ตารางวัคซีนแมว ลูกแมวถึงแมวโต ต้องฉีดอะไรบ้างและเมื่อไร

แมวที่อยู่ในคอนโดชั้น 20 ไม่ออกไปเจอแมวตัวอื่นเลย ก็ยังต้องฉีดวัคซีนหลักครบ เพราะคนเป็นคนพาเชื้อเข้าห้อง ผ่านรองเท้า กระเป๋า และมือที่ไปลูบแมวนอกบ้านมาก่อน ตารางด้านล่างเรียงเป็นช่วงวัย ตั้งแต่ลูกแมวหย่านมถึงแมวสูงวัย ใช้ตัวเลขจากแนวทางสากลและกรมควบคุมโรค แล้วแยกให้เห็นว่าตัวไหนจำเป็นกับทุกตัว ตัวไหนต้องดูไลฟ์สไตล์

แมวต้องฉีดอะไรบ้าง แยกเป็นหลักกับเสริม

WSAVA ระบุว่าวัคซีนหลักของแมวทั่วโลกคือ 3 โรคทางเดินหายใจและลำไส้ ได้แก่ พาร์โวไวรัสแมว (ไข้หัดแมวหรือ panleukopenia) แคลิซิไวรัส และเฮอร์ปีส์ไวรัสแมว ซึ่งในคลินิกมักเรียกรวมว่า FVRCP หรือวัคซีนรวมแมว ถ้าพื้นที่มีโรคพิษสุนัขบ้า ให้ถือว่าพิษสุนัขบ้าเป็นวัคซีนหลักด้วย ทั้งสองข้อตรงกับของเมอร์ค ซึ่งยังนับลิวคีเมียแมว (FeLV) เป็นวัคซีนหลักสำหรับแมวเล็ก

วัคซีน	โรคที่ป้องกัน	ใครควรได้
วัคซีนรวมแมว	ไข้หัดแมว หวัดแมว (แคลิซิ เฮอร์ปีส์)	แมวทุกตัว
พิษสุนัขบ้า	โรคพิษสุนัขบ้า	แมวทุกตัวในไทย
ลิวคีเมียแมว (FeLV)	โรคที่กดภูมิและเกิดมะเร็งเม็ดเลือด	ลูกแมวทุกตัวที่ผลตรวจปกติ และแมวโตที่ออกนอกบ้านหรืออยู่กับแมวที่ออกนอกบ้าน
คลามิเดียและบอร์เดเทลลา	โรคตาและทางเดินหายใจ	เฉพาะแมวเสี่ยง เช่น บ้านเลี้ยงหลายตัว หรือเพาะพันธุ์

เมอร์คระบุว่าวัคซีนไวรัสเยื่อบุช่องท้องอักเสบแมว (FIP) ไม่แนะนำให้ใช้แล้ว ถ้าได้ยินคลินิกเสนอให้ฉีด ควรถามเหตุผลและข้อมูลสนับสนุน

วัคซีนรวมกันโรคอะไร และทำไมกลัวกันนัก

ไข้หัดแมว (panleukopenia) เมอร์คเรียกว่าโรคติดต่อรุนแรงของแมวที่มักถึงแก่ชีวิต ลูกแมวเสี่ยงที่สุด อาการคือซึม ไม่กิน อาเจียน ถ่ายเหลว และเมื่อไวรัสเข้าสิ่งแวดล้อมก็ติดมากับรองเท้า มือ และของใช้ได้ ซึ่งเป็นเหตุผลที่แมวไม่ออกจากห้องก็ยังต้องฉีด

หวัดแมวมาจากไวรัส 2 ชนิดคือ เฮอร์ปีส์ไวรัสและแคลิซิไวรัส อาการคือจาม น้ำมูก ตาแฉะ แผลในปาก ลูกแมวที่ป่วยจะกินไม่ได้เพราะดมกลิ่นไม่ได้และปากเจ็บ เมอร์คเตือนว่าวัคซีนแคลิซิไวรัสไม่ครอบคลุมทุกสายพันธุ์ จึงเป็นวัคซีนที่ช่วยลดความรุนแรง ไม่ได้รับประกันว่าจะไม่ป่วยเลย แมวที่ฉีดแล้วแต่ยังจามน้ำมูก จึงไม่ได้แปลว่าฉีดไม่ได้ผล

