เลี้ยงชูก้าไกลเดอร์ ดูแลอย่างไร ก่อนรับต้องพร้อมเรื่องไหน

ชูก้าไกลเดอร์ตัวเล็กพอนั่งในฝ่ามือ ตาโต ร่อนจากไหล่ไปผ้าม่านได้ คนจึงซื้อด้วยความรู้สึกว่าเลี้ยงง่ายเหมือนแฮมสเตอร์ ในความเป็นจริงมันใกล้กับนกแก้วมากกว่า คืออายุยืน ต้องการสังคม และอาหารต้องจัดสูตรเอง ก่อนรับมา ให้ตอบคำถามสี่ข้อในหน้านี้ให้ได้ทั้งหมด

ข้อเท็จจริงที่ร้านมักไม่เล่า

ข้อมูลพื้นฐานจาก Merck Veterinary Manual

เรื่อง	ข้อมูล
ประเภท	สัตว์มีกระเป๋าหน้าท้อง (marsupial) ออกหากินกลางคืน
อายุในการเลี้ยง	ราว 9 ถึง 12 ปี
น้ำหนักตัวผู้	ราว 110 ถึง 170 กรัม
น้ำหนักตัวเมีย	ราว 85 ถึง 140 กรัม
ความยาว	ลำตัว 13 ถึง 30 ซม. บวกหาง 15 ถึง 23 ซม.
สังคม	อยู่เป็นคู่หรือกลุ่ม

ตัวเลขอายุคือประเด็นแรก 9 ถึง 12 ปีคือช่วงเวลาที่เด็กประถมจะโตจนเข้ามหาวิทยาลัย ถ้าครอบครัวย้ายบ้าน ย้ายประเทศ หรือมีลูกเล็กในช่วงนั้น ชูก้าไกลเดอร์ยังต้องได้รับการดูแลเหมือนเดิม

ประเด็นที่สองคือเวลาตื่น ชูก้าไกลเดอร์นอนกลางวันในถุงนอน ตื่นตอนหัวค่ำถึงดึก เวลาที่ใช้ร่วมกันจึงตรงกับช่วงหลังเลิกงาน ถ้าเจ้าของเข้านอนสามทุ่มทุกวัน ช่วงที่เล่นด้วยกันจะสั้นมาก

คำถามที่ 1 พร้อมเลี้ยงสองตัวหรือไม่

Merck ระบุว่าชูก้าไกลเดอร์เป็นสัตว์สังคมสูง ควรเลี้ยงเป็นคู่หรือกลุ่ม และเจ้าของควรให้เวลาปฏิสัมพันธ์อย่างน้อยวันละ 2 ชั่วโมงทุกคืน ความเครียดจากการขาดสังคมเป็นปัญหาที่ Merck ระบุว่าพบได้

ผลของข้อนี้คืองบทุกอย่างคูณสอง ทั้งค่าตัว อาหาร และค่าตรวจสุขภาพ แต่กรงใช้ร่วมกันได้

การเพิ่มตัวใหม่เข้าไปภายหลังต้องค่อยเป็นค่อยไป Merck ระบุว่าตัวใหม่ที่ไม่มีกลิ่นของตัวผู้ที่เป็นจ่าฝูงอาจถูกทำร้าย วิธีที่ใช้กันคือวางกรงใกล้กันก่อน สลับผ้าในถุงนอนให้กลิ่นผสมกัน แล้วค่อยให้เจอกันในพื้นที่กลางภายใต้การดูแล

คำถามที่ 2 มีพื้นที่ให้กรงสูงหรือไม่

ชูก้าไกลเดอร์ปีนและร่อน ความสูงของกรงจึงสำคัญกว่าความกว้าง Merck ให้เกณฑ์ไว้ดังนี้

• ขนาดขั้นต่ำราว 61 x 91 x 91 ซม. (กว้าง ลึก สูง) สำหรับคู่หนึ่ง ยิ่งใหญ่ยิ่งดี
• ซี่กรงห่างไม่เกินราว 2.5 x 1.3 ซม. เพื่อไม่ให้มุดออก
• ลวดเคลือบ PVC ดีกว่าลวดเปล่า
• มีถุงนอนหรือกล่องนอนวางสูง และมีที่ว่างเหนือกล่องนอนพอให้ไม่เกี่ยวพังผืดร่อน (patagium) ฉีก
• มีกิ่งไม้ เชือก ชิงช้า และของเล่นให้ปีน

