ชุดปฐมพยาบาลในบ้าน ควรมีอะไรบ้าง จัดกล่องเองทีละหมวด

กล่องปฐมพยาบาลที่ดีคือกล่องที่เปิดแล้วหยิบของถูกชิ้นได้ในสิบวินาที ตอนมีคนเลือดออกนิ้วหรือเด็กล้มเข่าถลอก ไม่มีใครมีเวลารื้อกล่องหาผ้าก๊อซใต้กองพลาสเตอร์ยับๆ กับยาหมดอายุสามปี

เราจึงจัดกล่องเป็นหมวด ไม่ใช่ซื้อของมาใส่รวมกัน รายการด้านล่างอิงจากคำแนะนำของ healthdirect ของรัฐบาลออสเตรเลีย และรายการกล่องปฐมพยาบาลครอบครัวของคลินิกในเครือ NHS Wales แล้วปรับให้เข้ากับบ้านเรา

หมวดที่ 1: ของทำแผล

หมวดนี้ใช้บ่อยที่สุด วางไว้ด้านบนหรือช่องที่เปิดเจอก่อน

ของ	จำนวนเริ่มต้นที่แนะนำ	ใช้ทำอะไร
พลาสเตอร์ปิดแผล หลายขนาด	1 กล่อง	แผลถลอก แผลเล็กที่นิ้ว
ผ้าก๊อซปลอดเชื้อ ขนาดเล็ก กลาง ใหญ่	อย่างละ 3 ถึง 5 ชิ้น	กดห้ามเลือด ปิดแผลใหญ่
แผ่นปิดแผล (dressing pad)	3 ถึง 5 ชิ้น	ปิดแผลที่พลาสเตอร์ปิดไม่มิด
แผ่นปิดตาปลอดเชื้อ	อย่างน้อย 2 ชิ้น	ตาโดนกระแทก มีเศษเข้าตา
น้ำเกลือล้างแผล (sterile saline)	2 ถึง 3 ขวดเล็ก	ล้างแผล ล้างตา
ยาฆ่าเชื้อชนิดทาหรือแผ่นเช็ดฆ่าเชื้อ	1 ขวดหรือ 1 ห่อ	ทำความสะอาดรอบแผล
เทปติดแผล (surgical tape)	1 ม้วน	ยึดผ้าก๊อซ

จำนวนในตารางเป็นค่าตั้งต้นที่เราแนะนำสำหรับบ้านสามถึงห้าคน แหล่งอ้างอิงทั้งสองระบุชนิดของ ไม่ได้กำหนดจำนวน บ้านที่มีเด็กวิ่งเล่นทุกวัน เพิ่มพลาสเตอร์เป็นสองกล่องได้เลย

เรื่องน้ำเกลือ คลินิก NHS แนะนำน้ำกลั่นหรือน้ำยาล้างตาไว้ด้วย ส่วน healthdirect ระบุน้ำเกลือปลอดเชื้อ ที่บ้านเลือกน้ำเกลือขวดเล็กแบบใช้ครั้งเดียวจะสะดวกที่สุด เพราะใช้ได้ทั้งล้างแผลและล้างตา เปิดแล้วใช้ไม่หมดก็ทิ้ง ไม่ต้องกังวลว่าปนเปื้อน

ตัวน้ำยาฆ่าเชื้อ ถ้าบ้านมีแอลกอฮอล์อยู่แล้ว ใช้เช็ดรอบแผลหรือเช็ดเครื่องมือได้ แต่ไม่ควรเทลงแผลเปิดตรงๆ เพราะแสบและระคายเนื้อเยื่อ ความต่างของแอลกอฮอล์แต่ละความเข้มข้นอ่านได้ที่แอลกอฮอล์ 70% กับ 95% ต่างกันยังไง