อาการตาแฉะเรื้อรังในแมวส่วนหนึ่งเกี่ยวกับกลุ่มโรคนี้ ดูตัวอย่างที่ แมวตาแฉะ น้ำตาไหล ซึ่งสัตวแพทย์จะแยกจากสาเหตุอื่นให้

ตารางของลูกแมว ตั้งแต่ 6 สัปดาห์ถึง 1 ปี

เมอร์คให้ลำดับของวัคซีนรวมไว้ดังนี้ เริ่ม 6 ถึง 8 สัปดาห์ ทำซ้ำทุก 3 ถึง 4 สัปดาห์ไปจนถึง 16 ถึง 20 สัปดาห์ แล้วกระตุ้นอีกครั้งที่ 6 เดือน หลังจากนั้นห่างกันราว 3 ปี WSAVA ให้เหตุผลเดียวกับลูกสุนัขว่า ภูมิจากแม่รบกวนวัคซีน จึงต้องให้เข็มสุดท้ายที่ 16 สัปดาห์ขึ้นไป และกระตุ้นที่ 26 สัปดาห์ขึ้นไป

อายุ	วัคซีน	หมายเหตุ
6 ถึง 8 สัปดาห์	วัคซีนรวมแมวเข็มที่ 1	ถ้าลูกแมวจากศูนย์พักพิงหรือมีแม่แมวป่วย หมออาจเริ่มเร็วกว่านี้
8 ถึง 12 สัปดาห์	ตรวจลิวคีเมีย/FIV แล้วเริ่มลิวคีเมียเข็มแรก	เมอร์คระบุให้เริ่มช่วง 8 ถึง 12 สัปดาห์ แล้วกระตุ้นอีก 3 ถึง 4 สัปดาห์ต่อมา
9 ถึง 12 สัปดาห์	วัคซีนรวมแมวเข็มที่ 2	ห่างจากเข็มที่ 1 ราว 3 ถึง 4 สัปดาห์
12 สัปดาห์ (3 เดือน)	พิษสุนัขบ้าเข็มแรก	กรมควบคุมโรคระบุว่าแมวอาจเริ่มที่ 3 เดือน
12 ถึง 16 สัปดาห์	วัคซีนรวมเข็มที่ 3	เข็มสุดท้ายต้องไม่น้อยกว่า 16 สัปดาห์ ตามแนวทาง WSAVA
6 เดือน	วัคซีนรวมกระตุ้น พิษสุนัขบ้ากระตุ้นตามหมอ	เมอร์คและ WSAVA ระบุกระตุ้นช่วงนี้
1 ปี	ลิวคีเมียกระตุ้น และตรวจสุขภาพประจำปี	หลังจากนี้ห่างตามความเสี่ยง

ตัวอย่างลูกแมวที่เริ่มเข็มแรกที่ 6 สัปดาห์ ถ้าห่างทุก 4 สัปดาห์จะได้ 6, 10, 14 สัปดาห์ ซึ่งยังไม่ถึง 16 หมอจึงมักเพิ่มเข็มที่ 4 ราว 16 ถึง 18 สัปดาห์ เพื่อให้เข็มสุดท้ายผ่านเกณฑ์

ทำไมลิวคีเมียต้องตรวจก่อนฉีด

วัคซีนลิวคีเมียใช้ป้องกันแมวที่ยังไม่ติด ไม่ได้รักษาแมวที่ติดแล้ว ถ้าลูกแมวติดไปก่อน การฉีดไม่ช่วยอะไร จึงมีแนวปฏิบัติให้ตรวจเลือดด้วยชุดตรวจเร็ว ซึ่งมักตรวจ FeLV และ FIV พร้อมกัน ตอนรับแมวเข้าบ้านหรือก่อนฉีดเข็มแรก ผลบวกไม่ใช่ตัดสิน แต่หมอจะวางแผนแยกกับแมวตัวอื่นและตรวจซ้ำ ส่วนค่าใช้จ่ายของชุดตรวจดูได้ที่ ค่าฉีดวัคซีนแมว

พิษสุนัขบ้าในแมว ช้าไม่ได้และไม่ควรข้าม

กรมควบคุมโรคระบุว่าแมวติดและแพร่พิษสุนัขบ้าได้ รองจากสุนัข และแนะนำให้เริ่มฉีดในแมวที่ราว 3 เดือน กระตุ้นภายใน 3 ถึง 6 เดือน แล้วฉีดซ้ำทุกปี เรื่องนี้เป็นกฎของไทยที่แยกจากวัคซีนรวม จึงไม่ควรใช้เกณฑ์ 3 ปีของ WSAVA มาตัดสินกับพิษสุนัขบ้า แมวที่กัดหรือข่วนคนต้องถูกกักดูอาการ ถ้ามีสมุดวัคซีนพิษสุนัขบ้าที่ยังไม่หมดอายุ ขั้นตอนทั้งหมดจะง่ายขึ้นมาก ดูรายละเอียดการกักดู 10 วันที่ โรคพิษสุนัขบ้า คืออะไร

