แมวเป็นเชื้อรา อาการและวิธีดูแล ข้อมูลที่ควรรู้และแนวทางดูแลเบื้องต้น

แมวที่มีหย่อมขนร่วงเป็นวง มีสะเก็ดขาวและขนหักสั้นตามหน้า ปลายหู หรือขา เข้าข่ายเชื้อราผิวหนังที่คนเรียกว่าโรคกลาก (ringworm) ซึ่งติดมาที่คนได้ ขั้นแรกคือแยกแมวไว้ ล้างมือหลังจับ และพาไปตรวจให้รู้แน่ เพราะอาการคล้ายแพ้หมัดหรือไรผิวหนังมาก

หน้าตาของแมวที่เป็นเชื้อรา

ตำราเมอร์คระบุว่ากรณีส่วนใหญ่ราว 98% เกิดจากเชื้อ Microsporum canis ลูกแมวเป็นกลุ่มที่เจอบ่อยที่สุด รอยโรคมักเป็นหย่อมโล่งที่มีสะเก็ดหรือขุย มีขนหักอยู่โดยรอบ ตำแหน่งที่พบบ่อยคือใบหน้า ปลายหู หาง และเท้า

ลักษณะที่ต่างกันในแต่ละตัว

• หย่อมกลมขอบเป็นขุย ตรงกลางโล่ง ซึ่งเป็นภาพที่คนนึกถึงมากที่สุด
• ขนหักและบางทั่วหน้าโดยไม่เห็นเป็นวง
• ตุ่มเล็กคันเล็กน้อยกระจายตามตัว
• ในรายลุกลามอาจมีตุ่มใหญ่และแผลเปิด
• แมวบางตัวมีเชื้อบนผิวแต่ไม่แสดงอาการ แต่ยังแพร่เชื้อได้

ราคันไม่แน่นอน บางตัวไม่คันเลย การไม่คันจึงไม่ได้แปลว่าไม่ใช่เชื้อรา ถ้ายังไม่แน่ใจว่าอาการขนร่วงของแมวมาจากเหตุใดหลายแบบ ให้เทียบกับภาพรวมใน แมวขนร่วง เกิดจากอะไร

ติดมาได้อย่างไร และใครเสี่ยงที่สุด

เชื้อติดผ่านการสัมผัสแมวที่เป็น หรือผ่านของที่ปนเปื้อน เช่น แปรง กรงขนส่ง ที่นอน และเฟอร์นิเจอร์ เมอร์คเสริมว่าขนหักที่มีสปอร์ติดเป็นแหล่งแพร่สำคัญ การสัมผัสไม่ได้ทำให้ติดเสมอไป เพราะขึ้นกับอายุ ภูมิต้านทาน และสภาพผิว

กลุ่มที่เจอบ่อยในเมืองไทย

กลุ่ม	เหตุผล
ลูกแมวจรหรือรับมาจากศูนย์พักพิง	ภูมิคุ้มกันยังไม่เต็มที่ อยู่ในที่แออัด
แมวขนยาวทั้งพันธุ์และแมวทั่วไป	สปอร์ติดขนง่าย ตรวจและรักษายากกว่า
แมวที่เครียดหรือป่วย	ภูมิต้านทานต่ำลง
บ้านที่เลี้ยงหลายตัวใกล้ชิดกัน	ส่งต่อกันเร็ว
เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ	ติดจากแมวได้ง่ายกว่า

ตำราเมอร์คยังระบุว่าโรคนี้พบมากขึ้นในสัตว์ที่เครียดหรืออยู่ในสภาพแออัด การรับแมวใหม่เข้าบ้านจึงควรแยกดูอาการสักช่วงก่อนให้เจอแมวเดิม

ตรวจอย่างไรจึงเชื่อถือได้

สัตวแพทย์อาจใช้วิธีเหล่านี้ร่วมกัน

วิธี	ได้อะไร	ข้อจำกัด
ส่องไฟอัลตราไวโอเลต (Wood's lamp)	เห็นเส้นขนบางเส้นเรืองแสง	ผลบวกไม่เสมอไป ต้องยืนยันด้วยการเพาะเชื้อ
ตรวจขนใต้กล้องจุลทรรศน์	เห็นสปอร์รอบเส้นขน ผลรู้ทันที	ต้องมีประสบการณ์ ผลลบไม่ตัดโรคทิ้ง
เพาะเชื้อรา	แม่นที่สุด	ใช้เวลาได้ถึงราว 3 สัปดาห์
PCR	ตรวจดีเอ็นเอเชื้อ	เห็นว่าเชื้อยังอยู่ไหม ใช้ประกอบการตัดสินใจหยุดยา

