ฝึกลูกนอนหลับยาว เริ่มเมื่อไร ใช้วิธีไหน และคืนแรกเจออะไร

ลูกที่อายุยังไม่ถึง 4 เดือนไม่ต้องฝึกนอนยาว เพราะร่างกายยังไม่พร้อม ส่วนลูกอายุตั้งแต่ 4 เดือนขึ้นไปที่แข็งแรง น้ำหนักขึ้นดี ฝึกให้หลับต่อเองได้ แต่ต้องทำสองอย่างก่อน คือจัดที่นอนให้ปลอดภัย และตกลงกับคนในบ้านว่าจะใช้วิธีเดียวกันทุกคืน ถ้าสองข้อนี้เรียบร้อย การฝึกนอนมักเห็นผลภายใน 1-2 สัปดาห์ แต่ผลจริงขึ้นกับลูกแต่ละคน ไม่มีสูตรที่ได้ผลกับทุกบ้าน

นอนยาวสำหรับทารกหมายถึงกี่ชั่วโมง

คำว่า "นอนยาว" ที่พ่อแม่หวัง กับสิ่งที่ทารกทำได้จริงมักไม่ตรงกัน ข้อมูลจาก AAP และ NHS ช่วยตั้งความคาดหวังได้ดังนี้

ช่วงวัย	สิ่งที่เป็นปกติ	หมายเหตุ
แรกเกิด	นอนราว 16-17 ชั่วโมงต่อวัน ครั้งละ 1-2 ชั่วโมง	ตามข้อมูล AAP ตื่นกินนมกลางคืนหลายครั้ง
ประมาณ 4 เดือน	เริ่มมีวงจรการนอนสม่ำเสมอมากขึ้น	AAP ระบุว่าช่วงนี้เริ่มฝึกให้หลับเองได้
ประมาณ 6 เดือน	ตื่นและหลับต่อเองภายในไม่กี่นาทีเป็นเรื่องปกติ	ไม่ใช่ตื่นเต็มที่ทุกครั้ง
ครบ 1 ปี	รวมกลางวันกลางคืนราว 12-15 ชั่วโมง	ตามข้อมูล NHS

หมายเหตุสำคัญจาก AAP คือ ทารกแรกเกิดที่หลับต่อเนื่องเกิน 10 ชั่วโมงโดยไม่ตื่นกินนมไม่ใช่สัญญาณที่ดี ควรปลุกให้กินและปรึกษาแพทย์ ทารกที่กินนมแม่ 8-12 ครั้งต่อวัน หรือนมผง 5-8 ครั้งต่อวัน ตามที่ AAP ให้ตัวเลขไว้ ถ้ามีปัสสาวะอย่างน้อย 4 ครั้ง และอุจจาระอย่างน้อย 3 ครั้งต่อวัน แสดงว่าได้รับนมพอ

ในทางปฏิบัติ คุณพ่อคุณแม่ส่วนใหญ่ถือว่าลูกนอนยาวเมื่อหลับต่อเนื่องราว 5-6 ชั่วโมงในช่วงกลางคืน ตัวเลขนี้เป็นการประมาณที่ใช้กันทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์ที่หน่วยงานใดกำหนด และเด็กปกติหลายคนเร็วช้ากว่านี้ แม้ถึง 1 ขวบ

ลูกพร้อมฝึกหรือยัง ตรวจ 5 ข้อนี้ก่อน

1. อายุ 4 เดือนขึ้นไป (ลูกที่คลอดก่อนกำหนดให้นับอายุปรับแก้และถามหมอก่อน)
2. น้ำหนักขึ้นตามกราฟ และกินพอในตอนกลางวัน ดูเกณฑ์ที่ เกณฑ์น้ำหนักส่วนสูงเด็ก
3. สุขภาพดี ไม่ได้ป่วย ไม่ได้เพิ่งฉีดวัคซีนใน 2-3 วัน และไม่ได้อยู่ในช่วงฟันกำลังขึ้นหนักมาก ดูที่ ฟันน้ำนมขึ้นตอนกี่เดือน
4. ที่นอนปลอดภัยตามหัวข้อถัดไป
5. คนดูแลหลักพร้อมทำอย่างน้อย 1-2 สัปดาห์โดยไม่เปลี่ยนวิธี และไม่มีเหตุใหญ่ในชีวิต เช่น ย้ายบ้านหรือกลับไปทำงานสัปดาห์นี้

