วิธีเลี้ยงลูกแมวแรกเกิด 8 สัปดาห์แรก ตั้งแต่เจอตัวจนหย่านม

เจอลูกแมวตัวจิ๋วร้องอยู่ข้างทาง หลายคนรีบอุ้มกลับบ้านแล้วหานมให้ทันที ทั้งที่สองเรื่องแรกที่ต้องถามคือ แม่อยู่ใกล้ๆ หรือเปล่า และตัวลูกอุ่นพอหรือยัง ลูกแมวหลายตัวที่ถูกอุ้มไปเลี้ยงจริงๆ แล้วมีแม่คอยอยู่ ส่วนลูกที่ไม่มีแม่จริงๆ มักตายเพราะตัวเย็นก่อนจะหิว บทความนี้เรียงตามลำดับการตัดสินใจ ตั้งแต่ตอนเจอตัว จนถึงวันที่ลูกแมวอายุ 8 สัปดาห์และพร้อมหาบ้านถาวร ส่วนวิธีป้อนนมขวดแบบละเอียดอยู่ในบทความ วิธีป้อนนมลูกแมวแรกเกิด เพื่อไม่ให้ซ้ำกัน

เจอลูกแมว ยังไม่ต้องอุ้มทันที

Best Friends แนะนำว่าถ้าลูกแมวดูไม่เจ็บป่วย ให้ปล่อยไว้กับแม่เมื่อเป็นไปได้ แม่แมวมักออกไปหาอาหารเป็นช่วงๆ การที่ไม่เห็นแม่ในนาทีนั้นไม่ได้แปลว่าแม่ทิ้ง

วิธีที่ใช้ได้จริงที่หน้าบ้าน

1. ดูจากระยะไกล คำแนะนำคือเฝ้า 12 ถึง 18 ชั่วโมง และเข้าไปเช็กทุก 2 ถึง 3 ชั่วโมงโดยไม่ให้แม่เห็นว่าถูกรบกวน
2. โรยแป้งเป็นวงรอบรังบางๆ ถ้าแม่กลับมา จะเห็นรอยเท้าในแป้ง
3. ระวังแม่อาจย้ายลูกทีละตัว ถ้าจำนวนลูกลดลงโดยไม่มีตัวตาย อาจเป็นการย้ายรัง
4. ไม่ต้องรอ ถ้าลูกป่วย ผอม ขาดน้ำ ตัวเย็นหมดแรง อยู่กลางถนน หรือรังถูกน้ำท่วม

ลูกแมวอายุเท่าไร ดูได้จากตัว

เจ้าของที่เจอลูกแมวมักไม่รู้อายุ แต่ปริมาณนม ตารางป้อน และเวลาถ่ายพยาธิขึ้นกับอายุทั้งหมด PetMD ให้ช่วงน้ำหนักและพัฒนาการดังตาราง ใช้เป็นกรอบกว้างๆ เพราะพันธุ์และขนาดของแม่ทำให้ตัวเลขต่างกันได้

อายุ	น้ำหนักโดยประมาณ	ที่เห็นได้
แรกเกิด	50 ถึง 150 กรัม	ตาปิด หูพับแนบหัว สะดือยังติด
1 สัปดาห์	150 ถึง 250 กรัม	ตาเริ่มเปิดราววันที่ 8 ถึง 12
2 สัปดาห์	250 ถึง 350 กรัม	ตาเปิด เริ่มลุกยืนเซๆ
3 สัปดาห์	350 ถึง 450 กรัม	ฟันตัดขึ้น สนใจกระบะทราย
4 สัปดาห์	450 ถึง 550 กรัม	เดินคล่อง เริ่มเล่น
8 สัปดาห์	850 ถึง 950 กรัม	วิ่งเล่นเต็มที่ กินอาหารแข็งได้

ลูกแมวที่น้ำหนักน้อยกว่าตารางมาก ในช่วงอายุที่ประเมินได้ ควรให้สัตวแพทย์ดู เพราะอาจเป็นลูกที่อ่อนแอหรือมีพยาธิ