แมวโตและแมวสูงวัย ต้องฉีดทุกปีไหม

แนวทางสากลชี้ไปที่วัคซีนรวมหลักของแมวโต ห่างราว 3 ปีหลังเข็มกระตุ้นที่ 6 เดือน เพราะภูมิคุ้มกันของวัคซีนสมัยใหม่อยู่นาน WSAVA เสนอให้มองนัดประจำปีเป็นการตรวจสุขภาพ ที่อาจมีวัคซีนบางตัวหรือไม่มีเลยก็ได้ ส่วนลิวคีเมียของแมวโต ขึ้นกับความเสี่ยง เมอร์คแนะนำรายปีสำหรับแมวเสี่ยงสูง และทุก 2 ถึง 3 ปีสำหรับแมวเสี่ยงต่ำ

คลินิกไทยจำนวนมากยังนัดประจำปี ซึ่งมีเหตุผลอยู่ด้วย คือพิษสุนัขบ้าเป็นรายปี และเจ้าของมักมาตรวจสุขภาพพร้อมกัน ไม่มีผิดถูกแน่ชัดถ้าหมอวางแผนจากไลฟ์สไตล์ของแมวตัวนั้น ให้ถามหมอว่า วัคซีนรวมปีนี้ต้องฉีดหรือเลื่อนได้ และเหตุผลคืออะไร

ไลฟ์สไตล์	วัคซีนรวม	ลิวคีเมีย	พิษสุนัขบ้า
แมวตัวเดียวในคอนโด	ตามแนวทางหมอ ห่างได้ถึง 3 ปี	ลูกแมวฉีดชุดแรก แมวโตตามประเมิน	รายปี
บ้านมีสวน แมวออกนอกบ้าน	เช่นเดียวกัน	ฉีดตามความเสี่ยงสูง ปีละครั้ง	รายปี
เลี้ยงหลายตัว มีตัวที่ออกนอกบ้าน	เช่นเดียวกัน	ควรฉีดทุกตัว	รายปี
แมวรับมาโดยไม่ทราบประวัติ	เริ่มชุดใหม่ตามหมอ	ตรวจก่อน	เริ่มใหม่

มีแมวเดิมอยู่แล้ว จะรับลูกแมวใหม่เข้าบ้านอย่างไร

บ้านที่เลี้ยงแมวอยู่แล้วเจอเหตุการณ์ซ้ำๆ คือรับลูกแมวมาแล้วปล่อยเข้าไปเล่นกับแมวเดิมทันที ซึ่งเสี่ยงทั้งสองทาง ลูกแมวอาจนำเชื้อมา และแมวเดิมที่ภูมิหมดหรือไม่เคยฉีดอาจพาเชื้อเข้าตัวลูกแมวที่ภูมิยังไม่ครบ

แนวปฏิบัติที่ใช้ได้

• แยกห้องลูกแมวใหม่อย่างน้อยจนกว่าจะตรวจสุขภาพและตรวจ FeLV/FIV เสร็จ และไม่แชร์กระบะทราย ชามอาหาร หรือผ้าห่ม
• ล้างมือและเปลี่ยนเสื้อ เมื่อเปลี่ยนจากห้องลูกแมวไปห้องแมวเดิม
• ตรวจสมุดวัคซีนของแมวเดิมก่อนรับลูกใหม่ ถ้าเลยกำหนดนานให้ไปตรวจสุขภาพ
• ถ้าแมวเดิมออกนอกบ้าน และลูกแมวใหม่ยังไม่ครบชุด ให้ถือว่าแมวเดิมเป็นแหล่งเสี่ยงของลูกแมว
• ให้หมอดูลูกแมวและแมวเดิมในวันเดียวกัน จะได้จัดตารางวัคซีนและยาถ่ายพยาธิให้เข้ากัน

