ท่อตันในห้องน้ำและห้องครัว แก้เองได้แค่ไหน และเมื่อไหร่ต้องเรียกช่าง

ถ้าตันแค่จุดเดียว เช่นอ่างล้างหน้าหรือท่อพื้นห้องน้ำ เราแก้เองได้เกือบทุกครั้งด้วยไม้ถูกลม การถอดท่อใต้อ่าง และสายสปริงเส้นเล็ก รวมแล้วไม่เกินหนึ่งชั่วโมง ถ้าน้ำไม่ลงหลายจุดพร้อมกัน หรือกดชักโครกแล้วน้ำผุดขึ้นท่อพื้น ให้หยุดใช้น้ำทั้งบ้านแล้วเรียกช่าง เพราะต้นเหตุอยู่ที่ท่อรวมหรือบ่อพัก ซึ่งเครื่องมือในบ้านไปไม่ถึง

สามคำถามแรกที่บอกว่าแก้เองได้ไหม

ก่อนเทอะไรลงท่อ ตอบสามข้อนี้ให้ได้

1. ตันกี่จุด เปิดก๊อกทุกจุดในบ้านทีละจุดคนละ 30 วินาที ดูว่าจุดไหนลงช้า
2. น้ำย้อนไปโผล่ที่อื่นไหม เช่น ซักผ้าแล้วน้ำผุดที่ท่อพื้นห้องน้ำ หรือกดชักโครกแล้วอ่างอาบน้ำมีฟอง
3. ตันแบบค่อยเป็นค่อยไป หรือตันทันที ตันทันทีมักมีของตกลงไป ตันค่อยๆ มักเป็นคราบสะสม

คำตอบ	แปลว่า	ทำต่อ
ตันจุดเดียว ค่อยๆ ช้าลงมาหลายสัปดาห์	คราบผม สบู่ หรือไขมันในท่อแยกของจุดนั้น	แก้เองตามลำดับข้างล่าง
ตันจุดเดียว ตันทันที	ของตกลงท่อ ฝาขวด แหวน ของเล่น	อย่าปั๊มแรง ถอดท่อใต้อ่างหาของก่อน
ตันหลายจุดในห้องเดียวกัน	ท่อรวมของห้องนั้น	ลองสายสปริงจากท่อพื้น ถ้าไม่ผ่านเรียกช่าง
ตันทั้งบ้าน น้ำย้อน	ท่อเมน บ่อพัก หรือบ่อเกรอะเต็ม	หยุดใช้น้ำ เรียกช่างหรือรถดูดสิ่งปฏิกูล
น้ำลงปกติแต่มีกลิ่น	ไม่ใช่ตัน	ดูดับกลิ่นท่อระบายน้ำ

ถ้าเป็นคอนโดและตันหลายห้องในชั้นเดียวกัน แจ้งนิติบุคคลก่อน เพราะท่อแนวดิ่งเป็นของส่วนกลาง

ห้องน้ำกับห้องครัว ตันด้วยของคนละอย่าง

รู้ว่าก้อนในท่อเป็นอะไรช่วยเลือกเครื่องมือได้ถูก ห้องน้ำกับครัวต่างกันชัดเจน

ห้อง	สิ่งที่อุดบ่อย	ลักษณะก้อน	เครื่องมือที่ได้ผล
อ่างอาบน้ำ ท่อพื้นห้องน้ำ	ผม สบู่ ยาสระผม	เหนียว ยาว พันเป็นเชือก	ไม้เกี่ยวผมพลาสติก สายสปริง
อ่างล้างหน้า	ผม ยาสีฟัน คราบสบู่	เมือกเทาข้น	ถอดท่อใต้อ่าง ไม้ถูกลม
อ่างล้างจาน	ไขมัน เศษข้าว กากกาแฟ	ก้อนขาวขุ่น แข็งเมื่อเย็น	ถอดท่อใต้อ่าง ล้างบ่อดักไขมัน
ท่อทิ้งเครื่องซักผ้า	ใยผ้า ผงซักฟอก ทราย	ตะกอนเปียก	ล้างท่อพื้นและตะแกรง
ชักโครก	กระดาษมากเกิน ทิชชู่เปียก	ก้อนอุดคอห่าน	ไม้ปั๊มแบบมีปลอกยาง

ชักโครกใช้เครื่องมือและวิธีปั๊มต่างจากอ่าง แยกไว้ที่วิธีแก้ชักโครกตัน ส่วนนี้เน้นอ่างและท่อพื้น