ความอุ่นมาก่อนนมเสมอ

ลูกแมวแรกเกิดคุมอุณหภูมิตัวเองไม่ได้ Best Friends ให้ช่วงอุณหภูมิตัวที่เหมาะอยู่ที่ราว 38 ถึง 39 องศาเซลเซียส (100 ถึง 102 องศาฟาเรนไฮต์) และเน้นว่าห้ามป้อนนมลูกแมวที่ตัวเย็น เพราะระบบย่อยไม่ทำงานตอนตัวเย็น นมจะค้างและทำให้สำลักหรือท้องอืดได้

วิธีอุ่นที่ปลอดภัยที่บ้าน

• วางลูกในกล่องที่รองผ้าหนา มีผ้าขนหนูห่อ
• ใช้ถุงน้ำอุ่นหรือขวดน้ำอุ่นห่อผ้าไว้มุมเดียวของกล่อง ให้ลูกขยับหนีได้ถ้าร้อนเกิน
• อย่าวางลูกบนแผ่นความร้อนโดยตรง อาจไหม้ผิวได้
• ถ้าลูกตัวเย็นและยังไม่อุ่นขึ้นภายใน 20 ถึง 30 นาที ให้โทรหาสัตวแพทย์ ตามที่ Best Friends แนะนำ

ห้องแอร์ พัดลม และพื้นกระเบื้องเป็นศัตรูของลูกแมวแรกเกิดในบ้านคนไทยมากกว่าอากาศร้อน ให้วางกล่องให้พ้นลมโกรก

แม่เลี้ยงเอง หรือเราต้องเลี้ยงแทน

ถ้ามีแม่อยู่ เป้าหมายคือให้แม่เลี้ยงต่อ งานของเรามีสามอย่างคือให้แม่กินอาหารดีๆ ให้มีที่เงียบแห้งไม่ถูกรบกวน และชั่งน้ำหนักลูกเป็นระยะโดยไม่ให้แม่เครียด

เมื่อต้องเลี้ยงแทน ตัวเลขที่ต้องจำจาก Best Friends มีไม่กี่ตัว

• ปริมาณนมต่อวันราว 8 มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 ออนซ์ (ราว 28 กรัม) แบ่งตามจำนวนมื้อ
• น้ำหนักควรเพิ่มราวครึ่งออนซ์ต่อวัน หรือ 3 ถึง 4 ออนซ์ต่อสัปดาห์
• กระตุ้นขับถ่ายก่อนหรือหลังป้อนทุกมื้อ ใช้เวลาไม่เกินประมาณหนึ่งนาที
• เริ่มหย่านมราว 4 สัปดาห์

ตารางมื้อละเอียดตามอายุ ขนาดจุกนม และท่าป้อน อยู่ในบทความ วิธีป้อนนมลูกแมวแรกเกิด ส่วนคำถามที่เจอบ่อยเรื่องนมวัว อ่านเพิ่มที่ แมวกินนมได้ไหม

ตัวอย่างการชั่งน้ำหนักจริง

น้ำหนักบอกว่าป้อนพอหรือไม่ได้ดีกว่าการดูด้วยตา ใช้เครื่องชั่งครัวแบบอ่านเป็นกรัม ชั่งเวลาเดียวกันทุกวันก่อนป้อนมื้อแรก จดลงสมุด

สมมติเจอลูกแมวหนัก 120 กรัม ครึ่งออนซ์ต่อวันคือราว 14 กรัมต่อวัน

วัน	น้ำหนัก (กรัม)	อ่านผล
1	120	เริ่มต้น
3	150	เพิ่ม 30 ใน 2 วัน ปกติ
7	215	เพิ่ม ปกติ
8	215	ไม่เพิ่มวันเดียว ดูต่ออีกวัน
9	205	ลดลง โทรหาสัตวแพทย์วันนี้

ตัวเลขเป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นวิธีอ่าน ลูกแต่ละตัวต่างกัน ถ้าน้ำหนักคงที่สองวันติดหรือลดลงหนึ่งวัน อย่ารอ

