วิธีให้นมลูกแมวแรกเกิด ป้อนอย่างไรให้ปลอดภัยทีละขั้น

ลูกแมวที่ไม่มีแม่เลี้ยงเป็นงานเข้มข้นตลอด 24 ชั่วโมงในช่วงสัปดาห์แรก ๆ ลูกแมวแรกเกิดควบคุมอุณหภูมิตัวเองไม่ได้ ขับถ่ายเองไม่ได้ และต้องกินบ่อย ถ้าเจอลูกแมวเล็กที่ยังลืมตาไม่ได้หรือตัวยังเย็น อย่าเพิ่งป้อนอะไร ทำให้อุ่นก่อน แล้วโทรหาสัตวแพทย์หรือกลุ่มช่วยเหลือลูกแมวใกล้บ้านเพื่อขอตรวจและขอตารางมื้อที่เหมาะกับอายุจริง ขั้นตอนด้านล่างอ้างอิง Best Friends Animal Society เป็นหลัก ใช้ประกอบคำแนะนำของสัตวแพทย์ ไม่ใช้แทนกัน

ก่อนป้อน อุ่นลูกแมวก่อนเสมอ

Best Friends ระบุว่าอุณหภูมิตัวลูกแมวที่เหมาะอยู่ที่ราว 100 ถึง 102 องศาฟาเรนไฮต์ หรือราว 38 ถึง 39 องศาเซลเซียส ลูกแมวที่รู้สึกเย็นและไม่ตอบสนองต้องอุ่นทันที และห้ามป้อนนมให้ลูกแมวตัวเย็น เพราะอาจเกิดผลร้ายแรงต่อสุขภาพ

วิธีทำที่บ้านระหว่างรอพบหมอ

1. วางลูกแมวบนแผ่นให้ความอุ่นที่ออกแบบมาสำหรับสัตว์เลี้ยง ห่อด้วยผ้าขนหนู 2 ถึง 3 ชั้น ไม่วางสัมผัสความร้อนโดยตรง
2. จัดพื้นที่ให้ลูกแมวคลานหนีจากความร้อนได้ถ้าร้อนเกินไป
3. พลิกตัวลูกแมวข้างซ้ายขวาทุก 5 นาที ลูบเบา ๆ เพื่อกระตุ้นเลือดไหลเวียน
4. ถ้าไม่ตอบสนองภายใน 20 ถึง 30 นาที ให้ติดต่อสัตวแพทย์ทันที

ลูกแมวต้องมีแผ่นให้ความอุ่นจนอายุราว 3 ถึง 4 สัปดาห์ เก็บไว้ในกรงหรือกล่องที่มีผ้าคลุม วางในห้องอุ่นและไม่มีลมโกรก ห่างจากสัตว์เลี้ยงอื่น และเปลี่ยนผ้ารองอย่างน้อยวันละครั้ง

เลือกนมให้ถูก

อย่าใช้นมวัว PDSA และ Best Friends ตรงกันว่านมวัวมีสารอาหารไม่ตรงกับลูกแมว และทำให้ท้องเสีย ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตในลูกแมวเล็ก ให้ใช้นมทดแทนลูกแมวหรือ KMR (Kitten Milk Replacer) ที่มีขายตามร้านสัตว์เลี้ยงและคลินิก ห้ามใช้นมคน นมถั่วเหลือง หรือนมแพะ แต่ถ้ากำลังเตรียมนมอยู่เพราะไม่มีของ ให้โทรถามสัตวแพทย์ใกล้บ้านเรื่องทางเลือกฉุกเฉิน ซึ่งอาจต่างไปตามอายุและสภาพของลูกแมว อ่านเหตุผลเรื่องนมวัวโดยละเอียดที่ แมวกินนมได้ไหม

อุปกรณ์ที่ต้องมี

• ขวดและจุกนมสำหรับลูกแมว ล้างให้สะอาดก่อนใช้ทุกครั้ง
• นมผงทดแทนลูกแมว
• เครื่องชั่งในครัวที่อ่านเป็นกรัม
• สมุดจดน้ำหนัก ปริมาณที่กิน และการขับถ่าย
• ทิชชูหรือผ้านุ่มสะอาดสำหรับกระตุ้นขับถ่าย
• แผ่นให้ความอุ่นสำหรับสัตว์เลี้ยง และผ้าห่อ
• กรงหรือกล่องที่มีฝาและผ้าคลุม