ถ้ายังตอบไม่ได้ทุกข้อ ให้ปรับกิจวัตรกลางวันกลางคืนก่อน แล้วค่อยเริ่มฝึก

จัดที่นอนให้ปลอดภัยก่อนเรื่องอื่น

การฝึกนอนไม่ควรทำให้ลดมาตรฐานความปลอดภัย NHS ระบุแนวทางลดความเสี่ยงการเสียชีวิตเฉียบพลันในทารก (SIDS) ไว้ดังนี้

• วางลูกนอนหงายทุกครั้ง เท้าชิดปลายเตียง ถ้าลูกพลิกคว่ำ ให้พลิกกลับจนกว่าจะพลิกได้สองทางเอง
• นอนบนที่นอนแข็งเรียบ ไม่มีหมอน ผ้าห่มหนา กันกระแทก ตุ๊กตา หรือรังนอน
• ห้องไม่ร้อนเกินไป ราว 16-20 องศาเซลเซียส ใช้ผ้าห่มบางเบา
• ไม่สูบบุหรี่ใกล้ลูก และไม่นอนหลับพร้อมลูกบนโซฟาหรือเก้าอี้นวม
• อยู่ห้องเดียวกันกับพ่อแม่อย่างน้อย 6 เดือนแรก

AAP แนะนำให้วางลูกนอนหงายทุกครั้งจนถึง 1 ขวบ ถ้าลูกพลิกคว่ำเองได้แล้ว ดูแนวปฏิบัติเพิ่มที่ เด็กพลิกคว่ำพลิกหงายได้กี่เดือน

ปูพื้นด้วยกิจวัตร ก่อนเริ่มฝึกจริง

ขั้นนี้ทำได้ตั้งแต่ลูกยังเล็ก และเป็นส่วนที่ช่วยมากที่สุด

แยกกลางวันกับกลางคืนให้ชัด

NHS แนะนำให้ตอนกลางวันเปิดผ้าม่านและเล่นกับลูก ส่วนกลางคืนหรี่ไฟ พูดเบา ๆ และไม่เล่นหรือเปลี่ยนผ้าอ้อมโดยไม่จำเป็น AAP เสริมว่าถ้าลูกกลับกลางวันกลางคืน ไม่มีทางลัด แต่โดยมากจะหายเอง และให้ทำบ่ายให้คึกคัก ส่วนกลางคืนให้สงบและมืด

กิจวัตรก่อนนอน 20-30 นาที

ตัวอย่างลำดับที่เหมาะกับลูก 4-9 เดือน คือ อาบน้ำอุ่นหรือเช็ดตัว เปลี่ยนผ้าอ้อมและใส่ชุดนอน ให้นมใต้แสงสลัว อ่านหนังสือหรือร้องเพลงสั้น ๆ แล้ววางลงเตียง ทำเหมือนเดิมทุกคืน ลำดับสำคัญกว่ารายละเอียด NHS ระบุไว้ว่า กิจวัตรง่าย ๆ ช่วยให้ลูกรู้ว่าถึงเวลานอน

วางลงตอนง่วงแต่ยังไม่หลับ

AAP ระบุว่าตั้งแต่ 4 เดือน ควรวางลูกลงเมื่อง่วงแต่ยังไม่หลับ เพื่อให้เรียนรู้การหลับเองในเตียงของตัวเอง ทารกที่ต้องโยกหรืออุ้มจนหลับ มักหลับต่อเองไม่ได้เมื่อตื่นกลางดึก และ AAP ยังแนะนำไม่รีบเข้าไปปลอบทันทีที่ลูกครางหรือร้อง เพราะลูกต้องการเวลาหาวิธีหลับต่อเอง การตื่นแล้วหลับต่อในไม่กี่นาทีที่ 6 เดือนเป็นเรื่องปกติ