ขั้นที่ 1 เก็บของที่มองเห็น (5 นาที)

งานที่ง่ายที่สุดกลับแก้ได้บ่อยที่สุด โดยเฉพาะท่อพื้นห้องน้ำ

1. ใส่ถุงมือยาง ยกตะแกรงปากท่อออก
2. ใช้ไม้เกี่ยวผมพลาสติกแบบมีหนามเล็กๆ (ราคาไม่กี่สิบบาท) สอดลงไปราว 20 ถึง 40 เซนติเมตร แล้วดึงขึ้นช้าๆ ผมที่พันกันจะติดขึ้นมาเป็นก้อน
3. ทำซ้ำจนดึงแล้วไม่มีอะไรติด
4. เปิดน้ำไหล 1 นาทีดูว่าลงปกติไหม

ถ้าท่อพื้นมีถ้วยดักกลิ่นแบบครอบคว่ำใต้ตะแกรง ให้ยกถ้วยออกมาล้างด้วย เส้นผมมักไปพันอยู่รอบถ้วยมากกว่าในท่อ

ขั้นที่ 2 ไม้ถูกลมให้ได้แรงดันจริง (10 นาที)

ไม้ถูกลมทำงานด้วยแรงดันน้ำที่ดันกับดึงสลับกัน ถ้ามีช่องให้แรงดันรั่วออก ปั๊มเท่าไรก็ไม่ได้ผล

1. อุดช่องน้ำล้นใต้ขอบอ่างด้วยผ้าเปียกบิดหมาด ถ้าเป็นซิงก์สองหลุม ให้อุดอีกหลุมด้วยจุกยางหรือผ้า
2. ให้มีน้ำในอ่างท่วมหัวยางประมาณ 2 ถึง 3 เซนติเมตร น้ำส่งแรงได้ดีกว่าอากาศ
3. วางหัวยางให้ครอบปากท่อแนบสนิท กดลงช้าๆ ครั้งแรกเพื่อไล่อากาศออก
4. ปั๊มขึ้นลงเป็นจังหวะ 15 ถึง 20 ครั้ง จังหวะดึงขึ้นสำคัญกว่าดันลง เพราะดึงก้อนให้คลายตัว
5. ยกออกเร็วๆ ดูว่าน้ำลงไหม ทำได้ 2 ถึง 3 รอบก่อนเปลี่ยนวิธี

ไม้ถูกลมหัวแบนใช้กับอ่างและท่อพื้น ส่วนแบบที่มีปลอกยางยื่นลงมาใช้กับชักโครก ใช้สลับกันได้ผลน้อยลงมาก

ขั้นที่ 3 ถอดท่อใต้อ่าง (15 ถึง 20 นาที)

ถ้าปั๊มแล้วไม่หาย ต่อไปคือท่อรูปตัว U หรือกระปุกดักกลิ่นใต้อ่าง ตรงนี้คือจุดที่ก้อนผม เศษอาหาร และของที่ตกลงไปมาติดมากที่สุด และถอดด้วยมือเปล่าได้ในบ้านส่วนใหญ่

1. วางกะละมังใต้ท่อ ปูผ้าเก่ารอบๆ ถ้าอ่างยังมีน้ำขัง ตักออกก่อนให้มากที่สุด
2. หมุนน็อตเกลียวทั้งสองข้างทวนเข็มนาฬิกา ประคองท่อไว้
3. เทของในท่อลงกะละมัง ใช้แปรงขวดขัดข้างใน
4. ส่องเข้าไปในท่อส่วนที่ต่อเข้าผนัง ถ้าเห็นก้อนอยู่ใกล้ปาก ใช้ไม้เกี่ยวดึงออก
5. ใส่กลับโดยจัดยางรองให้เข้าที่ ขันด้วยมือให้แน่น เปิดน้ำทดสอบแล้วเอาทิชชู่แห้งลูบใต้ข้อต่อดูรอยรั่ว

ถ้าท่อในบ้านเป็นท่อย่นยืดหดได้ สังเกตว่าลอนของท่อเก็บคราบไว้เยอะ ตันซ้ำทุกไม่กี่เดือน การเปลี่ยนเป็นท่อพีวีซีเรียบช่วยได้ชัด วิธีถอดล้างท่อนี้แบบละเอียดพร้อมวิธีอ่านคราบในท่อ มีอยู่ในบทเรื่องกลิ่นท่อที่ลิงก์ไว้ด้านบน

