ทิชชู่เปียกย่อยสลายได้จริงไหม และทำไมไม่ควรทิ้งลงชักโครก

คำตอบสั้นคือ ทิชชู่เปียกส่วนใหญ่ไม่ย่อยสลายในน้ำเร็วพอจะทิ้งชักโครกได้ ไม่ว่าฉลากจะเขียนว่าอะไร กระดาษชำระแตกตัวเป็นเยื่อเล็กๆ ภายในเวลาไม่นานหลังโดนน้ำ ทิชชู่เปียกถูกออกแบบมาให้เหนียวพอจะเช็ดตัวเปียกๆ โดยไม่ขาด ความเหนียวนั้นไม่ได้หายไปเมื่อมันไหลลงท่อ

คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ ทำไมฉลากยังเขียนว่าทิ้งได้ และถ้าบ้านเราจะใช้ทิชชู่เปียกต่อ ควรทิ้งยังไงไม่ให้ท่อตันและไม่ไปเป็นภาระของระบบบำบัดน้ำเสียปลายทาง

ทิชชู่เปียกทำจากอะไร

ONEP สรุปข้อมูลจากกรณีของสเปนว่าทิชชู่เปียกส่วนใหญ่ทำจากเส้นใยพอลิเมอร์หรือพลาสติก ซึ่งไม่ย่อยสลายทางชีวภาพ NI Water ของไอร์แลนด์เหนือก็ระบุในทำนองเดียวกันว่าทิชชู่เปียกจำนวนมากมีพลาสติกหรือเยื่อไม้เป็นส่วนผสม

วัสดุ	แตกตัวในน้ำไหม	หมายเหตุ
กระดาษชำระ	แตกเร็ว	ออกแบบมาให้เปื่อยเมื่อเปียก
ทิชชู่เปียกที่มีเส้นใยพลาสติก	ไม่แตก	เหนียวในน้ำ พันกับของอื่นได้
ทิชชู่เปียกที่ทำจากเส้นใยพืชหรือเยื่อไม้	แตกช้ากว่ากระดาษชำระมาก	ย่อยสลายได้ทางชีวภาพก็จริง แต่ใช้เวลานานกว่าที่ท่อจะรอ
กระดาษทิชชู่เช็ดหน้า	แตกช้ากว่ากระดาษชำระ	ทำมาให้ไม่ขาดง่ายเวลาเปียก ไม่ควรทิ้งลงชักโครกเช่นกัน

จุดที่คนสับสนบ่อยคือคำว่าย่อยสลายได้ทางชีวภาพ หรือ biodegradable กับคำว่าแตกตัวในน้ำ สองคำนี้ไม่ได้หมายถึงเรื่องเดียวกัน ของที่ย่อยสลายทางชีวภาพได้ในหลุมฝังกลบภายในหลายเดือน ยังเป็นแผ่นเหนียวอยู่ตลอดเวลาที่ไหลผ่านท่อในบ้านไปถึงท่อสาธารณะ

ถ้าอยากรู้ว่าทิชชู่เปียกแต่ละแบบต่างกันยังไงในการใช้งาน เช่นแบบสำหรับเด็ก แบบไม่มีน้ำหอม หรือแบบทำความสะอาดพื้นผิว ดูได้ใน ทิชชู่เปียก เลือกแบบไหนดี

คำว่า flushable บนฉลากวัดด้วยอะไร

คำว่าทิ้งชักโครกได้บนห่อเป็นคำที่ผู้ผลิตเลือกใช้ และการทดสอบเบื้องหลังคำนี้ไม่ได้มีแบบเดียว ผู้ผลิตบางรายทดสอบตามแนวทางของสมาคมอุตสาหกรรมนอนวูฟเวน หรือ EDANA ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ฝั่งผู้ผลิตร่วมกันพัฒนา