เรื่องตำแหน่ง Merck แนะนำให้วางกรงห่างช่องลมแอร์และแดดตรง อุณหภูมิที่ชูก้าไกลเดอร์ชอบคือ 27 ถึง 31 องศาเซลเซียส ทนได้ในช่วง 15 ถึง 32 องศา

ในบ้านไทย ตัวเลขนี้ใกล้อุณหภูมิห้องปกติ ปัญหาจึงมักอยู่ที่สองจุด คือห้องที่เปิดแอร์เย็นจัดทั้งคืน กับห้องที่ร้อนเกิน 32 องศาตอนบ่ายในหน้าร้อน ให้วางเทอร์โมมิเตอร์ไว้ข้างกรงแล้วดูค่าสูงสุดต่ำสุดหนึ่งสัปดาห์ก่อนรับสัตว์มา

กิ่งไม้ที่ใช้ได้และใช้ไม่ได้

Merck เตือนให้เลี่ยงกิ่งของต้นอัลมอนด์ แอปริคอต วอลนัทดำ เชอร์รี และพีช และแนะนำให้อบกิ่งไม้ที่เก็บเองที่ 93 ถึง 121 องศาเซลเซียส อย่างน้อย 30 นาที เพื่อฆ่าเชื้อและแมลงก่อนใช้

ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นไม้ชนิดไหน ให้ซื้อกิ่งไม้สำหรับสัตว์เลี้ยงที่ระบุชนิดไม้ชัดเจน ดีกว่าเก็บกิ่งไม้ข้างบ้านที่ไม่รู้ว่าโดนยาฆ่าแมลงหรือไม่

คำถามที่ 3 จัดอาหารสูตรสมดุลได้หรือไม่

นี่คือจุดที่เจ้าของพลาดมากที่สุด ชูก้าไกลเดอร์ชอบของหวาน ถ้าให้ผลไม้เป็นหลักจะกินอย่างมีความสุข แล้วค่อยๆ ป่วย

Merck อธิบายสัดส่วนอาหารที่ใช้กันไว้ดังนี้

ส่วนประกอบ	สัดส่วนโดยประมาณ	หมายเหตุ
น้ำหวานเทียม (artificial nectar)	ราว 50%	สูตรสำหรับชูก้าไกลเดอร์หรือสัตว์กินน้ำหวาน
อาหารเม็ดและโปรตีน	ส่วนที่เหลือส่วนใหญ่	รวมแมลงที่โรยแคลเซียมก่อนให้
ผักและผลไม้	ไม่เกินราว 10%	เป็นของเสริม ไม่ใช่อาหารหลัก
แคลเซียมและวิตามินดี 3	ตามคำแนะนำสัตวแพทย์	สำคัญมากกับอาหารที่มีผลไม้

ถั่วให้เป็นขนมนานๆ ครั้ง ไม่ใช่อาหารประจำ

สมมติว่าเจ้าของคนหนึ่งให้แอปเปิล กล้วย และมะละกอเป็นอาหารหลักทุกคืน เพราะเห็นว่าสัตว์กินหมดจาน ผ่านไปหลายเดือนสัตว์อาจเริ่มเดินขาสั่น ปีนพลาด หรือขาหลังอ่อน ภาพนี้ตรงกับโรคกระดูกจากเมแทบอลิซึม (metabolic bone disease) ที่ Merck ระบุว่าเป็นปัญหาที่พบบ่อยจากอาหารที่แคลเซียมไม่สมดุล อาการแบบนี้ต้องพาไปตรวจ อย่าซื้อแคลเซียมมาเพิ่มเองโดยไม่รู้ขนาด

ของที่ห้ามให้

Merck ระบุรายการที่ควรเลี่ยง

• ช็อกโกแลต
• เมล็ดและเม็ดในผลไม้
• กาแฟ ชา น้ำอัดลม
• ลูกอมและขนมหวานของคน
• ผลไม้กระป๋อง
• เนื้อดิบและไข่ดิบ