สามวิธีฝึก เทียบกันชัด ๆ

ไม่มีวิธีที่ถูกที่สุด เลือกที่ครอบครัวทำได้สม่ำเสมอ หน้าคำแนะนำของ AAP ที่อ้างอิงอยู่ไม่ได้ระบุชื่อวิธีเหล่านี้ ข้อมูลด้านล่างเป็นแนวทางที่กุมารแพทย์และพยาบาลเด็กใช้อธิบายกันทั่วไป ควรปรึกษาแพทย์ที่ดูแลลูกก่อนเลือก

วิธี	ทำอย่างไร	เหมาะกับ	ข้อจำกัด
เข้าไปปลอบเป็นระยะ (graduated)	วางลูกลงตอนง่วง ออกจากห้อง ถ้าลูกร้อง รอ 3 นาทีแล้วเข้าไปปลอบสั้น ๆ 1 นาทีโดยไม่อุ้ม คืนถัดไปรอนานขึ้น เช่น 5 และ 10 นาที	บ้านที่ทนฟังลูกร้องช่วงสั้นได้	ต้องทนฟังเสียงร้อง และต้องทำให้ครบทุกครั้ง
นั่งข้างเตียงแล้วขยับออก (chair)	นั่งเก้าอี้ข้างเตียง ไม่อุ้ม ไม่คุย ทุก 2-3 คืนขยับเก้าอี้ห่างออกไป จนออกนอกห้อง	พ่อแม่ที่อยากอยู่ใกล้ลูกตลอด	ใช้เวลานานกว่า ราว 1-2 สัปดาห์ขึ้นไป และลูกบางคนยิ่งตื่นเมื่อเห็นพ่อแม่
ลดการช่วยทีละขั้น (fading)	ถ้าเคยอุ้มโยกจนหลับ เปลี่ยนเป็นนั่งตบก้นข้างเตียง แล้วเหลือแค่ลูบตัว แล้วเหลือยืนข้างเตียง	ลูกที่ร้องหนักมากเมื่อถูกปล่อย	ช้ากว่าสองวิธีแรก ต้องอดทนสะสม

ตัวเลข 3-5-10 นาทีเป็นตัวอย่าง ลูกบางคนร้องหนักเมื่อรอนาน ก็ปรับเป็น 1-2-3 นาทีได้ สิ่งสำคัญคือแต่ละครั้งที่เข้าไป ใช้เวลาสั้น พูดเบา ไม่เปิดไฟสว่าง ไม่อุ้มลูกออกจากเตียง

ตัวอย่างตารางคืนที่ 1 ถึงคืนที่ 7

สมมติว่าลูกอายุ 5 เดือน เข้านอน 20.00 น. และเลือกวิธีเข้าไปปลอบเป็นระยะ

คืน	ช่วงรอก่อนเข้าไปปลอบ	สิ่งที่มักเกิดขึ้น
1	3 นาที / 5 นาที / 10 นาที	ลูกร้องมากสุดของสัปดาห์ อาจใช้เวลา 30-60 นาทีกว่าจะหลับ
2	5 / 10 / 12 นาที	บางคนร้องมากกว่าเมื่อคืน เรียกว่าช่วงลองใจ ถือว่าพบได้
3	10 / 12 / 15 นาที	ลูกเริ่มหลับเร็วขึ้น
4-5	ตามเดิมของคืนที่ 3	ลูกหลับในเวลาสั้นลง และตื่นกลางดึกน้อยลง
6-7	ตามเดิม	ลูกส่วนมากหลับเองได้ภายใน 10-20 นาที

ผลลัพธ์ไม่เป็นไปตามตารางเป๊ะทุกบ้าน ถ้าไป 3-4 คืนแล้วไม่ดีขึ้นเลย หรือลูกร้องหนักจนอาเจียน อย่าฝืน ให้หยุดและปรึกษาแพทย์

มื้อนมกลางคืน ลดหรือไม่ลด

การฝึกให้หลับเองไม่เท่ากับเลิกกินนมกลางคืนทันที AAP ชี้ให้เห็นว่าทารกที่ปกติและหลับดีก็ยังตื่นบ่อยและกลับไปหลับเองได้ ลูกที่ตื่นหิวจริง ให้กินแล้วกลับเข้านอนเลย ไม่เปิดไฟสว่าง ไม่เล่น ไม่คุย