หมวดที่ 2: พันและยึด

ของหมวดนี้ใช้ไม่บ่อย แต่วันที่ต้องใช้คือวันที่ไม่มีของอื่นแทนได้

• ผ้าพันแผลยืด (crepe bandage) อย่างน้อย 2 ม้วน ใช้พันข้อเท้าแพลง หรือพันกดผ้าก๊อซบนแผลที่แขนขา
• ผ้าสามเหลี่ยม (triangular bandage) 1 ถึง 2 ผืน ใช้ทำผ้าคล้องแขน หรือพับเป็นแถบพันยึด
• เข็มกลัดซ่อนปลาย ยึดผ้าพันแผลและผ้าสามเหลี่ยม
• แผ่นประคบเย็นแบบใช้ครั้งเดียว (บีบแล้วเย็น) healthdirect ใส่ไว้ในรายการ เหมาะกับบ้านที่ไม่มีน้ำแข็งพร้อม หรือใช้นอกบ้าน
• ผ้าห่มฉุกเฉิน (shock blanket) แผ่นฟอยล์บางพับเล็ก ใช้ห่มคนที่ตัวเย็นหรือช็อก

ผ้าพันแผลยืดซื้อแบบมีคลิปติดมาด้วย ถ้าไม่มีคลิป ใช้เทปติดแผลหรือเข็มกลัดแทน การพันให้เริ่มจากส่วนปลายเข้าหาลำตัว แน่นพอให้ผ้าไม่เลื่อน แต่ปลายนิ้วต้องไม่ซีดหรือชา ถ้าซีดให้คลายออกพันใหม่

หมวดที่ 3: เครื่องมือ

เครื่องมือ	เหตุผล
กรรไกรสเตนเลส ปลายมน	ตัดเทป ตัดผ้าพันแผล ตัดเสื้อผ้ารอบแผล
แหนบ	คีบเสี้ยน เศษแก้ว
ถุงมือใช้แล้วทิ้ง อย่างน้อย 2 คู่	ป้องกันทั้งคนทำแผลและคนเจ็บ
ปรอทวัดไข้แบบดิจิทัล	ตามรายการของ NHS
แผ่นกั้นสำหรับเป่าปาก (face shield)	ใช้เมื่อต้องช่วยหายใจ
ถุงขยะ	ใส่ผ้าก๊อซและถุงมือที่ใช้แล้ว
สมุดเล็ก ปากกา ปากกาเคมี	จดเวลาที่เกิดเหตุ ยาที่ให้ไป เขียนวันเปิดใช้บนขวด
คู่มือปฐมพยาบาลฉบับพกพา	ทั้งสองแหล่งแนะนำให้มี

ไฟฉายเล็กไม่ได้อยู่ในรายการทั้งสองแหล่ง แต่เราแนะนำให้มีอีกหนึ่งอัน เพราะเหตุฉุกเฉินชอบเกิดตอนไฟดับ และใช้ส่องดูเศษในแผลหรือในตา ดูวิธีเลือกได้ที่ไฟฉาย LED เลือกยังไง

แหนบกับกรรไกรใช้เฉพาะในกล่องนี้ ห้ามยืมไปตัดเล็บหรือแกะกล่องพัสดุ เพราะของที่ยืมออกไปแล้วไม่ค่อยกลับมา และกลับมาก็ไม่สะอาด

หมวดที่ 4: ยาสามัญ

หมวดยาคือหมวดที่ต้องคิดตามคนในบ้านมากที่สุด รายการกลางจากแหล่งอ้างอิงมีดังนี้

1. ยาแก้ปวดลดไข้ พาราเซตามอล หรือไอบูโพรเฟน healthdirect และ NHS ระบุไว้ทั้งคู่
2. ยาแก้แพ้ (antihistamine) สำหรับผื่นลมพิษ แมลงกัดต่อยที่บวมแดง
3. ครีมทาแก้แมลงกัด และครีมทาผื่น
4. ครีมฆ่าเชื้อสำหรับแผลถลอก
5. ยาแก้ไอ ตามรายการของ NHS

ยาประจำตัวของสมาชิกในบ้าน เช่น ยาความดัน ยาพ่นขยายหลอดลม เข็มฉีดยาแก้แพ้รุนแรง ไม่ควรเก็บปนในกล่องปฐมพยาบาลกลาง เพราะเจ้าของต้องหยิบใช้ทุกวันหรือพกติดตัว แต่ให้เขียนชื่อยาและขนาดใส่กระดาษแปะไว้ในฝากล่อง เผื่อต้องบอกเจ้าหน้าที่กู้ภัยหรือแพทย์