ถามหมออะไรในวันฉีด

คลินิกทุกแห่งขายความสะดวกต่างกัน แต่คำถามที่ควรได้คำตอบเหมือนกัน

คำถาม	เหตุผลที่ต้องถาม
วัคซีนรวมที่ฉีดครอบคลุมโรคอะไรบ้าง	ชื่อยี่ห้อต่างกัน แต่ต้องมี 3 โรคหลักครบ
เข็มที่ฉีดวันนี้เป็นเข็มที่เท่าไรของชุด และเข็มสุดท้ายคือวันไหน	เพื่อไม่ให้ชุดหยุดกลางทางก่อน 16 สัปดาห์
ต้องตรวจ FeLV/FIV ก่อนไหม	ป้องกันการฉีดให้แมวที่ติดแล้ว
พิษสุนัขบ้าฉีดวันเดียวกับวัคซีนรวมหรือแยกวัน	บางตัวหมอแยกวันเพื่อดูปฏิกิริยา
ปีหน้ากระตุ้นอะไรบ้าง ห่าง 3 ปีได้ตัวไหน	วางงบและไม่ฉีดซ้ำโดยไม่จำเป็น
ถ้ามีอาการหลังฉีด ติดต่อคลินิกอย่างไร	รู้เบอร์และช่องทางก่อนวันเกิดเหตุ

ปฏิทินตัวอย่าง ลูกแมวรับมาที่ 8 สัปดาห์

ปฏิทินนี้แปลงตารางเป็นเดือนเพื่อให้เห็นภาพ ให้ปรับตามที่หมอเขียนในสมุด

1. สัปดาห์ที่ 8 (วันที่รับ) ตรวจสุขภาพ ตรวจ FeLV/FIV วัคซีนรวมเข็มที่ 1 ถ่ายพยาธิรอบแรกถ้ายังไม่เคย (ดู วิธีถ่ายพยาธิแมว)
2. สัปดาห์ที่ 11 ถึง 12 วัคซีนรวมเข็มที่ 2 ลิวคีเมียเข็มแรกถ้าผลตรวจปกติ
3. สัปดาห์ที่ 12 ถึง 13 พิษสุนัขบ้าเข็มแรก
4. สัปดาห์ที่ 15 ถึง 16 วัคซีนรวมเข็มที่ 3 ลิวคีเมียเข็มที่ 2 (ห่างจากเข็มแรก 3 ถึง 4 สัปดาห์)
5. เดือนที่ 6 กระตุ้นวัคซีนรวม ปรึกษาเรื่องทำหมัน (อ่าน ทำหมันแมว) เพราะหลายคลินิกวางวัคซีนและนัดผ่าตัดให้ใกล้กัน
6. อายุ 1 ปี ตรวจสุขภาพ กระตุ้นลิวคีเมีย พิษสุนัขบ้ากระตุ้น

ระหว่างนี้ลูกแมวควรอยู่ในบ้านและเลี่ยงแมวที่ไม่รู้ประวัติ อาหารที่เหมาะกับช่วงโตเร็วดูได้ที่ อาหารลูกแมว ยี่ห้อไหนดี

หลังฉีดวัคซีน สังเกตอะไร

แมวซึม กินน้อยลง หรือมีไข้ต่ำใน 1 ถึง 2 วันแรกพบได้ ให้พักในที่เงียบ มีน้ำและอาหารพร้อม และถามหมอว่าฉีดตรงตำแหน่งไหน เพราะถ้ามีก้อนเกิดขึ้นจะบอกตำแหน่งได้

แมวที่ป่วยอยู่ก่อนวันนัด ให้บอกหมอ ซึ่งมักเลื่อนวัคซีนไปก่อนแล้วตรวจหาสาเหตุ สัญญาณที่ควรเฝ้าดูอยู่ที่ แมวป่วยสังเกตอย่างไร

วางตารางวัคซีนให้แมวต่อจากนี้

ลูกแมวอายุต่ำกว่า 16 สัปดาห์ นัดวัคซีนรวมทุก 3 ถึง 4 สัปดาห์ ไม่ปล่อยให้ห่างกว่านั้น ขอให้หมอตรวจ FeLV/FIV ก่อนวางลิวคีเมีย แล้วถามว่า พิษสุนัขบ้าจะฉีดวันไหน แมวโตที่ไม่รู้ประวัติ พาไปตรวจสุขภาพและเริ่มชุดใหม่ แมวสูงวัยที่เคยฉีดครบ ให้ถามหมอว่าใช้ห่าง 3 ปีได้ไหม แต่ไม่ข้ามพิษสุนัขบ้ารายปี และถ่ายรูปสมุดวัคซีนเก็บไว้เสมอ