เดือนแรกที่ต้องเห็น

• ตาเปิดราว 8 ถึง 12 วัน ตาลูกแมวที่ยังฟ้าขุ่นเป็นเรื่องปกติ สีตาถาวรจะค่อยชัดทีหลัง
• หูตั้งขึ้นในสัปดาห์ที่ 2 ถึง 3
• เดินเซได้เมื่อ 2 สัปดาห์ และคล่องขึ้นในสัปดาห์ที่ 4
• สนใจกระบะทรายราว 3 ถึง 4 สัปดาห์ วางกระบะตื้นๆ ใช้ทรายธรรมดาไม่จับเป็นก้อนในช่วงนี้เพราะลูกอาจกินทราย
• เริ่มกินอาหารเปียกบดผสมนมทดแทนราว 4 ถึง 5 สัปดาห์ เลือกอาหารจากบทความ อาหารลูกแมวยี่ห้อไหนดี

PetMD ระบุว่าที่ 6 สัปดาห์ควรพาลูกไปตรวจสุขภาพครั้งแรก และเริ่มวัคซีนรวม FVRCP

ถ่ายพยาธิ วัคซีน และหมัด

สามเรื่องนี้ต้องผ่านสัตวแพทย์ เจ้าของไม่ควรเดายาเอง เพราะขนาดยาคิดตามน้ำหนักเป็นกรัม

เรื่อง	ช่วงที่มักเริ่ม	หมายเหตุ
ถ่ายพยาธิ	ราว 2 สัปดาห์ แล้วซ้ำทุก 2 สัปดาห์	PetMD ระบุว่าสัตวแพทย์เริ่มยาถ่ายพยาธิที่ช่วงนี้
วัคซีนรวม FVRCP เข็มแรก	ราว 6 สัปดาห์	WSAVA ระบุให้ฉีดเข็มหลักทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์
เข็มสุดท้ายของชุดแรก	16 สัปดาห์หรือมากกว่า	แล้วกระตุ้นซ้ำเมื่ออายุ 26 สัปดาห์ขึ้นไป
หมัดและเห็บ	ถามสัตวแพทย์	ยาหยดสุนัขบางชนิดอันตรายกับแมว

หมัดในลูกแมวเล็กอันตรายเพราะดูดเลือดได้มากจนโลหิตจาง สัญญาณคือเหงือกซีดและซึม อ่านวิธีสังเกตที่ หมัดแมว แล้วให้สัตวแพทย์เลือกวิธีกำจัด

ของที่ควรเตรียมก่อนลูกแมวถึงบ้าน

ตอนเจอลูกแมวมักเป็นกลางคืนหรือวันหยุด ร้านปิด ลองดูว่าในบ้านมีของเหล่านี้หรือยัง แล้วค่อยออกไปซื้อส่วนที่ขาด

ของที่ต้องมี	ใช้ทำอะไร	ทางเลือกถ้ายังไม่มี
กล่องกระดาษหรือตะกร้าขอบสูง	เป็นรังกันลม	ลังผลไม้บุผ้า
ผ้าขนหนูนุ่มสะอาดหลายผืน	รองพื้นและห่อตัว	เสื้อยืดเก่าซักสะอาด
ถุงน้ำอุ่นหรือขวดน้ำอุ่นห่อผ้า	แหล่งความอุ่นมุมเดียว	ขวดน้ำพลาสติกใส่น้ำอุ่นห่อผ้าหนา
เครื่องชั่งครัวอ่านเป็นกรัม	ชั่งน้ำหนักทุกวัน	ขอยืมที่คลินิกชั่งให้
นมทดแทนลูกแมวและขวดนมขนาดเล็ก	ป้อนเมื่อไม่มีแม่	ปรึกษาคลินิกว่ามีขายใกล้บ้านหรือไม่
ผ้าก๊อซหรือสำลีชุบน้ำอุ่น	กระตุ้นขับถ่าย	กระดาษทิชชูนุ่มชุบน้ำอุ่น

ของที่ยังไม่ต้องรีบซื้อคือของเล่น ทรายแมวราคาแพง และอาหารเม็ด ลูกแมวอายุไม่ถึงสามสัปดาห์ยังใช้ไม่ได้

