กรดซิตริก ใช้ทำความสะอาดอะไรได้บ้าง และพื้นผิวไหนห้ามแตะ

กรดซิตริกใช้ทำความสะอาดคราบที่เกิดจากน้ำได้เกือบทุกอย่างในบ้าน ตะกรันขาวในกาต้มน้ำ หัวฝักบัวที่น้ำไหลอ่อน ฝ้าขาวบนกระจกกั้นอาบน้ำ วงคราบเหลืองน้ำตาลในโถส้วม และตะแกรงหัวก๊อก ส่วนคราบมัน คราบอาหารไหม้ และเชื้อรา กรดซิตริกช่วยได้น้อยหรือไม่ช่วยเลย ผงหนึ่งถุงครึ่งกิโลกรัมใช้ได้หลายเดือน ถ้ารู้ว่าต้องผสมเท่าไหร่และห้ามใช้ตรงไหน

ทำไมกรดซิตริกจัดการคราบน้ำได้ แต่คราบมันไม่ได้

คราบขาวที่เกาะตามกาต้มน้ำและก๊อก ส่วนใหญ่คือแคลเซียมคาร์บอเนตกับแมกนีเซียมที่ตกค้างเมื่อน้ำระเหย USGS ระบุว่าความกระด้างของน้ำวัดเป็นมิลลิกรัมต่อลิตรของแคลเซียมคาร์บอเนต น้ำที่เกิน 120 มก./ลิตรถือว่ากระด้าง และเกิน 180 คือกระด้างมาก บ้านที่ใช้น้ำบาดาลหรือน้ำประปาบางพื้นที่เจอคราบนี้เร็วเป็นพิเศษ

กรดละลายแคลเซียมคาร์บอเนตได้ คราบจะฟู่เป็นฟองเล็กๆ แล้วนิ่มลงจนเช็ดออก กรดซิตริกยังจับกับไอออนโลหะได้ดี จึงช่วยกับคราบสนิมอ่อนบนกระเบื้องหรือผ้าบางชนิดด้วย

คราบมันเป็นอีกประเภท ไขมันไม่ละลายในกรด ต้องใช้สารลดแรงตึงผิวหรือด่าง เช่น น้ำยาล้างจาน เบกกิ้งโซดา หรือน้ำยาขจัดคราบมัน คราบห้องน้ำที่ดูเป็นคราบน้ำมักมีคราบสบู่และไขมันจากผิวปนอยู่ จึงต้องทำสองขั้น ล้างด้วยน้ำยาล้างจานก่อน แล้วค่อยตามด้วยกรดซิตริก

คราบ	กรดซิตริกช่วยไหม	ใช้อะไรแทน
ตะกรันขาว หินปูน	ช่วยได้ดี	ไม่ต้อง
ฝ้าขาวบนกระจกและก๊อก	ช่วยได้ดี	ไม่ต้อง
วงคราบในโถส้วมจากน้ำกระด้าง	ช่วยได้	น้ำยาล้างโถส้วม
สนิมอ่อนบนกระเบื้อง	ช่วยได้บางส่วน	น้ำยาขจัดสนิม
คราบมันบนเตา	ไม่ช่วย	น้ำยาล้างจาน น้ำยาด่าง
คราบไหม้ก้นหม้อ	ไม่ช่วย	เบกกิ้งโซดาต้ม
ราดำในร่องยาแนว	ไม่ช่วย	น้ำยาฟอกขาวเจือจาง (ใช้แยกวัน)

ผสมเท่าไหร่ ตารางเดียวใช้ได้ทั้งบ้าน

ช้อนโต๊ะในที่นี้คือช้อนตวงปาดเรียบ ผงกรดซิตริก 1 ช้อนโต๊ะหนักประมาณ 12 ถึง 15 กรัม ใช้น้ำอุ่นละลายเร็วกว่าน้ำเย็นมาก