ให้อาหารช่วงหัวค่ำตอนสัตว์เริ่มตื่น เก็บของสดที่เหลือออกตอนเช้า เพราะอากาศร้อนชื้นทำให้น้ำหวานและผลไม้บูดเร็ว

ตัวอย่างคืนหนึ่งของการให้อาหาร

สมมติว่าเลี้ยงคู่หนึ่งและเจ้าของกลับบ้านหนึ่งทุ่ม ลำดับที่ใช้ได้คือ เตรียมน้ำหวานเทียมตามสูตรบนฉลาก แบ่งใส่ชามเล็ก วางอาหารเม็ดในอีกชาม โรยผงแคลเซียมบนแมลงจำนวนเล็กน้อย แล้วเติมผักหรือผลไม้หั่นชิ้นเล็กไม่กี่ชิ้น วางชามทั้งหมดไว้ที่สูงใกล้จุดที่สัตว์ชอบเกาะ ไม่วางบนพื้นกรงที่ปนกับมูล

เช้าวันรุ่งขึ้นดูว่าส่วนไหนเหลือ ถ้าเหลืออาหารเม็ดทุกวันแต่ผลไม้หมด แปลว่าสัตว์เลือกกิน ให้ลดผลไม้ลงก่อน ไม่เพิ่มของหวานเพื่อให้กินมากขึ้น ปริมาณอาหารที่เหมาะต่อตัวต่างกันตามน้ำหนักและสูตรอาหาร ให้สัตวแพทย์ช่วยคำนวณตอนตรวจครั้งแรก

คำถามที่ 4 มีสัตวแพทย์รับรักษาใกล้บ้านหรือไม่

Merck แนะนำให้หาสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์เลี้ยงพิเศษไว้ตั้งแต่ก่อนรับ และพาไปตรวจสุขภาพปีละครั้ง พร้อมตรวจอุจจาระ

ปัญหาที่ Merck ระบุว่าพบในชูก้าไกลเดอร์ ได้แก่ โรคกระดูกจากเมแทบอลิซึม การติดเชื้อ ความเครียดจากสังคม โรคอ้วน และหินปูนที่ฟัน

ให้โทรถามคลินิกใกล้บ้านว่ารับรักษาชูก้าไกลเดอร์หรือไม่ มีค่าตรวจประมาณเท่าไร และเปิดฉุกเฉินกลางคืนหรือไม่ แนวทางคิดเรื่องค่ารักษามีใน ค่ารักษาสัตว์เลี้ยง และถ้าต้องการคลินิกที่เปิดดึก ดู คลินิกสัตว์ 24 ชั่วโมง

เรื่องกฎหมาย ยังไม่ได้ตรวจยืนยันจากแหล่งทางการว่าชูก้าไกลเดอร์มีสถานะตามกฎหมายสัตว์ป่าของไทยอย่างไร ก่อนซื้อให้ถามผู้ขายถึงเอกสารที่มาของสัตว์ และสอบถามกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช หากไม่แน่ใจ

ของที่ต้องมีก่อนวันรับ

• กรงทรงสูงตามขนาดขั้นต่ำ ซี่ถี่ตามเกณฑ์ของ Merck
• ถุงนอนผ้าอย่างน้อยสองใบ ใช้หนึ่งซักหนึ่ง
• กิ่งไม้ชนิดที่ปลอดภัย เชือก และของเล่นปีน
• ชามอาหารแบบแขวนหรือยึดกับกรง ขวดน้ำ
• น้ำหวานเทียม อาหารเม็ด และผงแคลเซียมตามที่สัตวแพทย์แนะนำ
• เทอร์โมมิเตอร์ข้างกรง เครื่องชั่งดิจิทัลละเอียดระดับกรัม
• กล่องเดินทางเล็กที่ระบายอากาศดี สำหรับพาไปหาหมอ
• ชื่อและเบอร์คลินิกที่รับรักษาชูก้าไกลเดอร์