ระหว่างรอผลเพาะเชื้อ หมอมักให้เริ่มดูแลเหมือนเป็นโรคไปก่อนในแมวที่มีอาการเข้าได้ชัด เพราะการรอเฉยๆ 3 สัปดาห์ทำให้เชื้อกระจายเพิ่ม

การรักษา ต้องทั้งทั้งตัวและทั้งบ้าน

ตำราเมอร์คฉบับวิชาชีพระบุว่า การหายจากโรคใช้เวลา 6-12 สัปดาห์ แบ่งการรักษาเป็นสามส่วนที่ต้องทำพร้อมกัน

ยากินและยาภายนอก

ในแมว สัตวแพทย์มักใช้ยากินกลุ่มต้านเชื้อรา (ตัวหลักคืออิทราโคนาโซลสูตรสัตวแพทย์ตามที่ตำราระบุ) บางสูตรให้แบบกินหนึ่งสัปดาห์เว้นหนึ่งสัปดาห์ ส่วนยาภายนอกคือน้ำยาอาบหรือจุ่มตัว เช่น ไลม์ซัลเฟอร์ หรือแชมพูที่มีส่วนผสมต้านเชื้อรา อาบตามที่หมอสั่ง ครั้งละหลายนาทีโดยไม่ล้างออก ซึ่งแมวหลายตัวไม่ชอบ จึงควรให้คลินิกสอนวิธีก่อน

บ้านที่ไม่สามารถอาบน้ำแมวได้ ให้ปรึกษาหมอเรื่องทางเลือกอื่น ห้ามใช้ยาของคนหรือยาของสุนัขกับแมวเอง และห้ามปรับขนาดยาเอง

บางครั้งหมออาจแนะนำให้ตัดขนแมวขนยาวหรือแมวที่เป็นมากเพื่อให้ยาซึมถึงผิว และลดขนหักที่เป็นพาหะของเชื้อ แต่ควรให้ทำในคลินิกหรือโดยคนที่ระมัดระวังเรื่องบาดแผลเล็กๆ บนผิว เพราะตำราเมอร์คชี้ว่าผิวที่มีรอยเล็กๆ ทำให้เชื้อเข้าง่ายขึ้นทั้งในสัตว์และคน

ทำความสะอาดสิ่งแวดล้อม

เมอร์คอธิบายขั้นตอนไว้ค่อนข้างชัดเจน

1. เก็บขนและสิ่งสกปรกด้วยการดูดฝุ่นหรือเช็ดด้วยผ้าชื้นก่อน
2. ล้างพื้นผิวด้วยผงซักฟอกจนเห็นว่าสะอาดจริง
3. ตามด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อที่ระบุว่าฆ่าเชื้อราได้ ตามฉลาก
4. ทำความสะอาดอย่างละเอียดสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง และเก็บเศษขนระหว่างนั้น
5. ซักผ้าปู ผ้าเช็ดตัว ที่นอนในเครื่องซักผ้า ส่วนพรมให้ซักหรือดูดไอน้ำ
6. ทำต่อเนื่องจนผลตรวจเชื้อเป็นลบ

ตามหน้าให้ข้อมูลแมวฉบับเจ้าของ เมอร์คแนะนำให้ล้างสิ่งแวดล้อมด้วยน้ำยาฟอกขาวเจือจาง ถ้าจะใช้ ต้องระวังกลิ่นและพื้นผิว ไม่ฉีดใกล้แมว และระบายอากาศ

ของใช้ชิ้นไหนล้างได้ ชิ้นไหนควรทิ้ง

คำถามที่เจ้าของถามบ่อยคือต้องทิ้งของแมวทั้งหมดไหม คำตอบคือไม่ต้อง หลักที่ใช้คือดูว่าของชิ้นนั้นล้างจนสะอาดจริงได้หรือเปล่า เพราะขั้นตอนของเมอร์คเริ่มจากการล้างคราบให้หมดก่อน แล้วน้ำยาฆ่าเชื้อจึงทำงานได้