healthdirect แนะนำให้ปรับกล่องตามความต้องการของคนในบ้าน เช่น มีเด็ก หรือมีคนที่มีโรคประจำตัว ลองดูตัวอย่างสมมติ บ้านที่มีคนแพ้ผึ้งรุนแรง ควรถามแพทย์เรื่องยาฉุกเฉินที่ต้องมีติดบ้าน และแปะวิธีใช้ไว้ในฝากล่องด้วย ส่วนบ้านที่มีผู้สูงอายุทานยาละลายลิ่มเลือด แผลเล็กจะเลือดหยุดช้ากว่าปกติ เตรียมผ้าก๊อซเพิ่ม และจดไว้ว่าถ้ากดแผลนานแล้วยังไม่หยุดต้องไปโรงพยาบาล

สิ่งที่ไม่ควรอยู่ในกล่อง

ของบางอย่างเห็นใส่กันบ่อย แต่ทำให้กล่องรกหรือเสี่ยงกว่าเดิม

• ยาที่หมดอายุแล้ว หรือยาที่แกะแผงออกจนไม่รู้ว่าเป็นยาอะไร
• ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากการรักษาครั้งก่อน ยาพวกนี้ต้องกินตามที่แพทย์สั่งให้ครบ ไม่ควรเก็บไว้กินเอง
• สำลีก้อนสำหรับปิดแผลเปิด เส้นใยติดแผลได้ ใช้ผ้าก๊อซแทน สำลีใช้เช็ดรอบแผลได้
• ยาสีฟัน ไข่ขาว น้ำปลา หรือของทาแผลไฟไหม้ตามความเชื่อ ให้ใช้น้ำสะอาดไหลผ่านแทน
• ของใช้ส่วนตัวที่ไม่เกี่ยว เช่น กรรไกรตัดเล็บ ยาหยอดตาที่เปิดใช้แล้ว

เก็บกล่องไว้ตรงไหน

healthdirect แนะนำให้เก็บในที่แห้ง หยิบถึงง่าย และให้ทุกคนในบ้านรู้ว่าอยู่ตรงไหน คลินิก NHS เพิ่มว่าควรเป็นกล่องที่ล็อกได้ อยู่ในที่เย็น แห้ง และพ้นมือเด็ก

สองข้อนี้ขัดกันนิดหน่อย จะให้หยิบง่ายหรือให้เด็กหยิบไม่ได้ วิธีที่เราแนะนำคือ

1. วางกล่องบนชั้นสูงในห้องที่คนเดินผ่านบ่อย เช่น ตู้ลอยในครัวหรือชั้นบนของตู้ทางเดิน สูงกว่าที่เด็กเอื้อมถึง แต่ผู้ใหญ่ยกได้โดยไม่ต้องหาเก้าอี้
2. แยกยาใส่กล่องเล็กมีฝาล็อกซ้อนอยู่ในกล่องใหญ่อีกชั้น ส่วนของทำแผลเปิดหยิบได้ทันที
3. หลีกเลี่ยงห้องน้ำ เพราะความชื้นและไอร้อนทำให้ยาเสื่อมเร็ว และกาวพลาสเตอร์หมดแรงยึด
4. หลีกเลี่ยงรถที่จอดกลางแดด ถ้าต้องมีกล่องในรถ ใส่แค่ของทำแผล ไม่ใส่ยาเม็ด

ติดป้ายหน้ากล่องให้เห็นชัด และแปะเบอร์ฉุกเฉินไว้ในฝา 1669 สำหรับเรียกรถพยาบาลฉุกเฉิน และ 1367 ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี สำหรับกรณีกลืนสารเคมีหรือยาเกินขนาด

กล่องนี้ควรอยู่ในแผนเตรียมพร้อมของบ้านด้วย ถ้าต้องอพยพ หยิบไปทั้งกล่องหรือแบ่งของจำเป็นใส่กระเป๋า ตามขั้นตอนในวิธีเตรียมบ้านก่อนน้ำท่วม

รอบเช็กกล่อง

healthdirect แนะนำให้เช็กหลังใช้ทุกครั้ง หรืออย่างน้อยทุก 12 เดือน ของปลอดเชื้อต้องยังปิดผนึก ถ้าซองขาดหรือเปียกถือว่าไม่ปลอดเชื้อแล้ว NHS ให้ดูวันหมดอายุของยาเป็นประจำ