จุกนมใหม่บางครั้งต้องเจาะรูหรือกรีดตัว X ที่ปลายเล็กน้อย ทดสอบโดยคว่ำขวด นมควรหยดช้า ๆ ถ้ารูใหญ่เกิน ลูกแมวจะได้นมเร็วจนสำลัก ถ้ารูเล็กเกินจะดูดเหนื่อยแล้วกินไม่พอ

ชงนมและอุ่นให้ถูกอุณหภูมิ

Best Friends แนะนำชง KMR แบบผงด้วยอัตรานมผง 1 ส่วนต่อน้ำ 2 ส่วน โดยส่วนคือหน่วยที่ใช้ตวงเดียวกัน เช่น นมผง 1 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 2 ช้อนโต๊ะ ให้ดูฉลากของยี่ห้อที่ใช้ประกอบด้วย เพราะบางสูตรต่างกัน

• นมที่แช่เย็นต้องอุ่นให้ได้ 98 ถึง 102 องศาฟาเรนไฮต์ หรือราว 37 ถึง 39 องศาเซลเซียส
• อุ่นโดยวางขวดในถ้วยน้ำร้อน ห้ามใช้ไมโครเวฟ เพราะร้อนไม่สม่ำเสมอ
• หยดนมที่ข้อมือด้านในก่อนป้อน ไม่ร้อนเกินไป
• ล้างมือด้วยสบู่ก่อนและหลังป้อนทุกครั้ง

ท่าป้อนและวิธีป้อน

1. อุ้มลูกแมวในท่าคว่ำท้อง คล้ายตอนนอนข้างแม่ ห้ามป้อนในท่านอนหงาย เพราะสำลักง่าย
2. คว่ำขวดให้นมหยดหนึ่งหยดที่ปลายจุก
3. ใส่จุกในปากลูกแมวเบา ๆ ขยับไปมานิดหน่อย ถือขวดเอียงราว 45 องศา ลดลมเข้าท้อง
4. ปล่อยให้ลูกแมวดูดตามจังหวะของตัวเอง ห้ามบีบขวดดันนม
5. ถ้าขวดแฟบ ให้ดึงจุกออกเล็กน้อยเพื่อให้อากาศเข้า
6. หยุดเมื่อลูกแมวเลิกดูด ท้องควรกลมแต่ไม่แข็งตึง
7. ช่วยเรอ โดยอุ้มพาดไหล่หรือวางนอนคว่ำบนตัก ตบหลังเบา ๆ จนมีเสียงเรอ

ถ้าลูกแมวไม่ยอมดูด ลองลูบหลังหรือหน้าผากเบา ๆ คล้ายแม่เลีย ถ้ายังไม่ดูด ให้ติดต่อสัตวแพทย์ทันที อย่าบังคับป้อนด้วยหลอดฉีดแรง ๆ เพราะเสี่ยงสำลัก ลูกแมวที่ดูดกันเองต้องแยกกัน

ให้ปริมาณเท่าไรและบ่อยแค่ไหน

Best Friends ให้แนวทางว่าลูกแมวกินนมประมาณ 8 มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 ออนซ์ต่อวัน หรือราว 8 มิลลิลิตรต่อ 28 กรัม แล้วแบ่งตามอายุตามตารางที่หน่วยงานเผยแพร่ ตัวอย่างลูกแมวหนัก 100 กรัม ได้ราว 28 มิลลิลิตรต่อวัน ลูกแมวแรกเกิดต้องกินถี่มากรวมถึงกลางคืน และห่างขึ้นตามอายุ ให้ถามสัตวแพทย์เรื่องตารางที่เหมาะกับลูกแมวตัวนั้น เพราะลูกแมวที่ตัวเล็กหรืออ่อนแอต้องกินบ่อยกว่า