ล้างมือและแยกจากสัตว์เลี้ยงตัวอื่น

ลูกแมวที่เก็บมาจากข้างทางอาจนำโรคมาให้แมวและหมาที่บ้าน เช่น หมัด พยาธิ เชื้อราที่ผิวหนัง และไวรัสทางเดินหายใจ แนวทางปลอดภัยคือแยกห้องอย่างน้อยจนกว่าสัตวแพทย์ตรวจและให้ยาถ่ายพยาธิรอบแรก ล้างมือก่อนและหลังจับลูกแมวทุกครั้ง และเปลี่ยนเสื้อก่อนไปเล่นกับแมวตัวเดิม ถ้าเห็นผิวหนังเป็นวงล้อมหรือขนร่วงเป็นหย่อม ดู เชื้อราแมว แล้วบอกสัตวแพทย์ในวันตรวจ

การจับลูกแมวบ่อยเกินไปก็ไม่ดี ในสัปดาห์แรกลูกต้องการนอนและกินเป็นหลัก อุ้มเฉพาะตอนป้อน ชั่งน้ำหนัก และกระตุ้นขับถ่าย ส่วนการเล่นและเข้าสังคมค่อยเพิ่มเมื่อลูกเดินคล่อง ราวสัปดาห์ที่ 3 ถึง 4

ตารางวัคซีนฉบับเต็ม

บทความนี้พูดเฉพาะช่วงสองเดือนแรก ถ้าอยากเห็นตารางวัคซีนต่อเนื่องจนถึงกระตุ้นรายปี ดูที่ ตารางวัคซีนแมว และค่าใช้จ่ายโดยประมาณที่ ค่าวัคซีนแมว แต่อย่าลืมว่าตารางทั่วไปเป็นกรอบ สัตวแพทย์อาจปรับตามน้ำหนัก สุขภาพ และความเสี่ยงของพื้นที่ที่ลูกแมวอยู่

สัญญาณที่ต้องไปหาหมอวันนั้น

Best Friends ระบุสัญญาณเตือนของลูกแมวไว้หลายข้อ ที่เจอบ่อยและต้องรีบมีดังนี้

• ตัวเย็นไม่อุ่นขึ้นหลัง 20 ถึง 30 นาที
• ไม่ยอมดูดนม หรือสำลักนมออกจมูก
• ท้องเสียหรือท้องอืดแข็ง
• น้ำหนักคงที่หรือลดลง
• หายใจเสียงดัง หายใจลำบาก หรืออ้าปากหายใจ
• ตามีขี้ตาเหนียวหรือตาปิดค้างเมื่ออายุเกินสัปดาห์ที่ 2

อาการอื่นที่น่าสงสัยดูได้ที่ สัญญาณแมวป่วย และถ้าลูกร้องผิดปกติ ดู เสียงร้องของลูกแมว เพื่อแยกว่าหิว หนาว หรือเจ็บ

ตัดสินใจ: เก็บไว้เลี้ยงเอง หรือส่งต่อ

บางครั้งการเลี้ยงลูกแมวแรกเกิดไม่ใช่เรื่องที่ทุกบ้านทำได้ ป้อนทุก 2 ถึง 3 ชั่วโมงทั้งกลางวันกลางคืน ต้องมีคนอยู่ตลอด ถามตัวเองก่อน

1. มีคนอยู่บ้านป้อนนมได้ตลอดสัปดาห์แรกหรือไม่
2. มีเงินสำรองสำหรับสัตวแพทย์ ทั้งตรวจ ถ่ายพยาธิ และวัคซีนหรือไม่
3. จะเลี้ยงต่อจนโตหรือหาบ้านใหม่ และมีแผนทำหมันหรือไม่ ดูที่ ทำหมันแมว

ถ้าตอบไม่ได้ ติดต่อคลินิกสัตวแพทย์หรือมูลนิธิที่รับเลี้ยงลูกแมวกำพร้าได้ตั้งแต่วันแรก ลูกแมวที่ส่งต่อเร็วมีโอกาสรอดมากกว่าลูกที่ถูกเลี้ยงต่อโดยบ้านที่ไม่พร้อม

ถ้าจะเลี้ยงเอง ให้พาไปตรวจกับสัตวแพทย์ภายในสองสามวันแรก ให้สัตวแพทย์ประเมินอายุ น้ำหนัก และตั้งตารางถ่ายพยาธิกับวัคซีนให้ตรงกับตัวที่อยู่ในมือ