ถ้าอยากเริ่มลดมื้อดึก ให้ทำเมื่อหมอบอกว่าน้ำหนักขึ้นดี และลูกกินมื้อกลางวันได้เพียงพอแล้ว ลดปริมาณนมหรือระยะเวลาดูดลงทีละนิด เช่น ลดลงครั้งละ 15-30 มิลลิลิตร หรือ 1-2 นาทีทุก 2-3 คืน ไม่ตัดมื้อทันที ดูปริมาณนมต่อวันเทียบได้ที่ นมผงทารกกี่ออนซ์ต่อวัน และความถี่ของการให้นมแม่ที่ ให้นมแม่วันละกี่ครั้ง

เมื่อไรต้องหยุดฝึก

ปรับกิจวัตรและพาไปพบแพทย์ แทนการฝึกต่อ เมื่อพบข้อใดข้อหนึ่ง

• มีไข้ ตัวร้อนหรือเย็นผิดปกติ ดูวิธีรับมือที่ ลูกมีไข้
• อาเจียนซ้ำ ท้องเสีย ไม่ยอมกินนม หรือปัสสาวะน้อยกว่า 4 ครั้งต่อวัน
• หายใจเร็วหรือหายใจลำบาก ซี่โครงบุ๋ม ริมฝีปากเขียว
• ร้องแหลมต่อเนื่อง ปลอบเท่าไรก็ไม่หยุดผิดจากที่เคยร้อง
• ซึมหรือปลุกยาก
• น้ำหนักไม่ขึ้นหรือลดลง

อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่อง "ดื้อ" หรือ "ติดคน" ควรประเมินก่อนเสมอ

เมื่อคุณพ่อคุณแม่เองรับไม่ไหว

เสียงลูกร้องทำให้คนฟังเครียดจริง และการอดนอนติดต่อกันหลายเดือนทำให้ตัดสินใจเรื่องลูกยาก NHS แนะนำให้หมั่นแบ่งงานกลางคืนกับคู่หรือญาติ และถ้าปัญหาการนอนยืดเยื้อให้ปรึกษาพยาบาลเยี่ยมบ้านหรือผู้ดูแลสุขภาพ ในไทยคือพยาบาลที่คลินิกเด็กดีหรือกุมารแพทย์

ถ้าคุณแม่เศร้า ร้องไห้ง่าย นอนไม่หลับแม้ตอนลูกหลับ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง นั่นคืออาการที่ควรพบแพทย์ ดูที่ ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด และอย่าฝืนฝึกลูกต่อ

คืนแรกของการฝึก เริ่มอย่างไรให้ปลอดภัย

ลูกอายุต่ำกว่า 4 เดือน ไม่ต้องฝึก ให้ปรับกลางวันกลางคืนและกิจวัตรก่อนนอนให้ชัด ลูกอายุ 4 เดือนขึ้นไปที่สุขภาพดีและที่นอนปลอดภัย เลือกวิธีที่ทั้งบ้านทำสม่ำเสมอได้ เริ่มในสัปดาห์ที่ไม่มีเหตุใหญ่ และจดผลทุกเช้า ถ้า 7-10 วันแล้วยังไม่คืบหน้า ให้นัดกุมารแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุอื่นที่ทำให้ลูกตื่น เช่น ภูมิแพ้ กรดไหลย้อน หรือหูอักเสบ ถ้าลูกยังนอนไม่หลับเป็นช่วง ๆ และไม่แน่ใจสาเหตุ อ่านเพิ่มที่ ลูกนอนไม่หลับ

ลูกที่ยังไม่นอนยาวตอน 6 เดือนไม่ได้แปลว่าล้มเหลว หลายบ้านใช้เวลานานกว่านั้น และลูกจะหลับยาวขึ้นเองตามวัย สิ่งที่ควรเก็บไว้ในใจคือความปลอดภัยของที่นอน สุขภาพลูก และสุขภาพของคนดูแล