ลูกแมวอยู่ในช่วง	สิ่งที่ต้องทำ
แรกเกิดถึง 2 สัปดาห์	แผ่นความอุ่นตลอด ป้อนถี่ กระตุ้นขับถ่ายทุกมื้อ ชั่งน้ำหนักทุกวัน
2 ถึง 4 สัปดาห์	ลืมตาแล้ว ยังต้องอุ่น เริ่มหัดวางกระบะทรายตอน 3 ถึง 4 สัปดาห์
ราว 4 สัปดาห์ขึ้นไป	เริ่มหย่านม ให้นมบนช้อน แล้วเป็นจานรอง
8 สัปดาห์	น้ำหนักโดยทั่วไปราว 2 ปอนด์ หรือราว 900 กรัม กินอาหารเองเป็นหลัก

ถ้ามีลูกแมวหลายตัว ป้อนตัวแรกจนหยุดดูด แล้วป้อนตัวถัดไป วนจนครบรอบ

กระตุ้นขับถ่ายทุกครั้ง

ลูกแมวอายุต่ำกว่า 4 สัปดาห์ถ่ายเองไม่ได้ แม่แมวเป็นคนเลียกระตุ้น คุณต้องทำแทน

• ใช้ทิชชูหรือผ้านุ่มชุบน้ำอุ่นบาง ๆ ถูวนที่ท้องล่างและรอบอวัยวะเพศและก้น
• ทำก่อนหรือหลังกินนม หรือทั้งสองครั้ง
• ลูกแมวควรเริ่มขับถ่ายภายในราวหนึ่งนาที
• ไม่ถูเกินราวหนึ่งนาที เพราะผิวบอบบางอาจระคายเคือง
• จดว่าฉี่หรืออึ มีกี่ครั้ง ลูกแมวควรฉี่หลังกินทุกมื้อและอึ 1 ถึง 4 ครั้งต่อวัน

ถ้าลูกแมวไม่ฉี่ ท้องแข็งตึง หรือท้องเสียเป็นน้ำ ต้องปรึกษาสัตวแพทย์ ลูกแมวเล็กขาดน้ำเร็วมาก

ชั่งน้ำหนักและตรวจการขาดน้ำ

ชั่งทุกวันและก่อนกับหลังป้อนถ้าทำได้ Best Friends ระบุว่าลูกแมวควรเพิ่มราวครึ่งออนซ์ต่อวัน หรือราว 14 กรัม และราว 3 ถึง 4 ออนซ์ต่อสัปดาห์ ถ้าน้ำหนักไม่เพิ่มหรือลดลง ให้ติดต่อสัตวแพทย์ทันที

ตรวจการขาดน้ำโดยดึงผิวหลังคอเบา ๆ ผิวต้องเด้งกลับเร็ว ถ้ากลับช้าหรือค้างเป็นรอยตั้ง อาจขาดน้ำ ให้พบสัตวแพทย์

สมุดจดที่สัตวแพทย์อยากเห็น

เวลาพาลูกแมวกำพร้าไปตรวจ คำถามแรกที่หมอถามเกือบทุกครั้งคือ กินเท่าไร ฉี่อึกี่ครั้ง น้ำหนักเท่าไร เจ้าของที่ตอบจากความจำมักตอบไม่ได้ โดยเฉพาะหลังอดนอนมาหลายคืน การจดเป็นตารางง่าย ๆ ช่วยให้เห็นแนวโน้มก่อนที่ลูกแมวจะทรุด และช่วยให้คนในบ้านสลับกันป้อนได้โดยไม่ป้อนซ้ำหรือข้ามมื้อ

ช่อง	จดอะไร	สัญญาณที่ต้องสะดุดใจ
เวลา	เวลาที่ป้อนแต่ละมื้อ	ช่วงห่างระหว่างมื้อยาวกว่าที่หมอกำหนด
ปริมาณ	มิลลิลิตรที่กินจริง ไม่ใช่ที่ชง	กินน้อยลงสองมื้อติดกัน
ฉี่	มีหรือไม่ สีอ่อนหรือเข้ม	ไม่ฉี่หลังกระตุ้นหลายมื้อ
อึ	ลักษณะและสี	เหลวเป็นน้ำ หรือไม่อึนานกว่าที่เคย
น้ำหนัก	กรัม ชั่งเวลาเดิมทุกวัน	เท่าเดิมหรือลดลง
หมายเหตุ	ไอ จาม ร้องผิดปกติ ตัวเย็น	อะไรก็ตามที่ต่างจากเมื่อวาน