งาน	กรดซิตริก	น้ำ	วิธีใช้	เวลา
เช็ดฝ้าขาวบนกระจก ก๊อก	1 ช้อนโต๊ะ	500 มล. ใส่ขวดสเปรย์	ฉีด ทิ้งไว้ เช็ด ล้างน้ำ	5 ถึง 10 นาที
กาต้มน้ำไฟฟ้า	2 ช้อนโต๊ะ	1 ลิตร	ต้มจนเดือด ตัดไฟ ทิ้งไว้	30 นาที
แช่หัวฝักบัว ตะแกรงหัวก๊อก	2 ช้อนโต๊ะ	1 ลิตร น้ำอุ่น	แช่ แปรงรู ล้างน้ำ	30 ถึง 60 นาที
วงคราบในโถส้วม	3 ช้อนโต๊ะ	โรยแห้งลงน้ำในโถ	ทิ้งไว้ ขัด กดน้ำ	1 ชั่วโมง หรือข้ามคืน
ถาดรองน้ำแข็ง กระติกน้ำมีคราบขุ่น	1 ช้อนชา	500 มล.	แช่ ล้างน้ำสะอาด	15 นาที

เริ่มที่สัดส่วนต่ำก่อนทุกครั้ง ถ้าคราบยังไม่หลุดให้แช่นานขึ้นแทนการเพิ่มผง เพราะกรดที่เข้มขึ้นกัดผิวโลหะและยาแนวเร็วขึ้นด้วย น้ำผสมในขวดสเปรย์ใช้ให้หมดภายใน 2 สัปดาห์ ถ้าเห็นตะกอนหรือมีราลอยให้ทิ้ง

กาต้มน้ำ เครื่องชงกาแฟ และกระติกน้ำร้อน

งานที่คุ้มค่ากับกรดซิตริกที่สุดในครัวคือเครื่องใช้ที่ต้มน้ำซ้ำทุกวัน

กาต้มน้ำไฟฟ้า ใช้ 4 ขั้น ใช้เวลารวมประมาณ 45 นาที

1. เทน้ำ 1 ลิตรผสมกรดซิตริก 2 ช้อนโต๊ะลงกา ระดับน้ำต้องท่วมคราบ
2. ต้มให้เดือดแล้วปล่อยให้ตัดเอง ทิ้งไว้ 30 นาที
3. เทออก เช็ดคราบที่ยังเกาะด้วยฟองน้ำด้านนุ่ม
4. ต้มน้ำเปล่าเต็มกาแล้วเททิ้ง 1 ถึง 2 รอบ จนไม่มีรสเปรี้ยว

ขั้นละเอียดสำหรับกาที่มีคราบหนาหรือมีไส้กรองที่ปากกา อยู่ที่ล้างตะกรันกาต้มน้ำไฟฟ้า

เครื่องชงกาแฟและหม้อต้มน้ำร้อนแบบกระติก ให้เปิดคู่มือของรุ่นนั้นก่อน หลายยี่ห้อมีโหมดล้างตะกรันและระบุชนิดน้ำยาที่ใช้ได้ บางรุ่นห้ามใช้น้ำส้มสายชู แต่ยอมให้ใช้น้ำยาที่มีกรดซิตริก ถ้าคู่มือระบุน้ำยาเฉพาะของยี่ห้อ การใช้ของอย่างอื่นมีผลกับการรับประกันได้

ซิงก์สเตนเลส หม้อนึ่ง และภาชนะใส่น้ำในครัว

ซิงก์สเตนเลสที่ดูหมองเป็นฝ้าทั้งที่ล้างทุกวัน ส่วนใหญ่เป็นคราบน้ำกระด้างที่แห้งทับกันเป็นชั้นบาง ไม่ใช่รอยขีดข่วน ทดสอบง่ายๆ หยดน้ำผสมกรดซิตริกลงไปหนึ่งจุด รอ 2 นาทีแล้วเช็ด ถ้าจุดนั้นเงาขึ้นชัด แปลว่าเป็นคราบแร่ธาตุ

ลำดับล้างซิงก์ทั้งอ่าง ใช้เวลาประมาณ 15 นาที

1. ล้างคราบมันและเศษอาหารด้วยน้ำยาล้างจานก่อน กรดซิตริกทะลุชั้นน้ำมันไม่ได้
2. เช็ดให้หมาด แล้วฉีดน้ำกรดซิตริก 1 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 500 มล. ให้ทั่วอ่าง
3. ปูกระดาษทิชชูทับบริเวณขอบท่อและรอบก๊อกที่คราบหนา แล้วฉีดซ้ำให้กระดาษเปียก กระดาษช่วยให้น้ำกรดเกาะอยู่ ไม่ไหลลงท่อ
4. รอ 10 นาที ลอกกระดาษออก ขัดตามแนวลายเสี้ยนของสเตนเลสด้วยฟองน้ำด้านนุ่ม
5. ล้างน้ำให้หมด แล้วเช็ดแห้งด้วยผ้าแห้ง ถ้าปล่อยให้น้ำแห้งเอง คราบจะกลับมาภายในไม่กี่วัน