ขั้นที่ 4 สายสปริง เมื่อก้อนอยู่ลึกกว่าท่อใต้อ่าง

ท่อใต้อ่างสะอาดแล้วแต่น้ำยังไม่ลง แปลว่าก้อนอยู่ในท่อที่วิ่งเข้าผนังหรือใต้พื้น สายสปริงแบบมือหมุนยาว 3 ถึง 5 เมตรเหมาะกับงานในบ้าน ราคาประมาณหลักร้อยบาทตามร้านวัสดุ

1. ถอดท่อใต้อ่างออกก่อน แล้วสอดสายเข้าท่อที่ต่อผนังโดยตรง จะได้ไม่ต้องผ่านโค้งตัว U
2. ดึงสายออกจากกระบอกครั้งละ 20 ถึง 30 เซนติเมตร ขันล็อกแล้วหมุนด้ามตามเข็มนาฬิกาพร้อมดันเข้า
3. เมื่อรู้สึกว่าติดหรือหนืด ให้หมุนต่อเนื่องอยู่กับที่ ปลายสายจะเกี่ยวหรือเจาะก้อน
4. ดึงกลับช้าๆ ขณะยังหมุนทางเดิม เช็ดสายด้วยผ้าเก่าขณะม้วนเก็บ
5. ใส่ท่อกลับแล้วเปิดน้ำไหลแรง 2 ถึง 3 นาที

ท่อพื้นห้องน้ำสอดสายลงจากปากท่อได้ตรงๆ ถ้าสายติดโค้งแน่นและหมุนไม่ไป อย่าฝืน สายจะขดเป็นปมในท่อและดึงไม่ออก หยุดตรงนั้นแล้วเรียกช่างที่มีเครื่องสปริงไฟฟ้า

เบกกิ้งโซดา น้ำส้มสายชู และน้ำร้อน ได้ผลแค่ไหน

สูตรฟองฟู่ช่วยกับคราบบางๆ ที่ปากท่อ ใช้เป็นงานดูแลประจำได้ แต่ไม่มีแรงพอจะดันก้อนผมหนาหรือไขมันที่แข็งเป็นแท่ง ถ้าอยากลอง เทเบกกิ้งโซดาครึ่งถ้วย ตามด้วยน้ำส้มสายชูครึ่งถึงหนึ่งถ้วย ปิดปากท่อ รอ 15 ถึง 30 นาที แล้วไล่ด้วยน้ำร้อนจากก๊อก

เรื่องไขมันต้องเข้าใจให้ถูก Clemson Cooperative Extension อธิบายว่าน้ำร้อนกับสบู่ไม่ได้กำจัดไขมัน ไขมันจะกลับมาจับตัวแข็งในท่อช่วงที่ไกลออกไป การเทน้ำร้อนตามจึงแค่ย้ายปัญหาไปอยู่ลึกกว่าเดิม ทางแก้จริงอยู่ที่ต้นทาง ซึ่งอยู่ในหัวข้อป้องกันด้านล่าง ถ้าอ่างล้างจานตันหนักจากไขมันและมีบ่อดักไขมัน ดูขั้นตอนเฉพาะที่แก้ซิงก์ล้างจานตัน

น้ำยาล้างท่อเคมี ใช้เมื่อไร และใช้อย่างไรไม่ให้เจ็บตัว

น้ำยาล้างท่อแบบผงหรือเจลส่วนใหญ่มีโซดาไฟ (โซเดียมไฮดรอกไซด์) ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าเป็นสารพิษหลักในน้ำยาล้างท่อ กัดผิว ตา และทางเดินอาหารได้รุนแรง น้ำยาบางชนิดเป็นกรดแรงแทน ทั้งสองแบบใช้ได้เมื่อวิธีกลไกข้างบนไม่ได้ผลและเรามั่นใจว่าตันจุดเดียว

ทำ	ห้ามทำ
อ่านฉลากว่าใช้กับท่อพีวีซีหรือชักโครกได้หรือไม่	เทลงอ่างที่มีน้ำขังเต็ม
ใส่ถุงมือยาง แว่นตา เสื้อแขนยาว	ใช้ไม้ถูกลมหรือสายสปริงหลังเทน้ำยา
เปิดหน้าต่างและพัดลมดูดอากาศ	เทน้ำยาสองยี่ห้อหรือสองชนิดซ้อนกัน
ใช้ปริมาณและเวลาตามฉลาก	ก้มหน้าดูปากท่อระหว่างน้ำยาทำงาน
เก็บขวดสูง พ้นมือเด็ก ในขวดเดิมที่มีฉลาก	เทแบ่งใส่ขวดน้ำดื่ม