NI Water อธิบายว่าแบรนด์ส่วนใหญ่ใช้มาตรฐานของ EDANA ซึ่งเข้มน้อยกว่ามาตรฐาน Fine to Flush ที่อุตสาหกรรมน้ำของสหราชอาณาจักรใช้ ทิชชู่เปียกที่จะได้โลโก้ Fine to Flush ต้องผ่านการทดสอบโดย WRc ซึ่ง NI Water ระบุว่าค่าทดสอบราว 8,000 ปอนด์ และ NI Water แนะนำตรงๆ ว่าทิชชู่เปียกที่ไม่มีโลโก้นี้ให้ทิ้งลงถังขยะ แม้ห่อจะเขียนว่า flushable ก็ตาม

ในทางปฏิบัติสำหรับบ้านเรา ทิชชู่เปียกที่ขายทั่วไปแทบไม่มีโลโก้นี้ และระบบท่อของแต่ละบ้านกับแต่ละพื้นที่ต่างกันมาก หลักที่ปลอดภัยที่สุดจึงเป็นหลักเดียวกับที่ EPA สหรัฐฯ ประกาศไว้ คือทิ้งเฉพาะกระดาษชำระลงชักโครก

ลองดูด้วยตาตัวเองที่บ้าน

วิธีนี้ไม่ใช่การทดสอบมาตรฐาน และไม่ได้บอกว่าทิชชู่เปียกยี่ห้อไหนผ่านหรือไม่ผ่าน มันเป็นแค่การดูให้เห็นภาพว่าทำไมกระดาษชำระกับทิชชู่เปียกถึงต่างกันในน้ำ ใช้เวลาราว 10 นาที

1. เตรียมขวดโหลใสมีฝาสองใบ เติมน้ำประปาใบละครึ่งขวด
2. ใส่กระดาษชำระหนึ่งแผ่นลงในใบแรก ใส่ทิชชู่เปียกหนึ่งแผ่นลงในใบที่สอง
3. ปิดฝา เขย่าทั้งสองใบพร้อมกันแรงพอประมาณ ประมาณหนึ่งนาที
4. วางทิ้งไว้ 5 นาที แล้วเขย่าอีกครั้ง
5. เปิดฝาดู แล้วลองใช้ตะเกียบเขี่ยของในขวด

สิ่งที่ให้สังเกตคือ ของในขวดยังเป็นแผ่นที่หยิบขึ้นมาได้ทั้งชิ้นไหม หรือเปื่อยเป็นเยื่อลอยกระจายในน้ำ และถ้าดึงด้วยตะเกียบ แผ่นนั้นขาดง่ายหรือยังเหนียว

ข้อจำกัดของวิธีนี้มีมาก ในท่อจริงน้ำไม่ได้เขย่าแรงแบบนี้ตลอดทาง บางช่วงน้ำไหลช้ามากหรือขังนิ่ง และทิชชู่เปียกไม่ได้ไหลไปลำพัง มันเจอเส้นผม ไขมัน และทิชชู่เปียกแผ่นอื่น ถ้าแผ่นไหนยังเป็นแผ่นอยู่หลังเขย่าในขวด ก็ยิ่งมีโอกาสเป็นแผ่นอยู่ในท่อที่น้ำนิ่งกว่า

สมมติว่าลองแล้ว ทิชชู่เปียกบางยี่ห้อดูเปื่อยลงบ้าง ก็ยังไม่ได้แปลว่าทิ้งลงชักโครกได้ เพราะขวดโหลไม่ได้จำลองบ่อเกรอะ ท่อลาดน้อย หรือปั๊มสูบน้ำ หลักของ EPA ยังใช้ได้เหมือนเดิม

ทิชชู่เปียกไปทำอะไรหลังกดน้ำ

เส้นทางของทิชชู่เปียกหนึ่งแผ่นหลังกดชักโครกมีจุดที่มันติดได้หลายจุด

จุด	เกิดอะไรขึ้น
คอห่านชักโครก	แผ่นเดียวมักผ่านได้ แต่หลายแผ่นในครั้งเดียวทำให้น้ำลงช้าหรืออุด
ท่อน้ำทิ้งในบ้าน	แผ่นที่ค้างตามข้อต่อหรือช่วงที่ท่อลาดน้อย ดักเส้นผมและเศษอื่นจนตัน
บ่อเกรอะหรือถังบำบัด	ไม่แตกตัว สะสมในถังและไปอุดท่อทางออก
ท่อระบายน้ำสาธารณะ	รวมกับไขมันและน้ำมันจากครัวเป็นก้อนแข็ง
สถานีสูบน้ำและโรงบำบัด	พันใบพัดปั๊ม อุดตะแกรง ต้องหยุดเครื่องเพื่อเอาออก