ล้อวิ่งก็ใช้ได้ถ้าเป็นพื้นทึบและไม่มีแกนกลางที่หางหรือพังผืดร่อนเข้าไปพันได้ ส่วนของเล่นที่มีเส้นด้ายหลุดลุ่ยให้เลี่ยง เพราะเล็บเล็กๆ เกี่ยวติดได้

การจับและสุขอนามัย

ชูก้าไกลเดอร์ที่ยังไม่คุ้นมักส่งเสียงขู่เมื่อตกใจ และกัดได้ วิธีที่ผมแนะนำคือเริ่มจากให้มันคุ้นกลิ่นก่อน ใส่เสื้อผ้าเก่าที่มีกลิ่นเจ้าของไว้ในถุงนอน แล้วค่อยจับวันละหลายครั้งสั้นๆ ช่วงหัวค่ำที่มันตื่น ไม่ดึงออกจากถุงนอนตอนกลางวัน

ลำดับการฝึกที่ใช้ได้

1. สัปดาห์แรก นั่งข้างกรงตอนหัวค่ำ พูดเบาๆ ให้คุ้นเสียง ยังไม่ต้องจับ
2. ยื่นมือที่ล้างสะอาดเข้าไปในกรง ให้ดมและเดินขึ้นมือเอง
3. เมื่อเดินขึ้นมือได้ ค่อยยกถุงนอนทั้งถุงออกมานั่งเล่นในห้องเล็กที่ปิดประตู
4. เพิ่มเวลาเล่นทีละน้อยจนถึงอย่างน้อย 2 ชั่วโมงต่อคืน

ระยะเวลาของแต่ละขั้นต่างกันมากตามอายุและนิสัยของสัตว์ ตัวที่โตมากับคนมักคุ้นเร็วกว่าตัวที่โตมาในฟาร์มโดยไม่ค่อยถูกจับ

CDC ระบุว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก รวมถึงชูก้าไกลเดอร์ บางครั้งมีเชื้อโรคที่ทำให้คนป่วยได้แม้ตัวสัตว์ดูแข็งแรง ให้ล้างมือหลังจับสัตว์ หลังให้อาหาร และหลังทำความสะอาดกรง และดูแลเด็กเล็กเป็นพิเศษ ถ้าถูกกัดหรือข่วน ให้ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำทันที

สังเกตอาการทุกคืนตอนให้อาหาร

• กินน้อยลงหรือไม่ยอมออกจากถุงนอน
• เดินโซเซ ขาหลังอ่อน ปีนตก
• ถอนขนตัวเอง หรือมีแผลที่หาง
• ท้องเสีย หรือมูลมีกลิ่นผิดปกติ
• ตาขุ่น มีน้ำมูก หายใจมีเสียง
• น้ำหนักลด ซึ่งเห็นได้ถ้าชั่งทุกสัปดาห์

ตารางดูแลประจำ

ความถี่	งาน
ทุกคืน	เตรียมอาหารสด เปลี่ยนน้ำ ให้เวลาปฏิสัมพันธ์อย่างน้อย 2 ชั่วโมงตามที่ Merck แนะนำ ดูอาการตามรายการด้านบน
ทุกเช้า	เก็บอาหารสดที่เหลือ เช็ดคราบน้ำหวานบนกรง
ทุกสัปดาห์	ชั่งน้ำหนัก ซักถุงนอนและผ้าในกรง ล้างชาม เช็กกิ่งไม้และเชือกว่าไม่ขาด
ทุกเดือน	ทำความสะอาดกรงทั้งหมด สลับของเล่นใหม่ ตรวจเล็บ
ทุกปี	ตรวจสุขภาพและตรวจอุจจาระกับสัตวแพทย์ ตามคำแนะนำของ Merck

ถ้าตอบคำถามสี่ข้อแล้วยังไม่มั่นใจเรื่องเวลา ลองดูสัตว์เลี้ยงตัวเล็กที่งานน้อยกว่าใน สัตว์เลี้ยงแปลก มีอะไรน่าเลี้ยงบ้าง หรือเทียบกับเม่นแคระที่อยู่ลำพังได้ใน เลี้ยงเม่นแคระสำหรับมือใหม่