เมื่อไร	ทำอะไร	ใช้เวลาประมาณ
หลังใช้ทุกครั้ง	จดของที่หยิบไป เติมให้ครบภายในสัปดาห์	2 นาที
ทุก 6 เดือน (แนะนำ)	เช็กวันหมดอายุยาและน้ำเกลือ เช็กแบตปรอทวัดไข้และไฟฉาย	10 นาที
ทุก 12 เดือน (ขั้นต่ำตาม healthdirect)	เทของออกทั้งหมด ทิ้งของเสื่อม ซองขาด ยาหมดอายุ แล้วจัดใหม่	20 นาที

รอบหกเดือนเป็นคำแนะนำของเราเพื่อให้ยาไม่หมดอายุค้างกล่องนาน ผูกไว้กับวันที่จำง่าย เช่น วันเปลี่ยนแบตเครื่องตรวจจับควัน ถ้าบ้านติดไว้แล้ว ทำทีเดียวสองงาน วิธีติดตั้งดูได้ที่เครื่องตรวจจับควันติดตรงไหน

ยาที่หมดอายุอย่าทิ้งลงชักโครกหรืออ่างล้างจาน รวบรวมใส่ถุงแล้วนำไปคืนที่ร้านยาหรือโรงพยาบาลที่รับทำลาย หรือห่อมิดชิดก่อนทิ้งรวมกับขยะอันตราย

กล่องเล็กสำหรับพกออกนอกบ้าน

healthdirect แยกคำแนะนำไว้ทั้งกล่องในบ้าน ที่ทำงาน และในรถ เพราะแต่ละที่ใช้ของต่างกัน กล่องพกพาไม่ต้องครบเท่ากล่องหลัก เน้นของที่ใช้บ่อยและเบา

1. พลาสเตอร์ 10 ชิ้น ผ้าก๊อซกลาง 2 ชิ้น เทปหนึ่งม้วนเล็ก
2. แผ่นเช็ดฆ่าเชื้อ 5 แผ่น น้ำเกลือขวดเล็ก 1 ขวด
3. ถุงมือ 1 คู่ กรรไกรพับ แหนบ
4. ยาแก้ปวดหนึ่งแผง ยาแก้แพ้หนึ่งแผง ครีมแมลงกัดหลอดเล็ก
5. กระดาษเขียนชื่อยาประจำตัวและการแพ้ยาของคนในครอบครัว

จำนวนข้างบนเป็นค่าตั้งต้นที่เราแนะนำ ใส่กระเป๋าซิปกันน้ำใบเดียว ขนาดพอใส่กระเป๋าเป้หรือช่องเก็บของในรถ ถ้าเก็บในรถ ให้เปิดเช็กบ่อยกว่ากล่องในบ้าน เพราะความร้อนในรถช่วงกลางวันทำให้กาวพลาสเตอร์เยิ้มและซองบางชนิดเสียรูป

สรุปเป็นรายการซื้อ

หมวด	ของที่ต้องมี	ห้ามทำ
ทำแผล	พลาสเตอร์ ผ้าก๊อซ 3 ขนาด แผ่นปิดตา น้ำเกลือ ยาฆ่าเชื้อ เทป	ใช้ซองที่ขาดหรือเปียก
พันและยึด	ผ้าพันแผลยืด ผ้าสามเหลี่ยม เข็มกลัด แผ่นประคบเย็น ผ้าห่มฉุกเฉิน	พันจนปลายนิ้วซีด
เครื่องมือ	กรรไกร แหนบ ถุงมือ ปรอทดิจิทัล แผ่นกั้นเป่าปาก ถุงขยะ สมุด คู่มือ	ยืมกรรไกรแหนบไปใช้งานอื่น
ยา	พาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟน ยาแก้แพ้ ครีมแมลงกัด ครีมฆ่าเชื้อ ยาแก้ไอ	ให้แอสไพรินกับเด็กต่ำกว่า 16 ปี
การเก็บ	ที่สูง แห้ง เย็น ล็อกช่องยา ทุกคนรู้ที่อยู่	เก็บในห้องน้ำหรือรถกลางแดด

ซื้อครบรอบแรกแล้ว งานที่เหลือมีแค่เติมของหลังใช้ กับเปิดเช็กปีละหนึ่งถึงสองครั้ง