EPA ระบุในประกาศปี 2020 ว่าการทิ้งของอื่นนอกจากกระดาษชำระลงชักโครก ทำให้ท่อในบ้าน ท่อระบายน้ำ และระบบบ่อเกรอะเสียหาย และน้ำเสียที่ไหลย้อนกลับเข้าบ้านหรือออกสู่สิ่งแวดล้อมมีค่าใช้จ่ายสูงในการแก้

ก้อนที่เกิดในท่อสาธารณะมีชื่อเรียกว่า fatberg NI Water อธิบายว่าเกิดจากทิชชู่เปียกที่จับตัวกับไขมัน น้ำมัน และคราบมันจากครัว ทิชชู่เปียกทำหน้าที่เหมือนตาข่ายที่ไขมันมาเกาะ ก้อนนี้แข็งและหนัก ต้องใช้คนลงไปตัดหรือใช้เครื่องมือเฉพาะ

สเปนเลือกให้ผู้ผลิตจ่าย

ONEP รายงานว่าสเปนออกกฎหมายห้ามทิ้งทิชชู่เปียกลงชักโครก และกำหนดให้ผู้ผลิตรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการจัดการ ข้อมูลที่ ONEP อ้างถึงระบุว่าค่าใช้จ่ายในการกำจัดทิชชู่เปียกออกจากระบบท่อและโรงบำบัดของสเปนสูงราว 230 ล้านยูโรต่อปี

กรณีนี้บอกอะไรกับบ้านเรา ข้อแรก ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ชักโครกบ้านใดบ้านหนึ่ง มันเป็นค่าใช้จ่ายของระบบที่ทุกคนใช้ร่วมกัน ข้อสอง ฉลากบนห่อไม่ได้ทำให้ปัญหาปลายทางหายไป ประเทศที่มีระบบท่อและโรงบำบัดทันสมัยยังต้องออกกฎหมายมาจัดการ

บ้านเราเสี่ยงกว่าตรงไหน

เราไม่มีตัวเลขสำรวจเฉพาะของไทยที่ตรวจสอบได้ แต่มีลักษณะบางอย่างของบ้านหลายหลังที่ทำให้ไม่ควรเสี่ยง

• บ้านจำนวนมากใช้บ่อเกรอะหรือถังบำบัดสำเร็จรูป ซึ่ง EPA ระบุว่าเสียหายได้จากของที่ไม่ใช่กระดาษชำระ
• ห้องน้ำที่ต่อเติมภายหลังบางห้องใช้ท่อขนาดเล็กหรือเดินท่อยาวและลาดน้อย ของที่แตกตัวไม่ได้ค้างง่าย
• คอนโดและอาคารสูงใช้ท่อน้ำทิ้งแนวตั้งร่วมกันหลายชั้น ถ้าท่อร่วมตันจากของที่ทิ้งลงมาสะสม ห้องที่อยู่ชั้นล่างมักเป็นห้องที่น้ำเสียดันกลับขึ้นมาก่อน ทั้งที่ไม่ได้เป็นคนทิ้ง และค่าซ่อมมักเป็นเรื่องที่ต้องคุยกันทั้งอาคาร
• บ้านเรามีสายฉีดชำระเกือบทุกห้องน้ำ ทิชชู่เปียกจึงเป็นตัวเสริม ไม่ใช่ตัวหลัก เลิกทิ้งลงชักโครกได้โดยไม่กระทบการใช้งานมาก

