื้น เทถังน้ำทุกวัน ความคุ้มค่าของเครื่องแต่ละแบบอยู่ในเครื่องลดความชื้นคุ้มไหม
4. เปิดพัดลมดูดอากาศในห้องน้ำและครัวทุกครั้งที่มีไอน้ำ
5. ตากผ้าในที่ที่ลมผ่าน ไม่ตากในห้องนอนที่ปิดประตู ช่วงฝนตกต่อเนื่องดูวิธีในตากผ้าหน้าฝนให้แห้ง
6. ขยับเฟอร์นิเจอร์ใหญ่ห่างผนังด้านนอกบ้าน 5 ถึง 10 เซนติเมตร
7. ของที่เปียกน้ำ เช่น พรมหลังน้ำหก ให้เป่าพัดลมจนแห้งภายในวันนั้น

ตารางกันราตลอดปี

ช่วง	ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
ก่อนเข้าฝน (เม.ย. ถึง พ.ค.)	ไฟฉาย บันได ยาแนว	ตรวจรางน้ำ หลังคา วงกบ ซิลิโคนขอบอ่าง ข้อต่อท่อใต้ซิงก์	รอให้ฝนตกก่อนค่อยซ่อม
ระหว่างฝน (มิ.ย. ถึง ต.ค.)	เครื่องวัดความชื้น เครื่องลดความชื้น	ดูมุมห้อง หลังตู้ ใต้เตียง สัปดาห์ละครั้ง	ปิดห้องทึบหลายวันโดยไม่เปิดลม
หลังฝนหนักทุกครั้ง	ผ้าแห้ง พัดลม	หาคราบน้ำใหม่บนผนังและฝ้า เป่าจุดที่เปียกให้แห้งภายใน 2 วัน	ปล่อยพรมหรือฟูกเปียกค้าง
ทุกเดือน	น้ำผงซักฟอก แปรง	เช็ดมุมห้องน้ำ ยาแนว ขอบหน้าต่าง ซักม่านห้องน้ำ	ใช้สารฟอกขาวพร้อมน้ำยาอื่น
เมื่อราขึ้นเกิน 1 ตร.ม. หรือขึ้นซ้ำ	ผู้เชี่ยวชาญ	ให้ตรวจหาความชื้นในผนังและฝ้า	ทาสีทับ

ถ้าคนในบ้านไอ คัดจมูก หรือหายใจมีเสียงวี้ดบ่อยขึ้นในห้องที่มีรา และอาการดีขึ้นเมื่อออกจากบ้าน ให้ไปพบแพทย์และบอกด้วยว่าบ้านมีปัญหารา ส่วนกลิ่นอับที่ค้างหลังกำจัดราแล้ว ไล่ต่อตามขั้นตอนในกำจัดกลิ่นในบ้าน