หม้อนึ่ง ซึ้งสเตนเลส และหม้อที่ใช้ต้มน้ำซ้ำ มักมีวงขาวที่ระดับน้ำ ใส่น้ำให้ท่วมวงคราบ เติมกรดซิตริก 1 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 ลิตร ต้มให้เดือด 5 นาทีแล้วปิดไฟทิ้งไว้จนอุ่น คราบส่วนใหญ่จะหลุดเมื่อเช็ด

ถาดน้ำแข็ง เหยือกน้ำในตู้เย็น และขวดน้ำพลาสติกที่ขุ่น ใช้สัดส่วนอ่อน 1 ช้อนชาต่อน้ำ 500 มล. แช่ 15 นาที แล้วล้างน้ำสะอาด 2 รอบ ภาชนะพลาสติกที่ขุ่นเพราะรอยขีดข่วนจะไม่ใสขึ้น เพราะความขุ่นอยู่ในเนื้อพลาสติกเอง

ห้องน้ำ: ฝักบัว กระจก และโถส้วม

หัวฝักบัวที่น้ำพุ่งไม่ตรงหรือบางรูไม่ไหล มักเป็นตะกรันอุดรู ถอดหัวออกมาแช่ในอ่างน้ำผสมกรดซิตริกตามตาราง ถ้าถอดไม่ได้ ใส่น้ำผสมในถุงพลาสติก รัดถุงให้หัวฝักบัวจุ่มอยู่ แล้วทิ้งไว้ หลังแช่ใช้แปรงสีฟันเก่าถูรู แล้วเปิดน้ำไล่เศษ 1 นาที รายละเอียดสำหรับฝักบัวที่ตันมากอยู่ในวิธีล้างหัวฝักบัว

กระจกกั้นอาบน้ำที่มีฝ้าขาว เช็ดคราบสบู่ด้วยน้ำยาล้างจานผสมน้ำก่อน ล้างออก แล้วค่อยฉีดน้ำกรดซิตริกให้ทั่ว รอ 5 นาที เช็ดด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ ล้างน้ำ และเช็ดแห้งทันทีด้วยยางรีดน้ำ ถ้าปล่อยให้น้ำกรดแห้งบนกระจก จะเหลือคราบผงขาวใหม่แทน

โถส้วมที่มีวงคราบสีเหลืองน้ำตาลตรงระดับน้ำ โรยผงกรดซิตริกลงในน้ำในโถ ทิ้งข้ามคืน ตอนเช้าขัดด้วยแปรงขัดส้วมแล้วกดน้ำ วิธีนี้ใช้กลิ่นน้อยกว่าน้ำยาล้างโถส้วมชนิดกรดเข้ม แต่ช้ากว่า สำหรับคราบหนาหลายปีอาจต้องทำ 2 ถึง 3 คืนติดกัน

พื้นผิวที่กรดซิตริกทำเสีย

กรดที่ละลายหินปูนได้ ละลายหินที่มีแคลเซียมได้เหมือนกัน นี่คือรายการที่ควรท่องไว้

• หินอ่อน หินขัด หินปูน และหินทรเวอร์ทีน ผิวจะด้านเป็นรอยถาวรภายในไม่กี่นาที
• แกรนิตที่ไม่ได้เคลือบหรือเคลือบเก่าแล้ว กรดทำให้สารเคลือบเสื่อมเร็วขึ้น
• ร่องยาแนวซีเมนต์ ใช้บ่อยจะกร่อนเป็นร่องลึก เก็บฝุ่นและราง่ายกว่าเดิม
• อะลูมิเนียม แช่สั้นๆ ได้ แต่แช่นานผิวจะหมองเป็นด่าง
• เหล็กหล่อและเหล็กกล้าคาร์บอน กรดลอกชั้นน้ำมันเคลือบ แล้วขึ้นสนิมตามมา
• พื้นไม้ ไม้เคลือบแล็กเกอร์ น้ำกรดซึมเข้ารอยต่อและทำให้เคลือบด่าง
• ผิวเคลือบทองหรือก๊อกสีดำด้าน ตรวจคู่มือผู้ผลิตก่อน