อีกเรื่องที่ห้ามพลาด Health Canada เตือนว่าน้ำยาฟอกขาวทำปฏิกิริยากับผลิตภัณฑ์ที่มีกรดหรือแอมโมเนีย รวมถึงน้ำส้มสายชูและน้ำยาล้างโถส้วม แล้วเกิดก๊าซพิษ ท่อที่มีน้ำขังน้อยและอากาศถ่ายเทไม่ดียิ่งเสี่ยง ถ้าเพิ่งเทน้ำยาชนิดหนึ่งลงไป อย่าเทอีกชนิดตาม รอและไล่ด้วยน้ำปริมาณมากก่อน

เมื่อไรควรเรียกช่าง และค่าแรงคิดอย่างไร

อาการ	ทำไมต้องช่าง
น้ำย้อนขึ้นท่อพื้นเมื่อใช้อ่างหรือเครื่องซักผ้า	ท่อรวมหรือท่อเมนตัน
ตันหลายห้องพร้อมกัน	ปัญหาอยู่หลังจุดที่ท่อแยกรวมกัน
สายสปริงติดแน่น หมุนไม่ไป	เสี่ยงสายขดค้างในท่อ
เทน้ำยาเคมีไปแล้วยังไม่ลง	น้ำที่ค้างมีสารกัดผิว ต้องมีอุปกรณ์ป้องกัน
มีน้ำซึมที่ผนังหรือฝ้าใต้ห้องน้ำ	ท่อแตกหรือข้อต่อหลุด
ตันซ้ำทุกเดือนแม้ดูแลดี	ความลาดท่อผิด รากไม้ หรือท่อทรุด ต้องส่องกล้อง

ช่างทั่วไปคิดค่าแรงแบบเหมาเป็นจุด หรือคิดตามเครื่องมือที่ใช้ เช่น สปริงไฟฟ้า หรือกล้องส่องท่อ ราคาต่างกันมากตามพื้นที่และความยาก ให้บอกอาการ จำนวนจุด และสิ่งที่ทำไปแล้วตอนโทร แล้วขอราคาก่อนเริ่มงานทุกครั้ง บ้านที่ใช้บ่อเกรอะให้ตรวจก่อนว่าบ่อเต็มหรือไม่ เพราะถ้าบ่อเต็ม ทะลวงท่อไปก็ตันใหม่ภายในไม่กี่วัน

นิสัยที่ทำให้ไม่ต้องทะลวงท่ออีก

จุด	ทำทุกวัน	ทำทุกสัปดาห์ถึงทุกเดือน
อ่างล้างจาน	วางตะแกรงดักเศษ เช็ดน้ำมันในกระทะด้วยกระดาษก่อนล้าง	ตักไขมันในบ่อดักไขมัน ล้างตะแกรง
น้ำมันทอดเก่า	พักให้เย็น เทใส่ขวดปิดฝา ทิ้งรวมขยะ	ห้ามเทลงอ่างหรือท่อหน้าบ้าน
ท่อพื้นห้องน้ำ	ตะแกรงดักผม เก็บผมหลังอาบ	ยกถ้วยดักกลิ่นล้าง ทุก 2 สัปดาห์
อ่างล้างหน้า	ไม่ทิ้งเศษสำลี ไหมขัดฟันลงอ่าง	ถอดจุกปิดอ่าง (pop-up) ดึงผมออก ทุกเดือน
ชักโครก	ทิ้งเฉพาะกระดาษชำระ	ทิชชู่เปียก ผ้าอนามัย ทิ้งถังขยะ

วิธีทิ้งน้ำมันในตาราง ตรงกับคำแนะนำของ Clemson Cooperative Extension คือพักให้เย็น ใส่ภาชนะปิดสนิท แล้วทิ้งเป็นขยะ และเช็ดคราบมันในจานด้วยกระดาษก่อนล้าง ส่วนถ้วยดักกลิ่นกับตะแกรงพื้น ทำพร้อมรอบขัดห้องน้ำประจำสัปดาห์ได้เลย ลำดับงานทั้งห้องอยู่ที่ทำความสะอาดห้องน้ำทั้งห้อง