ของใช้	จัดการอย่างไร
ชามพลาสติกแข็ง ชามสแตนเลส กระบะทรายพลาสติก	ล้างด้วยผงซักฟอกแล้วตามด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ใช้ต่อได้
ผ้าปู ผ้าห่ม ที่นอนผ้าที่ถอดซักได้	ซักเครื่อง แยกจากผ้าของคน ซักซ้ำทุกสัปดาห์
แปรงหวีขน กรรไกรตัดเล็บ	ล้างและแช่น้ำยาตามฉลาก หรือแยกใช้กับแมวป่วยตัวเดียว
ของเล่นผ้า ของเล่นขนนก	ถ้าซักไม่ได้ ทิ้งดีกว่า ราคาถูกกว่าการเสี่ยงติดซ้ำ
คอนโดแมวหุ้มพรม ที่ลับเล็บกระดาษ	ทำความสะอาดลึกไม่ได้ ให้งดใช้ช่วงรักษา หรือเปลี่ยนเมื่อหาย
กรงหรือกระเป๋าพกพาที่ใช้ไปคลินิก	ล้างทุกครั้งหลังใช้

ห้องที่ให้แมวป่วยอยู่ ถ้าเป็นห้องน้ำหรือห้องที่พื้นเป็นกระเบื้อง งานจะง่ายขึ้นมาก ส่วนห้องที่มีโซฟาผ้าหรือม่านยาวถึงพื้น ให้ปิดไม่ให้แมวเข้าไปเลยตลอดช่วงรักษา

ลูกแมวจรที่เพิ่งรับมา วางแผนสองสัปดาห์แรก

ในไทย เคสเชื้อราที่หมอเจอบ่อยคือลูกแมวที่เพิ่งเก็บมาจากริมถนนหรือรับต่อจากกลุ่มช่วยเหลือ ลูกแมวกลุ่มนี้มักมาพร้อมหมัด พยาธิ และไรหูด้วย ถ้าวางแผนตั้งแต่วันแรก บ้านจะไม่ต้องทำความสะอาดทั้งหลัง

1. วันแรก จัดห้องแยกตามแบบในกล่องข้างล่าง ยังไม่ให้เจอแมวตัวเดิมในบ้าน
2. ภายในสองสามวัน พาไปตรวจสุขภาพทั่วไป บอกหมอว่าเพิ่งรับมาและมีแมวตัวอื่นในบ้าน ขอให้ส่องดูผิวหนังด้วย
3. ระหว่างนี้คนที่เข้าห้องลูกแมวใส่เสื้อตัวที่ถอดซักได้ทันที และล้างมือก่อนออกไปจับแมวตัวอื่น
4. ถ้าหมอสงสัยเชื้อรา ให้เริ่มรักษาและทำความสะอาดตามขั้นตอนตั้งแต่ยังรอผลเพาะเชื้อ
5. ถ้าผลตรวจไม่พบเชื้อและไม่มีรอยโรค ค่อยให้เจอแมวเดิมทีละน้อย

ลูกแมวที่อายุน้อยมากหรือตัวเล็กมาก ยากินบางชนิดมีข้อจำกัด หมอจะเลือกวิธีให้เหมาะกับอายุและน้ำหนัก การดูแลลูกแมวแรกเกิดด้านอื่น อ่านต่อได้ใน ดูแลลูกแมวแรกเกิด

แมวขนยาว ต้องทำอะไรเพิ่ม

แมวขนยาวอย่างเปอร์เซียเก็บสปอร์ไว้ในขนได้มาก และน้ำยาอาบซึมลงถึงผิวยาก หมอจึงมักพูดเรื่องตัดขนให้สั้นตั้งแต่ต้น ซึ่งควรทำที่คลินิก เพราะต้องเก็บขนที่ตัดออกทั้งหมดไปทิ้งอย่างระวัง ขนที่ตัดแล้วตกตามบ้านคือแหล่งเชื้อชั้นดี หลังตัดขน แมวบางตัวหนาวเมื่ออยู่ห้องแอร์ ให้มีผ้าห่มที่ซักได้ไว้ในห้องด้วย