ถ้ามีคนช่วยเลี้ยง ตกลงกันว่าใครรับกะกลางคืน การป้อนลูกแมวแรกเกิดต่อเนื่องหลายสัปดาห์โดยคนเดียวทำให้คนเลี้ยงล้าจนพลาดง่าย เช่น ชงนมผิดสัดส่วนหรือลืมกระตุ้นขับถ่าย

การทำความสะอาดลูกแมว

• เช็ดนม น้ำฉี่ และอุจจาระออกด้วยผ้านุ่มอุ่นชื้นหลังกินทุกครั้ง
• ไม่ใช้สบู่หรือแชมพูโดยตรง ถ้าจำเป็นให้ผสมแชมพูหนึ่งถึงสองหยดในน้ำอุ่นหนึ่งถ้วย แล้วเช็ดตามด้วยผ้าชุบน้ำสะอาด
• เป่าแห้งอ่อน ๆ หรือซับด้วยผ้า ไม่ปล่อยให้ลูกแมวหนาว
• เช็ดตาที่มีขี้ตาเบา ๆ ถ้าตาติดหรือขี้ตาเป็นหนองให้พบสัตวแพทย์
• ซักผ้ารองแยกจากผ้าอื่น ล้างกรงและขวดทุกวัน

การหย่านม

Best Friends ระบุว่าเริ่มหย่านมได้ราว 4 สัปดาห์

1. เสนอนมบนช้อน
2. เมื่อเลียช้อนได้ ใส่นมในจานรอง
3. ค่อยผสมอาหารเปียกบดลงในนมจนเป็นข้าวต้มเหลว แล้วเพิ่มอาหารเปียกลดนม
4. เตรียมน้ำสะอาดไว้ตลอด
5. ค่อยเพิ่มอาหารเม็ดชุบนมเจือจาง แล้วลดนมจนกินแห้งได้
6. ถ้าอุจจาระเหลวมาก ให้ลดอาหารเปียกและเพิ่มนมกลับ

ห้ามบังคับให้หย่า ลูกแมวบางตัวชอบขวดเกิน 4 สัปดาห์ ซึ่งไม่เป็นไรถ้าดูว่าไม่แทะจุก เพราะมีฟันแล้วอาจกลืนชิ้นยางได้ Best Friends ยังเตือนว่าอุจจาระเหลวเล็กน้อยช่วงหย่านมเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าเป็นต่อเนื่องให้ติดต่อสัตวแพทย์ เมื่อลูกแมวกินอาหารเองแล้ว เลือกอาหารลูกแมวจาก อาหารลูกแมว

ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีรับมือเบื้องต้น

ปัญหา	ที่ควรทำ
ลูกแมวตัวเย็น	อุ่นก่อน ห้ามป้อน ติดต่อหมอถ้าไม่ตอบสนองใน 20 ถึง 30 นาที
ท้องเสีย	โทรหาสัตวแพทย์ ลูกแมวเล็กขาดน้ำเร็ว
ท้องอืดแข็ง	หยุดป้อน เรอ ถ้าไม่ดีขึ้นพบสัตวแพทย์
ร้องไม่หยุด	ตรวจความอบอุ่น การขับถ่าย น้ำหนัก ดู ลูกแมวร้องเสียงแบบไหน
ไม่ดูดนม	ลูบหลังให้กระตุ้น ถ้ายังไม่ดูดให้โทรหาสัตวแพทย์

พาลูกแมวไปหาหมอทันทีถ้า

• ตัวเย็นและอุ่นแล้วไม่ดีขึ้นใน 20 ถึง 30 นาที
• ไม่ยอมดูดนมหรือดูดอ่อนแรงมาก
• น้ำหนักไม่เพิ่มหรือลด
• ท้องเสียเป็นน้ำ อาเจียน หรือท้องบวมแข็ง
• หายใจเสียงดัง หอบ หรือนมไหลออกจมูก
• ตาปิดสนิทมีหนอง หรือซึมมาก
• ไม่ฉี่ภายในหนึ่งวัน

ลูกแมวกำพร้าควรได้ตรวจสุขภาพและตารางวัคซีนที่เหมาะกับอายุ เมื่อโตพอ ให้ดูเรื่องทำหมันที่ ทำหมันแมว และสัญญาณป่วยทั่วไปที่ สัญญาณแมวป่วย