ทดสอบก่อนใช้กับผิวที่ไม่แน่ใจเสมอ ฉีดน้ำผสมจุดเล็กในมุมที่มองไม่เห็น รอ 5 นาที เช็ดออก แล้วส่องกับแสงไฟ ถ้าเห็นผิวด้านลงหรือสีต่างจากรอบๆ ให้หยุด

กรดซิตริก น้ำส้มสายชู หรือน้ำยาสำเร็จรูป

ประเด็น	กรดซิตริก	น้ำส้มสายชู 5%	น้ำยาขจัดคราบหินปูนสำเร็จรูป
กลิ่น	แทบไม่มี	เปรี้ยวฉุน	ขึ้นกับสูตร
ปรับความเข้มข้น	ปรับได้ตามปริมาณผง	ได้เท่าที่ขวดมี	ตามฉลาก
การเก็บ	ผงแห้งเก็บได้นาน ต้องกันชื้น	เก็บง่าย	ตามฉลาก
ใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้า	หลายยี่ห้อยอมรับ	บางยี่ห้อห้าม	ใช้ยี่ห้อที่คู่มือระบุ
ต้นทุนต่อการล้างกาต้มน้ำหนึ่งครั้ง	ต่ำ	ต่ำ	สูงกว่า

ถ้าบ้านมีน้ำส้มสายชูอยู่แล้วและใช้ในห้องที่ระบายอากาศได้ดี ใช้ต่อไปได้ ข้อดีของกรดซิตริกเห็นชัดในพื้นที่ปิดอย่างกาต้มน้ำหรือห้องน้ำไม่มีหน้าต่าง ที่กลิ่นน้ำส้มสายชูค้างนาน ส่วนรายการงานที่น้ำส้มสายชูเหมาะกว่าอยู่ในน้ำส้มสายชูทำความสะอาดบ้าน

เก็บผง ป้องกันตา และเมื่อหกโดนตัว

ผงกรดซิตริกดูดความชื้นเร็ว ถุงที่เปิดแล้วจะจับตัวเป็นก้อนภายในไม่กี่สัปดาห์ในอากาศชื้นแบบบ้านเรา ถ่ายใส่โหลพลาสติกหรือแก้วฝาเกลียวที่แห้งสนิท ใส่ซองกันชื้นไว้ด้านบน และเขียนฉลากตัวใหญ่ว่า "กรดซิตริก ห้ามรับประทาน" ถ้าเก็บในครัว ให้วางแยกชั้นกับน้ำตาลและเกลือ เพราะหน้าตาเหมือนกันมาก

ผงละเอียดทำให้แสบตาเมื่อฟุ้ง ตักช้าๆ ใกล้ปากภาชนะ อย่าเทจากที่สูง ถ้าเข้าตาให้ล้างด้วยน้ำสะอาดไหลผ่านหลายนาที และพบแพทย์ถ้ายังแสบหรือตาแดงต่อเนื่อง มือที่สัมผัสน้ำกรดนานๆ จะแห้งและแสบตามรอยแผล สวมถุงมือยางตอนขัดห้องน้ำหรือแช่ฝักบัว

ตารางรอบใช้ในหนึ่งเดือน

ความถี่	งาน	เวลาโดยประมาณ
ทุกสัปดาห์	ฉีดกระจกกั้นอาบน้ำและก๊อกในห้องน้ำ	10 นาที
ทุก 2 สัปดาห์	โรยผงลงโถส้วมทิ้งข้ามคืน	5 นาที + ข้ามคืน
ทุกเดือน	ต้มล้างกาต้มน้ำ แช่ตะแกรงหัวก๊อก	45 นาที
ทุก 2 ถึง 3 เดือน	แช่หัวฝักบัว ล้างเครื่องชงกาแฟตามคู่มือ	1 ชั่วโมง

บ้านที่น้ำกระด้างมากให้ขยับรอบถี่ขึ้นหนึ่งระดับ คราบบางที่เพิ่งเกิดใช้เวลาแช่สั้นกว่าและกรดน้อยกว่าคราบที่สะสมเป็นชั้นหนา ซึ่งหมายความว่าผิวโลหะและยาแนวสัมผัสกรดน้อยลงในระยะยาวด้วย