ไม่ให้ตัวเองและคนในบ้านติด

เชื้อรากลุ่มนี้ติดคนได้ แต่ตามตำราเมอร์ค อาการในคนเป็นรอยโรคที่ผิวซึ่งรักษาง่าย สิ่งที่ควรทำ

• ล้างมือด้วยสบู่หลังจับแมวหรือเก็บขนแมวทุกครั้ง
• ไม่ให้แมวนอนบนเตียงหรือโซฟาของเด็กจนกว่าจะหาย
• สวมถุงมือเมื่อทายาหรือทำความสะอาดบริเวณที่แมวนอน
• ดูผิวคนในบ้านว่ามีผื่นวงแดงคันหรือไม่ ถ้ามีให้ไปพบแพทย์
• แยกแมวที่เป็นจากแมวและสุนัขตัวอื่นในห้องแยกที่เช็ดทำความสะอาดง่าย

แยกห้องได้ง่ายกว่าที่คิด ห้องน้ำหรือห้องเล็กที่ไม่ปูพรมเหมาะที่สุด ใส่ที่นอนที่ซักง่าย กระบะทราย น้ำ อาหาร และของเล่นที่ทำความสะอาดได้ ไม่ต้องให้แมวอยู่ในกรงตลอดวัน แต่ควรให้ใช้เวลากับเจ้าของเพื่อลดความเครียด

เมื่อไรถึงเรียกว่าหาย

ตามเมอร์ค ถือว่าหายทางคลินิกเมื่อรอยโรคทั้งหมดหายและไม่มีรอยใหม่ แต่การยืนยันว่าหายทางจุลชีววิทยา ใช้ผลตรวจ PCR เป็นลบ หรือถ้าแมวไม่ได้ป่วยหนัก ผลเพาะเชื้อเป็นลบ ซึ่งสัตวแพทย์เป็นคนตัดสินใจ แมวที่ขนเริ่มขึ้นแล้วอาจยังมีเชื้อได้ เจ้าของจึงไม่ควรหยุดยาเองหรือหยุดทำความสะอาดเร็วเกินไป ระหว่างนี้ แมวที่ป่วยไม่ควรรวมกับสัตว์ตัวอื่นจนกว่าจะมีหลักฐานชัดว่าหายแล้ว

สัญญาณที่ควรรีบกลับไปหาหมอระหว่างรักษา

• แมวกินน้อยลง อาเจียน หรือซึมหลังเริ่มยากิน
• ผิวแดง เป็นแผล หรือมีหนองเพิ่มขึ้น
• หย่อมใหม่เกิดที่อื่น หรือหย่อมเดิมใหญ่ขึ้นหลังรักษา 2-3 สัปดาห์
• คนหรือสัตว์ตัวอื่นในบ้านเริ่มมีอาการ
• ลูกแมวที่ตัวเล็กมากและมีรอยโรคทั่วตัว

หากแมวมีอาการทั่วไปอื่นร่วม เช่น กินน้อยหรือเฉื่อยชา ไล่เช็กสัญญาณในบทความ แมวป่วยดูยังไง และอย่าลืมว่าหมัดก็ทำให้ขนร่วงคล้ายกัน จึงควรไล่หมัดไปพร้อมกันตาม กำจัดหมัดแมว ทำอย่างไร

แผนรักษาแมวเป็นเชื้อราที่ควรเริ่มก่อน

สถานการณ์	ทำอะไร
เจอหย่อมขนร่วงเป็นวงใหม่	แยกแมว ถ่ายรูป นัดตรวจภายในไม่กี่วัน
รอผลเพาะเชื้อ	เริ่มคุมสิ่งแวดล้อมตามขั้นตอนเมอร์คข้างต้น
เริ่มยาแล้วขนขึ้น	ยังรักษาต่อจนหมอตรวจซ้ำและยืนยัน
มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุในบ้าน	ลดการสัมผัสและให้ผู้ใหญ่ดูแลแมวป่วย
รับแมวใหม่เข้าบ้าน	แยกดูอาการ 1-2 สัปดาห์ และตรวจก่อนรวมฝูง

ถ้าอยากเลือกแมวพันธุ์ที่เหมาะกับบ้านที่มีเด็กหรือเป็นคนแพ้ง่าย ลองดู พันธุ์แมวยอดนิยมในไทย ประกอบกับความเสี่ยงเรื่องขนยาวและการดูแลผิว