ทิ้งแบบไหนแทน

วิธีที่ใช้ได้กับทุกบ้าน ใช้เวลาตั้งระบบไม่ถึง 10 นาที

1. ตั้งถังขยะขนาดเล็กมีฝาปิดข้างชักโครก ถังแบบเหยียบเปิดดีกว่าแบบเปิดด้วยมือ
2. ใส่ถุงในถัง และเปลี่ยนถุงทุก 1 ถึง 2 วัน หรือเมื่อเริ่มมีกลิ่น
3. ถ้าใช้ทิชชู่เปียกเช็ดหลังเข้าห้องน้ำ พับแผ่นที่ใช้แล้วก่อนทิ้งลงถัง
4. บอกทุกคนในบ้านและแขกด้วยป้ายเล็กข้างชักโครก
5. ใช้กระดาษชำระหรือสายฉีดชำระเป็นหลัก ทิชชู่เปียกเป็นตัวเสริมตอนจำเป็น

ทิชชู่เปียกสำหรับเด็กใช้หลักเดียวกัน ทิ้งลงถังพร้อมผ้าอ้อม ไม่ทิ้งลงชักโครกแม้จะเป็นแผ่นเดียว

ถ้าต้องการกระดาษที่เปื่อยในน้ำได้ดีจริงๆ กระดาษชำระม้วนเป็นตัวเลือกที่ออกแบบมาเพื่องานนี้ วิธีเลือกกระดาษชำระอยู่ใน กระดาษทิชชู่ เลือกยังไง

ถ้าชักโครกตันเพราะทิชชู่เปียกแล้ว

ลำดับที่แนะนำ

1. รอ 10 ถึง 15 นาทีให้น้ำในโถลดลงเองบางส่วน
2. ใส่ถุงมือยาง ใช้ที่ปั๊มชักโครกแบบมีปีกยางด้านล่าง กดลงช้าๆ ให้ปากยางแนบรู แล้วปั๊มเป็นจังหวะ
3. ถ้าปั๊มไม่ได้ผล ใช้งูเหล็กสำหรับชักโครกดึงสิ่งที่อุดออกมา ทิชชู่เปียกมักติดกลับขึ้นมาเป็นก้อน
4. ไม่ใช้น้ำยาละลายท่อกับทิชชู่เปียก เพราะเส้นใยไม่ละลาย และน้ำยาค้างในโถทำให้งานต่อไปอันตรายขึ้น
5. ถ้าหลายจุดในบ้านระบายช้าพร้อมกัน ปัญหาอยู่ในท่อหลักหรือบ่อเกรอะ เรียกช่าง

ขั้นตอนแบบละเอียดอยู่ใน วิธีแก้ชักโครกตัน และถ้าท่อในส่วนอื่นของบ้านเริ่มระบายช้าด้วย ดู วิธีแก้ท่อตัน

ทำและไม่ทำกับทิชชู่เปียก

ทำ	ไม่ทำ
ทิ้งลงถังขยะมีฝาข้างชักโครก	ทิ้งลงชักโครกแม้ห่อจะเขียนว่า flushable
ใช้กระดาษชำระหรือสายฉีดชำระเป็นหลัก	ใช้ทิชชู่เปียกแทนกระดาษชำระทั้งหมดแล้วทิ้งลงโถ
เปลี่ยนถุงในถังทุก 1 ถึง 2 วัน	ทิ้งทีละแผ่นลงโถโดยคิดว่าแผ่นเดียวไม่เป็นไร
หยุดกดน้ำเมื่อน้ำในโถขึ้นสูง	เทน้ำยาละลายท่อใส่โถที่ตันจากทิชชู่เปียก
ทิ้งน้ำมันจากครัวลงขยะแทนท่อ	เทน้ำมันลงซิงก์ ซึ่งไปรวมกับทิชชู่เปียกในท่อ
บอกคนในบ้านและแขกด้วยป้ายเล็ก	คาดหวังว่าทุกคนรู้เอง

ทิชชู่เปียกเป็นของใช้ที่สะดวก ปัญหาเดียวของมันคือปลายทาง เปลี่ยนปลายทางจากชักโครกเป็นถังขยะหนึ่งใบ ปัญหาเกือบทั้งหมดก็หายไป